Artroskopowy przeszczep łąkotki - co to za zabieg?

Łąkotki to półksiężycowate struktury z tkanki łącznej włóknistej, położone między kością udową a piszczelową. Stanowią kluczowy element stawu kolanowego. Ze względu na swoją budowę, łąkotka zachowuje się jak wypełniona płynem, porowata i przepuszczalna gąbka wzmocniona włóknami kolagenowymi. Umożliwia to równomierny rozkład obciążeń, absorpcję wstrząsów, stabilizację oraz smarowanie i odżywianie chrząstki stawowej.

Jeśli to konieczne, łąkotkę należy usuwać oszczędnie, w miarę możliwości szyć, a w przypadku jej braku — przeszczepić.

Główne wskazania do leczenia operacyjnego uszkodzeń łąkotek to bół i obrzęk stawu, uczucie blokowania lub uciekanie kolana oraz niepowodzenie leczenia zachowawczego, które obejmuje przede wszystkim odpoczynek, odciążenie i chłodzenie kolana, a także leki przeciwzapalne i rehabilitację.

Artroskopowy przeszczep łąkotki – na czym polega?

Usunięcie łąkotki powinno być rozważane jako ostateczność i wykonywane jako przygotowanie do przeszczepu łąkotki. Usuwa się ruchome i wolne fragmenty łąkotek, wysuwające się poza linię obrysu łąkotki, pozostawiając zdrową, sprężystą tkankę.

Zabieg artroskopowego przeszczepu łąkotki polega na wprowadzeniu specjalistycznych narzędzi do stawu kolanowego przez niewielkie nacięcia w skórze. Dzięki temu można dokładnie zobaczyć wnętrze stawu i precyzyjnie zlokalizować uszkodzone obszary. Zabieg wykonuje się w znieczuleniu, najczęściej przewodowym lub ogólnym, co minimalizuje ból podczas procedury.

Znieczulenie i technika artroskopowa

Sama operacja przeszczepu łąkotki wykonywana jest przy użyciu narzędzi artroskopowych, bez konieczności szerokiego otwierania stawu. Podczas tego zabiegu do stawu kolanowego wprowadzany jest kolagenowy implant łąkotki. Następnie, po opracowaniu loży, zostaje on wszyty w miejsce brakującej łąkotki. Zawarty w przeszczepianej łąkotce kolagen stanowi rusztowanie dla fibroblastów — tworzą one sieć, na podstawie której odbudowuje się nowa, własna łąkotka.

Wskazania do przeszczepu łąkotki

Uraz łąkotki to częsta kontuzja dotycząca stawu kolanowego. Jest bardzo bolesny i może prowadzić do poważnych konsekwencji, takich jak niestabilność stawu kolanowego, a nawet całkowite rozerwanie łąkotki. Pacjenci z urazem łąkotki mogą doświadczać bólu, obrzęku, trudności z poruszaniem się oraz ograniczenia funkcji stawu kolanowego.

Wskazaniem do przeprowadzenia artroskopowego przeszczepu łąkotki są m.in. sytuacje, które uniemożliwiają zszycie uszkodzonej w wyniku urazu łąkotki, np. pęknięcie łąkotki. W takich przypadkach konieczne bywa przeprowadzenie tzw. przeszczepu alogenicznego (od ludzkiego dawcy), który pozwala na pełne odtworzenie funkcji stawu kolanowego, bądź zastosowanie odpowiednich łąkotek wytworzonych z materiałów sztucznych, np. poliuretanu.

Kolejnym wskazaniem do artroskopowego przeszczepu łąkotki jest młody wiek pacjenta. Ze względu na to, że łąkotki spowalniają powstawanie i rozwój zmian zwyrodnieniowych w stawie kolanowym, zabiegi tego typu u młodych pacjentów są w stanie w istotny sposób wpłynąć na ich późniejsze funkcjonowanie w wieku dorosłym.

Operacje artroskopowego usunięcia łąkotki i jej przeszczepu znajdują także zastosowanie u osób aktywnych, uprawiających sport bądź wykonujących intensywną pracę fizyczną. Z powodu powstających w takich sytuacjach chwilowych przeciążeń może dojść do szybszej degradacji i zużycia powierzchni stawowych kolana. Przeprowadzenie artroskopii łąkotki u takich pacjentów może zapobiegać rozwojowi wczesnych zmian zwyrodnieniowych.

Wskazania do przeszczepu łąkotki, wykonanego metodą artroskopową, obejmują także złożone i rozległe urazy stawu kolanowego, które — poza izolowanym uszkodzeniem określonej łąkotki — obejmują dodatkowo urazy okolicznej chrząstki czy kości.

Nierzadko wskazaniem do przeszczepienia wybranej łąkotki stawu kolanowego są sytuacje, kiedy leczenie zachowawcze zmian stawowych, np. za pomocą odpowiednich leków czy rehabilitacji, nie przynosi pożądanych rezultatów, a sam chory ciągle zgłasza przewlekłe i nawracające dolegliwości bólowe w obrębie stawu kolanowego czy bóle łąkotki.

Zabieg przeszczepienia łąkotki przeznaczony jest dla masywnych uszkodzeń łąkotek, nienadających się do zszycia, lub po wcześniejszym ich usunięciu. Brak jednej z łąkotek powoduje wzmożone przeciążenie chrząstki stawowej, co prowadzi do szybszego jej ścierania i wywołuje przewlekłe dolegliwości bólowe tej okolicy. Zaleca się, aby przeszczep wykonać jak najszybciej po uszkodzeniu i operacyjnym usunięciu własnej łąkotki, aby nie dopuścić do rozwoju zmian zwyrodnieniowych.

W przypadku dawnego ubytku, gdy rozwinęły się już zmiany zwyrodnieniowe, przeszczep może być niemożliwy.

Rodzaje przeszczepów łąkotki

W przypadku braku lub znacznego uszkodzenia łąkotki możliwe jest zastosowanie różnych metod jej odtworzenia. Dobór rodzaju przeszczepu zależy od wieku pacjenta, stopnia uszkodzenia stawu kolanowego, poziomu aktywności fizycznej oraz oczekiwanych efektów leczenia.

W celu zastąpienia brakującej łąkotki używa się wielu substytutów, m.in.:

• macierze kolagenowe,

• przeszczepy ścięgien,

• polimery syntetyczne,

• przeszczepy allogeniczne łąkotki (z banku tkanek),

• biodegradowalne implanty polimerowe,

• rusztowania biologiczne (scaffoldy), w tym wzbogacane komórkami,

• materiały hybrydowe łączące elementy biologiczne i syntetyczne,

• implanty łąkotkowe indywidualnie dopasowane do anatomii pacjenta.

Implanty kolagenowe i syntetyczne

Rekonstrukcję łąkotki można przeprowadzić przy użyciu hodowlanego implantu z kolagenu wołowego (Menaflex) lub implantu polimerowego — poliuretanu (Actifit). Takie przeszczepy umożliwiają rekonstrukcję łąkotki w przypadku, gdy uszkodzona i usunięta była tylko część własnej łąkotki.

Alogeniczna łąkotka (od dawcy)

Alogeniczna (pobrana od ludzkiego dawcy) łąkotka najlepiej zastępuje własną. Materiał alogeniczny musi być wcześniej przebadany w kierunku nosicielstwa wirusów i bakterii, a następnie opracowany i wysterylizowany przez bank tkanek.

Zaletą przeszczepów alogenicznych jest ich lepsze dopasowanie do anatomicznych cech pacjenta, co ułatwia integrację przeszczepionej tkanki z własnymi strukturami stawowymi. Wadami są jednak ograniczona dostępność oraz konieczność starannego przygotowania biologicznego materiału.

Rehabilitacja po przeszczepie łąkotki

W przypadku leczenia operacyjnego łąkotki po zabiegu wymagane jest unieruchomienie kończyny na okres od trzech do sześciu tygodni. Operowana kończyna unieruchomiona jest w stabilizatorze z ograniczeniem zgięcia i wyprostu w stawie kolanowym.

Ze względu na delikatność materiału kolagenowego pacjent od początku okresu pooperacyjnego musi całkowicie odciążać kończynę przy pomocy kul łokciowych. W tym okresie pacjent jest rehabilitowany – fizjoterapeuta pracuje nad biernym zakresem ruchu, izometrycznym napięciem mięśni oraz redukcją obrzęku limfatycznego. Zakres ruchomości oraz obciążanie operowanej kończyny są stopniowo zwiększane.

Etapy powrotu do sprawności

Program rehabilitacji po przeszczepie łąkotki jest kluczowym elementem skutecznego powrotu do pełnej sprawności. Pacjent powinien być regularnie monitorowany przez specjalistę, aby dostosować intensywność ćwiczeń do etapu powrotu do zdrowia oraz unikać przeciążeń, które mogłyby prowadzić do uszkodzenia przeszczepionej łąkotki.

Cena przeszczepu łąkotki

Ceny zabiegów artroskopowego przeszczepu łąkotki wahają się w polskich klinikach w przedziale od około 11 800 do nawet ponad 18 500 złotych. Wpływ na cenę procedury ma m.in. rodzaj zastosowanej łąkotki oraz obecność innych zmian chorobowych w obrębie stawu kolanowego, co wpływa bezpośrednio na czas i rozległość całego zabiegu.