Leczenie chorób odbytu

Jakie są najczęstsze choroby odbytu i jakie dają objawy?

Do częstych chorób i zaburzeń okolicy odbytu należy choroba hemoroidalna, szczelina odbytu, ropień i przetoka odbytu, kłykciny kończyste, wypadanie odbytnicy oraz choroby skóry okolicy okołoodbytowej. Dolegliwości w tej części ciała mogą również towarzyszyć chorobie Crohna, zaburzeniom czynności mięśni dna miednicy, nietrzymaniu stolca, zespołom bólowym oraz zmianom nowotworowym.

Objawy chorób odbytu można podzielić na miejscowe i czynnościowe.

Do pierwszej grupy zalicza się przede wszystkim:

• ból, pieczenie lub uporczywy świąd okolicy odbytu,

• obrzęk, guzki i widoczne zmiany skórne,

• krwawienie podczas wypróżniania lub niezależne od niego,

• wydzielinę ropną albo surowiczą,

• wypadanie błony śluzowej lub fragmentu odbytnicy.

Zaburzenia czynnościowe obejmują między innymi zaparcia, uczucie niepełnego wypróżnienia oraz brak kontroli nad gazami lub stolcem. Nietrzymanie może wynikać zarówno z nieprawidłowego działania aparatu zwieraczowego, jak i z jego uszkodzenia, na przykład wskutek porodu, urazu lub zabiegu chirurgicznego. Trudności z oddawaniem stolca bywają natomiast związane z zaburzoną współpracą mięśni dna miednicy i zwieraczy albo z mechaniczną przeszkodą w końcowym odcinku przewodu pokarmowego.

W przypadku utrzymujących się dolegliwości właściwym specjalistą jest proktolog lub chirurg ogólny zajmujący się diagnostyką i leczeniem tej okolicy.

Kiedy ból, świąd lub krwawienie z odbytu wymagają wizyty u proktologa?

Ból, świąd lub krwawienie z odbytu wymagają konsultacji, gdy utrzymują się, nawracają, nasilają albo towarzyszą im inne niepokojące objawy.

Szczególnej uwagi wymagają:

• niekontrolowane krwawienie,

• silny lub uporczywy ból,

• wyczuwalne guzki,

• obrzęk,

• zmiany skórne,

• wydzielina ropna lub surowicza.

Powodem do zgłoszenia się do lekarza jest również:

• wypadanie błony śluzowej,

• uczucie niepełnego wypróżnienia,

• nietrzymanie gazów lub stolca,

• przewlekłe zaparcia.

Jak wygląda diagnostyka chorób odbytu?

Diagnostyka chorób odbytu obejmuje ocenę okolicy krocza, badanie palcem przez odbyt oraz, zależnie od objawów, badania umożliwiające obejrzenie kanału odbytu i odbytnicy. Podczas konsultacji lekarz ocenia skórę i tkanki okolicy odbytu, a badanie palcem może dostarczyć informacji o bolesności, obecności nieprawidłowych zmian oraz orientacyjnym napięciu zwieraczy.

Podstawą diagnostyki jest oglądanie okolicy odbytu oraz badanie palcem przez odbyt. W zależności od objawów lekarz może wykonać anoskopię lub rektoskopię, a przy podejrzeniu przetoki, ropnia albo uszkodzenia zwieraczy także ultrasonografię przezodbytniczą lub inne badanie obrazowe. W uzasadnionych przypadkach wykonuje się również badania laboratoryjne lub pobiera wycinki do oceny histopatologicznej. Dobór metod zależy od rodzaju dolegliwości i wstępnego wyniku badania lekarskiego.

Jak leczyć hemoroidy, żylaki odbytu?

Chorobę hemoroidalną leczy się zachowawczo, zabiegowo lub operacyjnie, zależnie od nasilenia objawów, stopnia wypadania guzków krwawniczych oraz ogólnego stanu pacjenta. Leczenie zachowawcze stosuje się na każdym etapie. Obejmuje ono przede wszystkim zapobieganie zaparciom, ograniczenie nadmiernego parcia oraz stosowanie preparatów poprawiających napięcie naczyń żylnych, zawierających między innymi diosminę, hesperydynę lub wyciąg z ruszczyka.

Miejscowe maści i czopki mogą krótkotrwale ograniczać ból, świąd, pieczenie lub podrażnienie. Preparaty zawierające środki znieczulające albo glikokortykosteroidy powinny być stosowane zgodnie z zaleceniem lekarza lub informacją zawartą w ulotce, ponieważ nie są przeznaczone do długotrwałego używania.

Gdy leczenie zachowawcze jest niewystarczające, wykorzystuje się metody małoinwazyjne, takie jak:

• gumkowanie metodą Barrona,

• skleroterapia,

• zabiegi laserowe,

• zabiegi z użyciem fal radiowych,

• podwiązanie tętnic hemoroidalnych pod kontrolą USG.

Trzeba jednak pamiętać, że po takich procedurach choroba może nawrócić.

W zaawansowanych przypadkach wykonuje się operacyjne usunięcie guzków krwawniczych, podciągnięcie wypadających tkanek szwami albo hemoroidopeksję staplerową.

Po operacji mogą wystąpić między innymi ból, krwawienie, zakażenie lub przejściowe zatrzymanie moczu. Do rzadszych powikłań należą zwężenie kanału odbytu i zaburzenia trzymania gazów lub stolca, a choroba hemoroidalna może z czasem nawrócić.

Zakrzepnięty zewnętrzny guzek krwawniczy można leczyć zachowawczoalbo zabiegowo. O wyborze postępowania decydują przede wszystkim nasilenie dolegliwości, czas ich trwania oraz wynik badania; u wybranych pacjentów wykonuje się chirurgiczne wycięcie zakrzepniętej zmiany.

Jak wygląda leczenie szczeliny odbytu?

Leczenie szczeliny odbytu zwykle rozpoczyna się od metod zachowawczych, których celem jest ułatwienie wypróżniania, zmniejszenie bólu i rozluźnienie zwieracza. Podstawą jest zapobieganie zaparciom poprzez dietę, stosowanie leków osmotycznych lub środków zmiękczających stolec.

Pomocne mogą być ciepłe nasiadówki oraz krótkotrwałe stosowanie miejscowego preparatu znieczulającego. W przewlekłej szczelinie lekarz może zalecić maść zmniejszającą napięcie zwieracza, na przykład z diltiazemem lub nitrogliceryną. Trening z biologicznym sprzężeniem zwrotnym wykorzystuje się głównie wtedy, gdy szczelinie towarzyszy nieprawidłowa praca mięśni dna miednicy.

Jeżeli szczelina powstała w przebiegu innego schorzenia, konieczne jest leczenie jej przyczyny. Gdy prawidłowo prowadzone leczenie zachowawcze nie przynosi poprawy, lekarz może rozważyć wstrzyknięcie toksyny botulinowej lub leczenie operacyjne, najczęściej częściowe przecięcie zwieracza wewnętrznego. Wycięcie szczeliny stosuje się w wybranych przypadkach, natomiast wybór zabiegu powinien uwzględniać ryzyko późniejszych zaburzeń.

Na czym polega leczenie przetoki odbytu?

Leczenie przetoki odbytu polega na wykonaniu zabiegu chirurgicznego dobranego do jej rodzaju i przebiegu. Celem leczenia jest usunięcie lub unieszkodliwienie kanału przetoki, opanowanie zakażenia oraz możliwie pełne zachowanie funkcji zwieraczy.

Po zabiegu duże znaczenie ma pielęgnacja rany. Sposób pielęgnacji zależy od rodzaju wykonanego zabiegu i może obejmować oczyszczanie rany, zmianę opatrunków oraz kontrolę setonu, jeżeli został założony. Rana powinna goić się stopniowo od głębszych warstw, co ogranicza ryzyko jej zbyt wczesnego zamknięcia.

Jak leczy się ropień odbytu?

Ropień odbytu leczy się przez jego szerokie nacięcie i drenaż, czyli usunięcie zalegającej ropy. Powierzchownie położony ropień u osoby bez dodatkowych obciążeń może zostać nacięty ambulatoryjnie w znieczuleniu miejscowym. Zmiany większe lub głębsze zwykle wymagają znieczulenia ogólnego albo podpajęczynówkowego i pobytu w szpitalu.

Rany po drenażu zazwyczaj się nie zszywa. Pozostawia się ją otwartą, aby mogła goić się od środka. Potrzebne są regularne kontrole, płukanie i zmiana opatrunków. Zbyt szybkie zamknięcie powierzchni rany może zwiększać ryzyko nawrotu ropnia lub powstania przetoki.

Antybiotyki nie zawsze są konieczne po nacięciu ropnia. Antybiotykoterapię rozważa się między innymi przy objawach zakażenia ogólnego, rozległym stanie zapalnym tkanek, obniżonej odporności lub innych istotnych czynnikach ryzyka. W przypadku chorób serca wskazania ocenia się indywidualnie, ponieważ nie każda wada zastawkowa wymaga takiego postępowania.

Jak leczyć grzybicę odbytu?

Grzybicze zakażenie okolicy odbytu leczy się po potwierdzeniu, że zmiany rzeczywiście mają podłoże grzybicze, ponieważ podobne objawy mogą powodować również choroby zapalne i podrażnienia skóry.

W miejscowych zakażeniach najczęściej stosuje się preparaty przeciwgrzybicze nakładane na skórę. Leczenie doustne jest przeznaczone dla wybranych pacjentów i powinno być prowadzone na zlecenie lekarza.

Pierwsza poprawa może pojawić się po kilku dniach, jednak pełny czas leczenia zależy od rozległości zakażenia i zastosowanego preparatu. Kurację należy prowadzić przez okres zalecony przez lekarza lub wskazany w ulotce, także wtedy, gdy objawy zaczną ustępować wcześniej.

U kobiet, u których jednocześnie występuje grzybica pochwy, leczenie powinno obejmować oba zakażenia – przy czym sposób równoczesnego leczenia obu zakażeń powinien zostać ustalony indywidualnie.

Jak leczyć wypadanie odbytnicy?

U dorosłych definitywne leczenie pełnościennego wypadania odbytnicy jest najczęściej chirurgiczne. Zabieg ma przywrócić prawidłowe położenie tkanek i ograniczyć związane z wypadaniem dolegliwości. Pierwszym krokiem powinna być konsultacja z chirurgiem, najlepiej proktologiem, który potwierdzi rozpoznanie i oceni możliwość przeprowadzenia operacji.

Postępowanie zachowawcze ma znaczenie wspomagające. Obejmuje dietę bogatą w błonnik, zapobieganie zaparciom oraz ćwiczenia wzmacniające mięśnie dna miednicy.

Wypadniętą odbytnicę można próbować delikatnie odprowadzić jedynie wtedy, gdy pacjent otrzymał wcześniej odpowiedni instruktaż medyczny. Jeżeli tkanki są silnie bolesne, obrzęknięte, ciemnieją lub nie można ich łatwo odprowadzić, potrzebna jest pilna pomoc lekarska.

Pozostawienie wypadniętej odbytnicy na zewnątrz może prowadzić do owrzodzeń, uwięźnięcia tkanek, a w skrajnych przypadkach także do ich martwicy. Taki stan wymaga pilnej pomocy chirurgicznej.

Czy choroby odbytu można wyleczyć bez operacji?

Część chorób odbytu można leczyć bez operacji, jednak możliwość takiego postępowania zależy przede wszystkim od rodzaju schorzenia, nasilenia objawów i wyniku badania lekarskiego. Leczenie zachowawcze może obejmować zmianę diety, zapobieganie zaparciom, stosowanie leków miejscowych, preparatów doustnych, nasiadówek oraz ćwiczeń poprawiających pracę mięśni dna miednicy.

Takie postępowanie stosuje się między innymi w chorobie hemoroidalnej, szczelinie odbytu i niektórych zakażeniach. Jego skuteczność zależy jednak od rodzaju schorzenia, czasu trwania objawów i stopnia zaawansowania zmian.

Nie wszystkie choroby można wyleczyć bez zabiegu. Ropień odbytu wymaga najczęściej nacięcia i drenażu, przetoka zwykle wymaga leczenia zabiegowego, a zaawansowana choroba hemoroidalna i wypadanie odbytnicy mogą być wskazaniem do operacji.

Jakie zabiegi proktologiczne stosuje się w leczeniu chorób odbytu?

W leczeniu chorób odbytu stosuje się zabiegi dobrane do rodzaju i zaawansowania schorzenia. Ich celem może być usunięcie zmiany, opróżnienie ropnia, zamknięcie przetoki czy ograniczenie objawów choroby hemoroidalnej.

Do najczęściej wykonywanych procedur należą:

• zabiegowe leczenie zakrzepniętego zewnętrznego guzka krwawniczego,

• gumkowanie hemoroidów metodą Barrona,

• nacięcie i drenaż ropnia,

• operacyjne leczenie szczeliny lub przetoki odbytu,

• usunięcie polipa,

• wycięcie kłykcin kończystych.

Zakres zabiegu zależy od obrazu klinicznego, wyników badań oraz położenia zmiany względem zwieraczy. Niektóre procedury można wykonać ambulatoryjnie, inne wymagają znieczulenia i hospitalizacji.

Jak zapobiegać nawrotom chorób odbytu?

Ryzyko nawrotów chorób odbytu można zmniejszać przede wszystkim przez dbanie o regularne wypróżnienia i ograniczanie czynników sprzyjających przeciążeniu tej okolicy. Szczególne znaczenie ma profilaktyka zaparć oraz unikanie długiego i silnego parcia.

Podstawowe zalecenia obejmują:

• dietę zawierającą odpowiednią ilość błonnika,

• właściwe nawodnienie,

• regularną aktywność fizyczną,

• ograniczenie długotrwałego siedzenia,

• delikatną higienę okolicy odbytu,

• kontrolę masy ciała,

• leczenie przewlekłych zaparć.

W profilaktyce ważne jest również reagowanie na pierwsze objawy nawrotu, zamiast czekania na ich nasilenie. Szczepienie przeciw HPV zmniejsza ryzyko zakażenia typami wirusa objętymi szczepionką, a tym samym ryzyko części kłykcin kończystych i nowotworów związanych z HPV. Nie jest jednak metodą leczenia już istniejących zmian.

Ile kosztuje leczenie chorób odbytu?

Koszt leczenia chorób odbytu zależy od rodzaju schorzenia, zakresu zabiegu, zastosowanego znieczulenia i placówki, w której odbywa się terapia. Według danych zgromadzonych przez kliniki.pl średnia cena leczenia wynosi 2251 zł.

Najniższe koszty zaczynają się od około 200 zł, natomiast najwyższe mogą sięgać 12 000 zł. Tak duża różnica wynika z tego, że pod wspólną kategorią mieszczą się zarówno proste procedury ambulatoryjne, jak i bardziej rozległe operacje.

Podana cena ma charakter orientacyjny. Ostateczny koszt można określić dopiero po konsultacji, rozpoznaniu choroby i ustaleniu zakresu leczenia.

FAQ - najczęstsze pytania na temat leczenia chorób odbytu 

• Jakie są pierwsze objawy, które mogą sugerować problem z chorobami odbytu?

  Ból, pieczenie, świąd, krwawienie oraz wyczuwalne guzki w okolicy odbytu mogą sugerować problem i wymagają konsultacji z lekarzem.

• Jakie rodzaje zabiegów proktologicznych są najczęściej wykonywane?

  Najczęściej wykonywane to gumkowanie metodą Barrona, skleroterapia oraz różne formy operacyjnego leczenia, takie jak hemoroidopeksja staplerowa.

• Czy leczenie chorób odbytu jest refundowane przez NFZ?

  Tak, wiele zabiegów proktologicznych jest refundowanych przez NFZ w ramach ubezpieczenia zdrowotnego, ale zakres refundacji i warunki mogą się różnić w zależności od procedury i placówki.

• Kiedy nie warto decydować się na zabieg chirurgiczny przy leczeniu chorób odbytu?

  Na zabieg nie warto decydować się, jeśli dolegliwości są łagodne i dobrze reagują na leczenie zachowawcze, takie jak dieta i miejscowe preparaty przeciwbólowe.

• Jak wygląda opieka po zabiegu proktologicznym?

  Po zabiegu ważna jest regularna pielęgnacja rany, przestrzeganie zaleceń lekarskich dotyczących higieny oraz regularne kontrole lekarskie.

• Czy istnieją skuteczne metody zapobiegania nawrotom chorób odbytu?

  Tak, regularne wypróżnienia, dieta bogata w błonnik, nawodnienie oraz unikanie długotrwałego siedzenia mogą zmniejszać ryzyko nawrotów.

Filmy

Przedstawiamy poniżej filmy, na których lek. Piotr Heba (chirurg ogólny) - eksperci tematyki leczenie chorób odbytu, dzielą się swoim doświadczeniem i wiedzą na ten temat.