Zabieg rekonstrukcji nieprawidłowo wrastających rzęs

Rzęsy są jednym z elementów aparatu ochronnego oka, jednak nieprawidłowości w ich zakresie mogą prowadzić do powstawania podrażnień, a nawet uszkodzenia rogówki. Nieprawidłowy wzrost rzęs może być spowodowany wadą genetyczną. Wrodzona dwurzędowość rzęs jest dolegliwością dziedziczącą się autosomalnie dominująco, a jej objawy pojawiają się tuż po urodzeniu.

Przyczyny i objawy wrastających rzęs

Dwurzędowość rzęs (distichiasis) polega na obecności dodatkowego rzędu rzęs wyrastających tuż za prawidłową linią rzęs, często z ujść gruczołów Meiboma. Dodatkowe rzęsy bywają delikatne, ale mogą być skierowane w stronę gałki ocznej i drażnić jej powierzchnię.

Dwurzędowość nabyta najczęściej wynika z bliznowacenia i przewlekłych stanów zapalnych brzegu powieki (np. po oparzeniach, infekcjach, trądziku różowatym), które prowadzą do nieprawidłowego formowania mieszków rzęsowych.

Natomiast przemieszczenie rzęs opisywane jako ectopia cilii jest stanem bardzo rzadkim i zwykle wrodzonym. U osób starszych dominują nabyte zaburzenia kierunku wzrostu rzęs (trichiasis), często związane ze zmianami położenia powieki (np. entropionem) i naturalnym procesem starzenia się tkanek.

Objawy nieprawidłowego ułożenia rzęs są bardzo dokuczliwe. U pacjentów rozwija się przewlekły stan zapalny spojówek i brzegu rzęsowego powiek. Ponadto rzęsy nieustannie drażnią rogówkę i spojówkę, doprowadzając do obrzęku spojówek, bólu gałki ocznej, łzawienia oraz stałego mrużenia oczu.

Diagnostyka wrastających rzęs

Rozpoznanie ustala się podczas badania w lampie szczelinowej. Okulista ocenia położenie brzegów powiek, kierunek wzrostu rzęs i stan spojówki oraz rogówki (często z użyciem barwienia fluoresceiną), a także różnicuje trichiasis, distichiasis oraz zmiany położenia powieki (entropion/ectropion). W razie przewlekłego zapalenia brzegów powiek konieczne jest jego wyleczenie przed zabiegiem.

Najczęstsze schorzenia: trichiasis, distichiasis, entropion, ectropion, blepharitis

Objawy niewłaściwego ustawienia rzęs mogą różnić się w zależności od rodzaju i stopnia problemu.

Jest kilka powszechnych objawów, które mogą wystąpić:

• Trichiasis - to stan, w którym rzęsy rosną w kierunku gałki ocznej, a nie na zewnątrz. Objawy tego stanu mogą obejmować drażnienie oka, uczucie piasku w oku, zaczerwienienie i łzawienie.

• Distychiasis - w tym przypadku rzęsy rosną w dwóch rzędach, co może prowadzić do podobnych objawów jak trichiasis.

• Ectropion - jest to stan, w którym powieka obraca się na zewnątrz, co może powodować, że rzęsy nie układają się prawidłowo i otwarcie powieki może być ograniczone. Objawia się to zaczerwienieniem, suchością oka i zwiększoną wrażliwością na światło.

• Entropion - odwrotnie niż w przypadku ectropionu, powieka obraca się do środka, co może spowodować, że rzęsy będą drapać i podrażniać powierzchnię oka. Objawy obejmują ból, zaczerwienienie, łzawienie i uczucie ciała obcego w oku.

• Blepharitis - to stan zapalny brzegów powiek, który może wpłynąć na rozmieszczenie rzęs. Objawy blepharitis mogą obejmować zaczerwienienie, obrzęk, łuszczenie się skóry, pieczenie i swędzenie.

Leczenie i rekonstrukcja wrastających rzęs

Leczeniem z wyboru tej dolegliwości jest usunięcie wadliwie rosnących rzęs. Stosowanie miękkich soczewek kontaktowych przynosi krótkotrwałą poprawę i łagodzi objawy. Są one polecane przed zabiegiem usunięcia rzęs i pomagają uspokoić stan zapalny. Rzęsy można usunąć poprzez epilację mechaniczną pincetą, choć rzadko zabieg ten przynosi efekty na stałe.

Epilacja, elektroliza, krioepilacja i laseroterapia

Trwałe rezultaty daje elektroliza rzęs za pomocą prądu o niskim natężeniu, diatermia falami radiowymi prowadzącymi do przegrzania tkanek, krioepilacja przy pomocy mrożenia lub laseroterapia. U pacjentów starszych, cierpiących dodatkowo na rozluźnienie powieki, można przeprowadzić zabieg plastyczny powiek górnych czy plastykę powiek dolnych, polegające na wycięciu fragmentu powieki z nieprawidłowo rosnącymi rzęsami. Takie postępowanie zapobiega jednocześnie wywinięciu powieki.

Rekonstrukcja rzęs – przebieg zabiegu

Rekonstrukcja nieprawidłowo wrastających rzęs zaliczana jest do drobnych zabiegów plastycznych. Zabieg wykonywany jest w znieczuleniu miejscowym i trwa około 30-40 minut. W pierwszym etapie usuwa się nieprawidłowo rosnące rzęsy. U zdecydowanej większości pacjentów leczenie kończy się w tym miejscu, gdyż usunięcie rzęs drażniących oko całkowicie likwiduje dolegliwości. Pacjenci mogą zdecydować się na odbudowę usuniętych rzęs. Ten etap wykonuje się, przeszczepiając zdrowe rzęsy lub włosy z innego miejsca.

W zależności od przyczyny i rozległości problemu lekarz może zaproponować jedną z dwóch dróg postępowania rekonstrukcyjnego. Celem podstawowym jest trwałe zniesienie drażnienia powierzchni oka, a dopiero w drugiej kolejności poprawa wyglądu linii rzęs.

Metody rekonstrukcji rzęs:

• Rekonstrukcja brzegu powieki i mieszków rzęsowych – polega na chirurgicznym rozszczepieniu brzegu powieki (oddzieleniu warstwy przedniej i tylnej), identyfikacji oraz usunięciu lub zniszczeniu nieprawidłowych mieszków rzęsowych (np. z użyciem krioablacji, diatermii lub lasera), a następnie na warstwowym zszyciu tkanek tak, by odtworzyć prawidłowy tor wzrostu rzęs. Tę technikę stosuje się m.in. w trichiasis i distichiasis, zwłaszcza gdy zmiany są zlokalizowane ogniskowo.

• Przeszczep rzęs/włosów – u pacjentów, którym zależy na odtworzeniu linii rzęs po ich usunięciu, można rozważyć przeszczepienie pojedynczych mieszków włosowych (zwykle pobieranych z owłosionej skóry głowy lub brwi) i wszczepienie ich w brzeg powieki pod odpowiednim kątem, aby rosły na zewnątrz, z dala od rogówki. Zabieg wymaga bardzo precyzyjnego ustawienia przeszczepów i doświadczenia operatora.

Skuteczność i ograniczenia

Skuteczność zabiegów zależy od typu wady, rozległości zmian, zastosowanej techniki i gojenia tkanek. Część pacjentów wymaga więcej niż jednego zabiegu, zwłaszcza przy rozległej distichiasis lub zaawansowanych zmianach bliznowatych.

Przeszczepiane włosy zachowują charakter miejsca dawczego – rosną dłużej i szybciej niż naturalne rzęsy, dlatego zwykle wymagają regularnego przycinania i układania. U niektórych chorych może dojść do nieprzyjęcia części przeszczepów; nie zawsze udaje się uzyskać pełną gęstość rzęs.

Kwalifikacja, bezpieczeństwo i pielęgnacja po zabiegu

Przed zabiegiem należy opanować stany zapalne brzegów powiek, ocenić położenie powieki oraz sprawdzić stabilność filmu łzowego. Aktywne zapalenie, ciężka suchość oka lub znaczne bliznowacenie wymagają wcześniejszego leczenia i mogą czasowo wykluczać przeszczep rzęs.

Bezpieczeństwo i możliwe powikłania:

• obrzęk i zasinienie powiek,
• przejściowe podrażnienie oka,
• niewielkie dolegliwości bólowe.

Poważniejsze, choć rzadkie, powikłania to:

• zakażenie, bliznowacenie brzegu powieki,
• nawrót nieprawidłowego kierunku wzrostu rzęs,
• po przeszczepie – wzrost włosów w kierunku oka z podrażnieniem rogówki.

W razie wystąpienia bólu, światłowstrętu lub pogorszenia widzenia konieczna jest pilna kontrola okulistyczna.

Po zabiegu zwykle zaleca się chłodne okłady, maść z antybiotykiem i/lub krople nawilżające zgodnie z zaleceniem lekarza, unikanie makijażu powiek przez określony czas oraz nieużywanie soczewek kontaktowych do wygojenia.

Po przeszczepie ważne jest, by nie pocierać powiek i delikatnie pielęgnować przeszczepione włosy. Ostateczny efekt estetyczny po przeszczepie pojawia się stopniowo, w ciągu kolejnych miesięcy.