Artroskopia stawu kolanowego

Przyczyny chorób stawu kolanowego

Najczęstszą przyczyną problemów ze stawami jest choroba zwyrodnieniowa. Rozwija się ona w wyniku postępującego z wiekiem zaburzenia jakości i ilości chrząstki stawowej, której zadaniem jest amortyzowanie ruchów stawu i umożliwienie przesuwania się powierzchni stawowych.

Typowymi objawami choroby zwyrodnieniowej stawów są:

• ból,
• sztywność stawu (najczęściej poranna),
• zniekształcenie jego obrysów,
• ograniczenie ruchomości.

Chrząstka stawowa staje się mniej sprawna i nie jest już w stanie dobrze amortyzować obciążeń. Powoduje to np. deformację stawu oraz uszkodzenia ścięgien, więzadeł i torebki stawowej. Ze zmianami zwyrodnieniowymi zdecydowanie częściej borykają się osoby z nadwagą lub otyłe, jednak na choroby stawu kolanowego wpływa wiele czynników.

Są to choćby predyspozycje genetyczne, doznane urazy, obciążenia kolana podczas pracy.

Przyczyn może być wiele, stąd tak istotne jest postawienie właściwej diagnozy. W tym pomocna jest właśnie artroskopia kolana.

Diagnostyka stawu kolanowego

Artroskopia stawu kolanowego jest jednym z najskuteczniejszych sposobów diagnostyki wewnętrznych uszkodzeń stawu kolanowego. Przed podjęciem decyzji o przeprowadzeniu tego badania zwykle wykonuje się również inne badania obrazowe, takie jak rentgen, USG czy rezonans magnetyczny.

W praktyce diagnostyka opiera się najpierw na badaniu klinicznym i obrazowaniu nieinwazyjnym, a artroskopia jest rozważana, gdy objawy kliniczne i wyniki badań nie są jednoznaczne lub gdy jednocześnie planowane jest leczenie operacyjne.

Wskazania i przeciwwskazania do artroskopii kolana

W ortopedii, a szczególnie w chirurgii kolana, artroskopia jest uznaną metodą diagnostyczno-operacyjną. Dzięki wysokiej czułości diagnostycznej nie tylko ułatwia rozpoznawanie problemu, ale też często ma decydujący wpływ na wybór sposobu leczenia.

Artroskopia kolana pozwala na bezpośrednią kontrolę jamy stawowej, ocenę stopnia zaawansowania i rozległości schorzeń oraz uszkodzeń różnych struktur śródstawowych. Wykonuje się ją najczęściej u osób po przebytym urazie stawu lub jego przeciążeniu.

Takie dolegliwości dotyczą zwykle osób żyjących bardzo aktywnie, które np. zawodowo uprawiają sport. Szczególnie narażone na przeciążenia i urazy stawu kolanowego są osoby uprawiające narciarstwo, bieganie, koszykówkę, siatkówkę i piłkę nożną.

Wśród wskazań do wykonania artroskopii stawu kolanowego wyróżnić należy też np.:

• zmiany zwyrodnieniowe z objawami mechanicznymi,

• brak stabilności ruchów w stawach,

• powracające obrzęki i bóle stawów,

• złamania śródstawowe wymagające kontroli i/lub repozycji,

• torbiele okołostawowe,

• reumatoidalne zapalenie stawów (wybrane przypadki wymagające synowektomii po optymalnym leczeniu farmakologicznym),

• obecność ciał obcych w stawie,

• zmiany nowotworowe zdiagnozowane w obrębie stawów (głównie w celu pobrania materiału diagnostycznego).

Skuteczność i zasadność zabiegu zależy jednak od rodzaju schorzenia – w uogólnionej chorobie zwyrodnieniowej bez objawów mechanicznych zazwyczaj preferuje się leczenie zachowawcze.

Kiedy artroskopia kolana jest konieczna?

Artroskopia kolana jest konieczna, gdy istnieje potrzeba dokładnego zdiagnozowania i leczenia schorzeń, które nie są widoczne w innych badaniach obrazowych lub gdy objawy wskazują na problem wymagający interwencji.

Dotyczy to m.in. mechanicznego zablokowania stawu (np. „zakleszczenia” po pęknięciu łąkotki lub w przypadku ciał wolnych), uszkodzeń chrząstki stawowej, łąkotek, więzadeł czy przerostu błony maziowej oraz w nawracających wysiękach i podejrzeniu infekcji śródstawowej (płukanie, pobranie materiału).

Decyzję o zabiegu podejmuje się po niepowodzeniu leczenia zachowawczego lub przy ostrych wskazaniach.

Dla kogo metoda jest zalecana, dla kogo nie?

Artroskopia kolana jest zalecana dla osób aktywnych fizycznie, sportowców oraz tych, którzy doświadczyli urazów kolana. Stosuje się ją także w wybranych przypadkach choroby zwyrodnieniowej, zwłaszcza gdy występują dolegliwości mechaniczne (np. blokowanie, trzaski, ciała wolne).

Nie jest zalecana przy zaawansowanej, uogólnionej chorobie zwyrodnieniowej bez objawów mechanicznych, u pacjentów z niekontrolowanymi chorobami ogólnymi (np. niewyrównana cukrzyca, aktywne zakażenia skóry), ciężkimi zaburzeniami krzepnięcia czy zaawansowaną osteoporozą, jeśli ryzyko przewyższa spodziewane korzyści.

Przygotowanie do artroskopii kolana

Przed poddaniem się artroskopii stawu kolanowego pacjent powinien przejść konsultację ortopedyczną i wykonać szereg badań obrazowych (USG, rezonans magnetyczny) oraz badań laboratoryjnych krwi (m.in. morfologia, grupa krwi, poziom glukozy, układ krzepnięcia, próby wątrobowe).

Pacjent powinien być także zaszczepiony przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (w tym celu warto skonsultować się z lekarzem rodzinnym). Pacjent musi zgłosić lekarzowi, na co choruje, oraz podać listę zażywanych leków.

Praktyczne wskazówki przygotowawcze:

• ustalenie postępowania z lekami rozrzedzającymi krew i przeciwpłytkowymi (odstawienie lub modyfikacja wyłącznie po uzgodnieniu z lekarzem),
• plan żywienia i nawodnienia przed znieczuleniem (zwykle nie jeść 6 godzin i nie pić klarownych płynów 2 godziny przed – zgodnie z zaleceniami anestezjologa),
• optymalizacja chorób przewlekłych (np. wyrównanie cukrzycy, kontrola ciśnienia), zaprzestanie palenia tytoniu,
• „prehabilitacja” – nauka chodzenia o kulach, wstępne ćwiczenia zakresu ruchu i wzmacnianie mięśnia czworogłowego,
• organizacja transportu i opieki po zabiegu, przygotowanie okładów chłodzących, zaopatrzenie w pończochy przeciwzakrzepowe, jeśli zalecono,
• pielęgnacja skóry bez golenia maszynką w dniu poprzedzającym (aby zmniejszyć ryzyko podrażnień); prysznic zgodnie z zaleceniami ośrodka.

Sama artroskopia nie jest długim badaniem. Trwa zwykle od 45 minut do półtorej godziny. Przeważnie wykonuje się ją w znieczuleniu podpajęczynówkowym (rzadziej miejscowym lub ogólnym). W przypadku tego zabiegu nie ma sztywnego ograniczenia wiekowego – wykonuje się go zarówno u dzieci, jak i u osób w wieku podeszłym, o ile stan ogólny na to pozwala.

Artroskopia diagnostyczna stawu kolanowego

Nazwa pochodzi od słów „artros” (staw) i „skopia” (widzieć). Badanie artroskopowe stawu kolanowego wymaga wykonania niewielkich nacięć na skórze (zazwyczaj dwóch lub trzech, o wielkości około pół centymetra). Przez nie wkłada się do kolana artroskop.

Sprzęt ten podłączony jest do monitora, dzięki czemu ortopeda wykonujący badanie ma możliwość oglądania elementów stawu kolanowego nie tylko w dobrej jakości, ale i w powiększeniu.

Zanim nastąpi ocena struktur kolana, do jego wnętrza podawany jest roztwór soli fizjologicznej. To zwiększa przejrzystość obrazu, zwłaszcza gdy płyn stawowy jest mętny lub niejednolity. Podczas badania zwraca się uwagę na takie odchylenia jak przerost błony maziowej, fragmenty wolnej chrząstki czy kości w obrębie jamy stawowej oraz zmiany degeneracyjne chrząstki stawowej.

Procedura odbywa się w warunkach jałowych, dzięki czemu ryzyko ewentualnego zakażenia jest zredukowane do minimum. Artroskopia diagnostyczna stawu kolanowego wykonywana jest w znieczuleniu.

Nowoczesne techniki: w wielu ośrodkach stosuje się optyki o wysokiej rozdzielczości (np. 4K), pompy z kontrolą ciśnienia i przepływu, nowoczesne shavery oraz ablację falą radiową do precyzyjnego opracowania tkanek.

W wybranych sytuacjach dostępna jest artroskopia o mniejszej średnicy (tzw. „needle arthroscopy”) w znieczuleniu miejscowym – pozwala na ocenę wybranych struktur u pacjentów, u których klasyczny zabieg byłby obarczony większym ryzykiem.

W leczeniu uszkodzeń łąkotki powszechne są systemy do szycia „all‑inside”, a przy uszkodzeniach chrząstki stosuje się techniki mikroperforacji z membraną (AMIC) lub przeszczepy chrzęstno‑kostne (OAT/OATS) – dobór metody zależy od wielkości i lokalizacji ubytku.

Badanie artroskopowe kolana ma niewielki stopień inwazyjności. W dniu badania pacjent jest więc w stanie wrócić do domu (lub następnego dnia). Wielkość wykonywanych nacięć sprawia, że po badaniu nie pozostają wyraźne blizny.

Zalety artroskopii kolana

W porównaniu z metodami, które wymagają całkowitego otwarcia stawu kolanowego, artroskopia wyróżnia się małą inwazyjnością i zwykle krótszym czasem gojenia ran.

Dodatkową zaletą jest możliwość bezpośredniej oceny struktur i – w wielu przypadkach – jednoczesnego leczenia operacyjnego.

Wśród korzyści stosowania artroskopii w schorzeniach i uszkodzeniach stawu wyliczyć można:

• małe cięcia skórne,
• krótki pobyt w szpitalu,
• relatywnie niska liczba powikłań,
• krótszy okres rehabilitacji,
• szybszy powrót pacjenta do aktywności zawodowej czy sportowej (zależnie od rodzaju zabiegu i dyscypliny).

Ryzyko i powikłania artroskopii kolana

Artroskopia kolana jest procedurą małoinwazyjną, ale jak każda operacja niesie ze sobą pewne ryzyko. Możliwe powikłania obejmują infekcje, krwiaki lub krwawienie do stawu, obrzęki, zakrzepicę żył głębokich, sztywność/ograniczenie ruchomości, podrażnienie nerwów skóry (przejściowe drętwienie), rzadziej zespół bólu przewlekłego.

Ważne jest, aby przestrzegać zaleceń lekarskich dotyczących rekonwalescencji, aby zminimalizować ryzyko wystąpienia powikłań. Alarmujące objawy po zabiegu to m.in. nasilający się ból, gorączka, wyciek z rany, duszność, nagłe ocieplenie i obrzęk łydki – w takich sytuacjach należy pilnie skontaktować się z lekarzem.

Rehabilitacja po artroskopii kolana

Po przebytej artroskopii kolana przez kilka dni utrzymywać się może obrzęk kończyny. Pacjentom zaleca się więc umieszczanie nogi powyżej poziomu reszty ciała tak często, jak tylko jest to możliwe. Przez kilka dni mogą występować też problemy z chodzeniem, wymagające czasowego podpierania się kulami.

Dzięki temu, że artroskopia kolana to technika małoinwazyjna, rehabilitację można rozpocząć praktycznie zaraz po zabiegu. Specjaliści często pozwalają pacjentowi na pewne obciążanie stawu już następnego dnia, zaraz po ustąpieniu efektu znieczulenia.

Zakres obciążania i ćwiczeń zależy od rodzaju przeprowadzonego zabiegu – inaczej po samym „oczyszczeniu” stawu, a inaczej po szyciu łąkotki czy rekonstrukcji więzadła). Kiedy pacjentowi wraca czucie i możliwość ruchu w obrębie operowanej kończyny, to znak, że można zacząć działać.

Rehabilitację dobiera się zależnie od tego, jaki był powód wykonania artroskopii oraz jaki rodzaj schorzenia lub urazu występował. Ważne jest, żeby po zabiegu pacjent pilnie przestrzegał zaleceń ortopedy. Istotne jest odciążanie operowanej nogi (może być potrzebne nawet przez kilka tygodni).

Wówczas pacjent musi poruszać się przy pomocy kul łokciowych (co ważne: naukę poruszania się za ich pomocą warto rozpocząć jeszcze przed zabiegiem).

Przez pierwsze 2–3 tygodnie po artroskopii warto przykładać na kończynę zimne kompresy. Noga powinna być wówczas uniesiona tak, by kolano znajdowało się powyżej biodra.

Czas trwania rehabilitacji po artroskopii

Celem ćwiczeń zalecanych po przebytej artroskopii kolana jest wzmocnienie i rozciągnięcie mięśni oraz poprawa stabilizacji stawu. Rekonwalescencja po prostych zabiegach (np. usunięcie ciał wolnych, częściowe usunięcie łąkotki) może trwać do sześciu tygodni, a całkowity powrót do sprawności zajmuje średnio około 12 tygodni.

Po szyciu łąkotki, rekonstrukcjach więzadeł lub technikach napraw chrząstki okres ochrony i powrotu do sportu jest dłuższy i ściśle określany przez lekarza/fizjoterapeutę. Wszystko to jest jednak sprawą bardzo indywidualną.

W pierwszych dniach zwykle zaleca się:

• pompki stóp (profilaktyka zakrzepicy),
• napinanie mięśnia czworogłowego, unoszenie wyprostowanej nogi,
• ślizgi pięty (zwiększanie zgięcia do granicy komfortu),
• delikatne mobilizacje rzepki,
• ćwiczenia oddechowe.

W kolejnych tygodniach – w zależności od wskazań – dołącza się:

• jazdę na rowerze stacjonarnym z niskim oporem,
• ćwiczenia łańcucha zamkniętego (np. półprzysiady do 45°, step‑ups),
• trening równowagi i stabilizacji,
• rozciąganie grupy kulszowo‑goleniowej i łydki.

Kryteria przejścia na wyższy poziom obejmują: zmniejszenie obrzęku i bólu, uzyskanie docelowego zakresu ruchu, prawidłowy wzorzec chodu bez utykania oraz adekwatną siłę mięśniową.

Zalecane ćwiczenia po artroskopii

Przykładowe ćwiczenia, które można wykonywać w domu:

• pacjent leży na plecach, kończyny ma wyprostowane, wciska operowane kolano w podłoże, wytrzymując 10 sekund, a potem rozluźnia;

• pacjent leży na plecach i unosi operowaną kończynę 10 cm nad podłoże, utrzymuje pozycję przez 10 sekund;

• pacjent leży na plecach i wykonuje „ślizganie” pięty po ziemi, aż do granicy bólu.

Dodatkowo, jeśli lekarz nie zalecił ograniczeń, można wykonywać: zginanie i prostowanie stawu naślizgowo na ręczniku, izometryczne napinanie pośladków, ćwiczenia balansowe przy oparciu o ścianę lub blat, rozciąganie tylnej taśmy uda i łydki. Wszystkie ćwiczenia wykonuj w 2–3 seriach po 10–15 powtórzeń, 1–2 razy dziennie, dostosowując intensywność do zaleceń fizjoterapeuty.

Wszystkie ćwiczenia warto powtórzyć po dziesięć razy. Oczywiście domowe ćwiczenia nie zastąpią pełnej rehabilitacji prowadzonej przez doświadczonego fizjoterapeutę.

Alternatywy dla artroskopii kolana

Alternatywy dla artroskopii kolana obejmują postępowanie niefarmakologiczne, farmakologiczne i iniekcje dostawowe. Dobór metody zależy od rozpoznania i nasilenia objawów.

Sposoby leczenia zmian w kolanie:

• Fizjoterapia i ćwiczenia – program ukierunkowany na wzmocnienie mięśnia czworogłowego i pośladkowych, poprawę zakresu ruchu i propriocepcji;

• W degeneracyjnych pęknięciach łąkotki u dorosłych, dobrze zaplanowana rehabilitacja bywa porównywalnie skuteczna w zmniejszaniu bólu i poprawie funkcji względem artroskopii w średnim okresie obserwacji; ograniczeniem bywa utrzymywanie się objawów mechanicznych (np. blokowanie);

• Modyfikacja stylu życia – redukcja masy ciała (już 5–10% może przynieść poprawę dolegliwości u osób z chorobą zwyrodnieniową), dostosowanie aktywności, obuwie z amortyzacją, edukacja w zakresie obciążeń. Ograniczeniem jest wymóg systematyczności;

• Leki – miejscowe i doustne niesteroidowe leki przeciwzapalne oraz paracetamol mogą łagodzić ból; należy uwzględnić możliwe działania niepożądane (np. ze strony przewodu pokarmowego czy sercowo‑naczyniowego);

• Iniekcje dostawowe – kortykosteroidy zwykle dają krótkotrwałą ulgę, nie są rozwiązaniem długoterminowym; kwas hialuronowy ma zróżnicowaną skuteczność w zależności od pacjenta. Osocze bogatopłytkowe (PRP) bywa rozważane w łagodnej – umiarkowanej chorobie zwyrodnieniowej, ale wyniki badań są niejednorodne, a skuteczność zależy m.in. od metody przygotowania preparatu;

• Ortezy i wkładki – ortezy odciążające przedział przyśrodkowy lub boczny mogą zmniejszać ból w jednostronnym zużyciu chrząstki; ograniczeniem jest tolerancja i koszt.

• Inne zabiegi operacyjne – w zaawansowanej chorobie zwyrodnieniowej rozważa się osteotomie korekcyjne lub endoprotezoplastykę (częściową/całkowitą) – są to zabiegi o innym zakresie i celach niż artroskopia.

Wybór metody leczenia powinien opierać się na obrazie klinicznym, oczekiwaniach pacjenta i omówieniu korzyści oraz ograniczeń każdej opcji.

Wybór ortopedy i kliniki

Wybór odpowiedniego specjalisty i kliniki jest kluczowy dla sukcesu operacji. Warto zwrócić uwagę na kwalifikacje lekarza, jego doświadczenie w wykonywaniu artroskopii kolana (w tym wolumen wykonywanych operacji), a także opinie pacjentów.

Korzystne jest leczenie w placówce z nowoczesnym wyposażeniem sali operacyjnej (m.in. systemy wizualizacji HD/4K, pompy artroskopowe) oraz dostępem do doświadczonego zespołu anestezjologicznego i fizjoterapeutycznego. Zapytaj o plan pooperacyjny, program rehabilitacji i ścieżkę kontroli.

Najczęstsze pytania dotyczące artroskopii stawu kolanowego

• Artroskopia kolana – kiedy można chodzić?

  Chodzenie o kulach można rozpocząć niemal zaraz po zabiegu. By uniknąć powikłań po artroskopii, należy dać sobie czas na powrót do pełnej aktywności (to zalecane jest zazwyczaj 4-6 tygodni o zabiegu). Choć powrót do pracy może być możliwy znacznie wcześniej (średnio po dwóch tygodniach). Z uprawianiem sportów należy się wstrzymać przed 10 do 12 tygodni. Samochód można prowadzić zaś dopiero po odzyskaniu pełnej ruchomości w stawie.

• Ile zwolnienia po artroskopii kolana?

  Zwolnienie lekarskie po artroskopii kolana wystawiane jest zazwyczaj na dwa tygodnie.

• Co to jest artroskopia kolana?

  Artroskopia polega na wprowadzeniu urządzenia zwanego artroskopem do stawu przez niewielkie nacięcia wykonane w jego okolicy. Następnie do stawu podaje się roztwór soli fizjologicznej, ułatwiający obejrzenie wnętrza. Lekarz ocenia wszystkie struktury wewnątrzstawowe: chrząstki, błonę maziową, więzadła, mięśnie, łąkotki. Ta część zabiegu artroskopii to artroskopia diagnostyczną. Później do stawu można wprowadzić narzędzia chirurgiczne i zastosować procedury lecznicze w obrębie stwierdzanej patologii. Wówczas mówi się o artroskopii operacyjnej.

• Ile się czeka na artroskopię kolana?

  Terminy oczekiwania na zabieg wykonywany w ramach NFZ można sprawdzać na bieżąco za pośrednictwem wyszukiwarki terminyleczenia.nfz.gov.pl. Zaznaczając czy przypadek jest stabilny czy pilny, a także wskazując województwo lub miejscowość, w której chcemy poddać się zabiegowi.

Umów wizytę z lekarzem

Jeśli Ty także borykasz się z problemami stawu kolanowego, nie zastanawiaj się dłużej – skontaktuj się z nami. Nasz doradca bezpłatnie przedstawi Ci pełną ofertę leczenia spośród 22 klinik w Polsce wraz ze szczegółowymi cenami.

Pomoże również w umówieniu wizyty konsultacyjnej u wybranego specjalisty na dogodny termin.

Zadzwoń do nas: 22 417 40 61 (telefon czynny pon.–pt., w godz. 8:00–18:00)