Badanie HSG w znieczuleniu miejscowym / ogólnym

Na czym polega badanie drożności jajowodów?

Jajowody to dwa przewody, które umożliwiają transport komórki jajowej w kierunku macicy. To właśnie w jajowodzie najczęściej dochodzi do zapłodnienia. Jeśli jest on niedrożny, komórka jajowa i plemniki mogą nie mieć możliwości spotkania się.

Badanie drożności jajowodów polega na podaniu przez szyjkę macicy specjalnego płynu lub środka kontrastowego i obserwacji jego przepływu. Jeśli środek przechodzi przez jajowody i wydostaje się do jamy otrzewnej, świadczy to o ich drożności. Badanie może również dostarczyć informacji o niektórych nieprawidłowościach w obrębie jamy macicy.

Prawidłowy wynik nie oznacza jednak, że jajowody funkcjonują całkowicie prawidłowo. Badanie ocenia przede wszystkim ich drożność, a nie wszystkie mechanizmy odpowiedzialne za transport komórki jajowej.

Jakie są metody badania drożności jajowodów?

Do podstawowych metod należą klasyczna histerosalpingografia oraz badania wykonywane pod kontrolą USG. Zgodnie z polskimi standardami diagnostyki niepłodności HSG i HyCoSy/HyFoSy są badaniami pierwszego wyboru u pacjentek bez szczególnych obciążeń w wywiadzie i badaniu lekarskim.

HSG – histerosalpingografia rentgenowska

HSG to badanie wykorzystujące promieniowanie rentgenowskie i środek kontrastowy podawany do jamy macicy. Lekarz obserwuje, czy kontrast wypełnia jajowody i wydostaje się poza ich końce. Może również ocenić zarys jamy macicy oraz niektóre nieprawidłowości w obrębie jajowodów.

Zaletą HSG jest możliwość uwidocznienia przebiegu jajowodów i miejsca, w którym przepływ kontrastu jest utrudniony. Badanie wiąże się jednak z niewielką ekspozycją na promieniowanie jonizujące.

Sono-HSG, HyCoSy i HyFoSy – badania pod kontrolą USG

W badaniach ultrasonograficznych zamiast RTG wykorzystuje się ultrasonograf, najczęściej z sondą dopochwową.

• HyCoSy – histerosalpingosonografia kontrastowa, w której przepływ odpowiedniego środka przez jajowody obserwuje się w USG.

• HyFoSy – odmiana badania kontrastowego wykorzystująca specjalną pianę, ułatwiającą uwidocznienie jajowodów podczas USG.

W praktyce spotyka się również określenie sono-HSG, używane w odniesieniu do ultrasonograficznej oceny drożności jajowodów.

Najważniejszą różnicą dla pacjentki jest brak promieniowania rentgenowskiego podczas HyCoSy i HyFoSy. Metody te pozwalają również na ultrasonograficzną ocenę narządów miednicy. Według zaleceń ESHRE HSG i HyCoSy mają porównywalną wartość diagnostyczną, dlatego wybór zależy m.in. od sytuacji klinicznej i dostępności badania.

Kiedy wykonuje się badanie drożności jajowodów?

Badanie jest elementem diagnostyki niepłodności. Lekarz może je zalecić szczególnie wtedy, gdy istnieje podejrzenie, że trudności z zajściem w ciążę mają związek z nieprawidłowościami jajowodów.

Do czynników zwiększających prawdopodobieństwo ich uszkodzenia należą:

• przebyte zapalenie narządów miednicy mniejszej;

• zakażenia przenoszone drogą płciową, zwłaszcza zakażenie Chlamydia trachomatis;

• wcześniejsza ciąża pozamaciczna;

• operacje w obrębie jamy brzusznej lub miednicy;

• endometrioza i zrosty w obrębie miednicy.

Niedrożność jajowodów często nie powoduje charakterystycznych objawów. Pacjentka może miesiączkować regularnie i nie odczuwać żadnych dolegliwości, mimo że jajowód jest niedrożny.

Samo HSG nie wystarcza do rozpoznania wszystkich przyczyn niepłodności. Diagnostyka uwzględnia również m.in. ocenę owulacji, budowy narządów rodnych i nasienia partnera.

Jak przygotować się do badania drożności jajowodów?

Przygotowanie zależy od wybranej metody i zasad obowiązujących w placówce. Najważniejsze jest odpowiednie zaplanowanie terminu oraz wykluczenie ciąży i aktywnego zakażenia.

Przed badaniem należy uwzględnić następujące kwestie:

• Dzień cyklu. HSG zazwyczaj wykonuje się po zakończeniu miesiączki, a przed owulacją, często około 7.–12. dnia cyklu. Dokładny termin ustala lekarz, uwzględniając długość cyklu, możliwość ciąży i zasady obowiązujące w placówce.

• Możliwość ciąży. Należy poinformować lekarza o każdym podejrzeniu ciąży. Placówka może wymagać wykonania testu ciążowego przed procedurą.

• Infekcje intymne. Przed badaniem trzeba zgłosić objawy zakażenia, np. nieprawidłowe upławy, gorączkę lub ból podbrzusza. Lekarz może zlecić badania mikrobiologiczne.

• Przebyte zakażenia narządów miednicy. Jeśli pacjentka przebyła zapalenie narządów miednicy mniejszej lub stwierdzono u niej poszerzenie jajowodów, powinna poinformować o tym lekarza. W takich sytuacjach może być wskazana profilaktyka antybiotykowa, której nie stosuje się rutynowo u wszystkich kobiet.

• Leki i alergie. Należy poinformować o przyjmowanych preparatach, chorobach oraz wcześniejszych reakcjach na środki kontrastowe.

• Leczenie przeciwbólowe. Przed wizytą można zapytać lekarza, czy wskazane jest przyjęcie leku przeciwbólowego i jaki preparat będzie odpowiedni.

• Czy przed HSG trzeba być na czczo? Nie zawsze. Przy badaniu bez sedacji pozostawanie na czczo zwykle nie jest konieczne, natomiast przy planowanym znieczuleniu wymagania mogą być inne. Należy stosować się do instrukcji otrzymanych z placówki.

Warto również wcześniej zapytać o współżycie w cyklu, w którym zaplanowano procedurę. Zasady mogą się różnić, ale ich celem jest przede wszystkim wykluczenie wykonania badania we wczesnej, jeszcze nierozpoznanej ciąży.

Jak przebiega badanie drożności jajowodów?

Badanie odbywa się w gabinecie wyposażonym w odpowiedni aparat RTG lub USG. Pacjentka układa się w pozycji podobnej do tej podczas badania ginekologicznego.

Przebieg badania drożności jajowodów obejmuje kilka etapów:

1. Lekarz zakłada wziernik dopochwowy i uwidacznia szyjkę macicy.

2. Po przygotowaniu szyjki wprowadza przez jej kanał cienki cewnik.

3. Przez cewnik powoli podaje środek kontrastowy lub odpowiedni preparat do badania USG.

4. Obserwuje wypełnianie jamy macicy i przepływ środka przez jajowody.

5. Po zakończeniu obrazowania usuwa cewnik i omawia dalsze postępowanie.

W klasycznym HSG obrazy uzyskuje się za pomocą promieniowania rentgenowskiego, natomiast podczas HyCoSy lub HyFoSy przepływ obserwuje się na ekranie ultrasonografu.

Samo podawanie kontrastu i wykonywanie obrazów trwa zwykle kilka minut, choć cała procedura, wraz z przygotowaniem, zajmuje więcej czasu. Warto zarezerwować na wizytę dodatkowy czas, zwłaszcza jeśli po badaniu konieczny będzie krótki odpoczynek.

Czy badanie drożności jajowodów boli?

Badanie drożności jajowodów może być nieprzyjemne, a niektóre pacjentki odczuwają wyraźny ból. Najczęściej dolegliwości przypominają skurcze menstruacyjne, ale ich nasilenie jest bardzo indywidualne.

Dyskomfort może pojawić się podczas wprowadzania cewnika i podawania środka, który powoduje rozciąganie jamy macicy. U części pacjentek dolegliwości są krótkotrwałe, u innych utrzymują się jeszcze przez pewien czas po zakończeniu procedury.

Przed badaniem można omówić z lekarzem możliwości łagodzenia bólu. W zależności od metody i placówki mogą być stosowane leki przeciwbólowe lub znieczulenie miejscowe.

Co oznacza wynik badania drożności jajowodów?

Wynik HSG lub sono-HSG informuje, czy podany środek swobodnie przepływa przez jajowody.

Możliwe są następujące rozpoznania:

• obustronna drożność – środek przepływa przez oba jajowody i wydostaje się do jamy otrzewnej;

• podejrzenie jednostronnej niedrożności – przepływ przez jeden z jajowodów jest zablokowany lub nie można go potwierdzić;

• podejrzenie obustronnej niedrożności – nie udaje się uwidocznić prawidłowego przepływu przez żaden z jajowodów.

Nieprawidłowy wynik nie zawsze oznacza trwałą niedrożność. Czasami brak przepływu wynika z chwilowego skurczu w okolicy ujścia jajowodu do macicy albo z czynników technicznych związanych z badaniem. Dotyczy to szczególnie podejrzenia niedrożności w początkowym odcinku jajowodu.

Jeżeli wynik jest niejednoznaczny, lekarz może zalecić dodatkową diagnostykę. Nie każda nieprawidłowość oznacza konieczność operacji.

W przypadku potwierdzonej niedrożności dalsze postępowanie zależy m.in. od jej lokalizacji, przyczyny, stanu drugiego jajowodu i pozostałych czynników wpływających na płodność. Możliwości obejmują wybrane metody leczenia zabiegowego lub techniki wspomaganego rozrodu.

Jak wygląda postępowanie po HSG lub sono-HSG?

Po badaniu mogą pojawić się skurcze podbrzusza, niewielkie plamienie lub wypływanie pozostałości podanego środka. Zazwyczaj są to krótkotrwałe dolegliwości, które nie wymagają specjalnego leczenia.

Większość pacjentek może wrócić do codziennych zajęć jeszcze tego samego dnia. Jeśli jednak zastosowano sedację, obowiązują dodatkowe ograniczenia dotyczące m.in. prowadzenia samochodu.

Przed opuszczeniem placówki warto uzyskać informacje dotyczące:

• terminu powrotu do współżycia;

• ewentualnego ograniczenia wysiłku fizycznego;

• stosowania leków, jeśli zostały zalecone;

• odbioru i omówienia wyniku.

Zalecenia dotyczące współżycia mogą różnić się zależnie od metody i przebiegu procedury. Nie należy zakładać, że u każdej pacjentki obowiązuje taki sam okres wstrzemięźliwości.

Jakie są przeciwwskazania i możliwe powikłania po HSG?

Badania drożności jajowodów są zwykle dobrze tolerowane, jednak przed ich wykonaniem konieczna jest kwalifikacja lekarska.

Do najważniejszych przeciwwskazań należą:

• ciąża lub jej podejrzenie;

• aktywne zakażenie narządów miednicy mniejszej;

• istotne krwawienie z dróg rodnych w czasie planowanego badania;

• nadwrażliwość na zastosowany preparat, zależnie od wybranej metody.

Możliwe powikłania obejmują zakażenie narządów rodnych, reakcję wazowagalną z osłabieniem lub omdleniem, reakcję nadwrażliwości na kontrast, a bardzo rzadko uszkodzenie ściany macicy.

Przy klasycznym HSG lekarz uwzględnia dodatkowo ekspozycję na promieniowanie rentgenowskie oraz bezpieczeństwo stosowania jodowego środka kontrastowego. W badaniach ultrasonograficznych nie występuje narażenie na promieniowanie jonizujące.

Ostateczny wybór metody powinien uwzględniać stan zdrowia pacjentki, jej historię leczenia i cel diagnostyki. Nie ma jednej techniki odpowiedniej dla każdej kobiety.

FAQ - najczęstsze pytania na temat badania drożności jajowodów

• Jakie są różnice między HSG a sono-HSG?

  HSG wykorzystuje promieniowanie rentgenowskie i środek kontrastowy, podczas gdy sono-HSG stosuje ultrasonografię i często specjalną pianę contrastową, eliminując potrzebę użycia promieniowania.

• Czy mogę odczuwać ból podczas badania HSG?

  Tak, badanie może być nieprzyjemne i niektóre pacjentki odczuwają ból podobny do skurczów menstruacyjnych.

• Ile kosztuje badanie HSG i czy jest refundowane?

  Koszt badania może różnić się w zależności od placówki, a procedura często jest refundowana przez Narodowy Fundusz Zdrowia w ramach diagnostyki niepłodności.

• Kiedy nie powinno się wykonywać badania HSG?

  Nie zaleca się wykonywania badania HSG w przypadku podejrzenia ciąży, aktywnego zakażenia narządów miednicy lub podczas istotnego krwawienia z dróg rodnych.

• Czy badanie HSG zawsze oznacza, że moje jajowody są na pewno drożne?

  Nie zawsze. Nieprawidłowy wynik może być spowodowany czynnikami technicznymi, a nie trwałą niedrożnością.

• Co powinnam zrobić, jeśli po badaniu wystąpi gorączka lub nasilający się ból?

  W takim przypadku należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem, gdyż mogą to być objawy powikłań.