Laserowa tomografia siatkówki HRT w diagnostyce chorób oczu

Jaskra stanowi jedną z głównych przyczyn utraty wzroku. Największą rolę w patogenezie tej jednostki odgrywa wzmożone ciśnienie wewnątrzgałkowe, które, gdy utrzymuje się przez dłuższy czas, powoduje stopniowe, postępujące uszkodzenie nerwu wzrokowego.

Warto pamiętać, że podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe jest głównym modyfikowalnym czynnikiem ryzyka, ale uszkodzenie nerwu wzrokowego może postępować również u części chorych z wartościami ciśnienia mieszczącymi się w granicach normy.

Przez długi czas jaskra może przebiegać bezobjawowo lub skutkować występowaniem minimalnych, niezauważanych przez pacjenta dolegliwości. Z tego względu poszukiwano metody diagnostycznej, która pozwalałaby (zwłaszcza w przypadku osób z grupy ryzyka, np. z obciążonym wywiadem rodzinnym) rozpoznać chorobę jeszcze w okresie bezobjawowym. Obecnie jest to możliwe dzięki zastosowaniu badania HRT, czyli laserowej tomografii siatkówki.

HRT – na czym polega laserowa tomografia siatkówki?

Początki laserowej tomografii siatkówki HRT (Heidelberg Retinal Tomograph) sięgają drugiej połowy XX wieku. To właśnie wtedy, w 1955 roku, opatentowano technikę laserowej oftalmoskopii konfokalnej autorstwa pochodzącego z Ameryki Marvina Minsky'ego, na której bazuje opisywane badanie.

Jak przebiega badanie HRT

Istotą metody jest wykonanie serii skanów wnętrza gałki ocznej. Do tego celu wykorzystywane jest światło laserowe o długości fali 670 nm, pochodzące z emitującej je diody laserowej. Dobór parametrów pozwala na dotarcie w okolice siatkówki, szczególnie w rejony nerwu wzrokowego – struktury, która ulega największemu uszkodzeniu w wyniku obecności u pacjenta jaskry. Wykonywanie skanów rozpoczyna się od jego części powierzchownej, a następnie uzyskuje się obrazy coraz głębszych warstw.

Uzyskiwane za pomocą aparatu obrazy są dwuwymiarowe, dlatego podlegają obróbce komputerowej w celu uzyskania projekcji trójwymiarowych. Ostatecznym wynikiem badania jest barwny obraz przedstawiający morfologię tarczy nerwu wzrokowego pacjenta. Poza prezentacją graficzną oprogramowanie oblicza i podaje pewne wskaźniki, co w połączeniu ułatwia okuliście rozpoznanie ewentualnego procesu patologicznego.

HRT a OCT – porównanie badań obrazowych oka

Aby lepiej zrozumieć miejsce HRT wśród innych technik obrazowania, warto porównać ją z OCT (Optical Coherence Tomography) – powszechnie stosowaną optyczną koherentną tomografią. Obie metody dostarczają informacji o strukturach oka, jednak robią to w inny sposób i oferują inne typy danych.

Najważniejsze różnice HRT vs OCT:

• Zasada działania: HRT wykorzystuje konfokalną skaningową oftalmoskopię laserową, tworząc trójwymiarową mapę topografii powierzchni tarczy nerwu wzrokowego. OCT opiera się na interferometrii światła o niskiej koherencji i generuje przekrojowe obrazy warstw siatkówki.

• Rodzaj obrazu i zakres informacji: HRT przedstawia głównie ukształtowanie powierzchni tarczy i okolicy okołotarczowej, pozwalając na ocenę parametrów topograficznych. OCT dostarcza szczegółowych przekrojów i pomiarów grubości poszczególnych warstw (np. włókien nerwowych siatkówki czy kompleksu komórek zwojowych), a także obrazuje zmiany w plamce.

• Zastosowania kliniczne: HRT jest ukierunkowana przede wszystkim na ocenę tarczy nerwu wzrokowego w jaskrze i monitorowanie jej zmian w czasie. OCT jest szeroko wykorzystywana zarówno w jaskrze (ocena RNFL i warstw komórkowych), jak i w licznych chorobach siatkówki, w tym w patologiach plamki.

• Analiza i porównywalność wyników: W HRT część analiz opiera się na precyzyjnym wyznaczeniu obrysu tarczy przez badającego, a najwiarygodniejsze są porównania wykonywane tym samym urządzeniem i protokołem. OCT oferuje automatyczną segmentację warstw i porównanie z bazami normatywnymi, przy czym również bywa podatna na artefakty.

• Ograniczenia techniczne: Jakość obrazów obu metod może pogarszać się przy istotnych zmętnieniach ośrodków optycznych (np. zaawansowana zaćma) lub trudnościach w utrzymaniu fiksacji.

W praktyce klinicznej HRT i OCT często się uzupełniają. HRT dostarcza powtarzalnych danych o topografii tarczy, co bywa szczególnie cenne w długoterminowym monitorowaniu zmian u osób z jaskrą, zwłaszcza gdy wcześniejsze badania wykonywano właśnie tą metodą. OCT pozwala jednocześnie ocenić grubość włókien nerwowych wokół tarczy oraz warstwy w obrębie plamki, co rozszerza diagnostykę o choroby siatkówki niezwiązane wyłącznie z jaskrą. Dobór metody zależy od pytania klinicznego i decyzji lekarza.

Zalety i ograniczenia laserowej tomografii siatkówki HRT

Laserowa tomografia siatkówki HRT jest badaniem bardzo wygodnym dla pacjenta – nie wymaga specjalnego przygotowania ani podawania środków przeciwbólowych; zazwyczaj nie jest konieczne nawet rozszerzenie źrenicy oka. Zaliczana jest do procedur nieinwazyjnych. Badanie trwa krótko (samo skanowanie trwa kilka–kilkanaście sekund); wykonywane jest w pozycji siedzącej, a pacjent w czasie wykonywania obrazów proszony jest o patrzenie w jeden punkt i powstrzymanie się od mrugania.

Bezpieczeństwo i powtarzalność badania

Pomimo licznych zalet badanie HRT ma również pewne ograniczenia. Detaliczność obrazu może być niższa w przypadku pacjentów z dużymi wadami refrakcji czy u seniorów, gdzie przezroczystość mediów oka jest obniżona. Niekiedy mogą być wymagane dodatkowe badania diagnostyczne, aby uzyskać pełny obraz kliniczny.

W przypadkach niejasnych bądź przy konieczności częstych kontroli stanu siatkówki i jej elementów badanie można powtarzać – zastosowana wiązka laserowa nie uszkadza struktur gałki ocznej. W praktyce klinicznej przeciwwskazania do wykonania badania HRT są nieliczne i zwykle wynikają z trudności technicznych (np. problemów z utrzymaniem fiksacji czy znacznych zmętnień ośrodków optycznych).

Zastosowanie HRT w diagnostyce i monitorowaniu chorób oczu

Metoda tomografii siatkówki HRT znalazła zastosowanie w diagnostyce jaskry, ocenie efektywności dotychczas stosowanego leczenia czy wykrywaniu ewentualnej progresji choroby. Szczególną przydatność technika ta znalazła u osób z grup podwyższonego ryzyka wystąpienia jaskry, czyli chorujących na nadciśnienie, cukrzycę czy też posiadających krewnych chorujących na jaskrę.

Wczesne wykrywanie zmian

Poprzez przeprowadzenie laserowej tomografii siatkówki HRT możliwe jest uwidocznienie zmian degeneracyjnych nerwu wzrokowego, zanim pojawią się subiektywne objawy tego procesu i, co za tym idzie, odpowiednio wczesne wdrożenie leczenia.

Koszt i dostępność badania HRT

Ceny laserowej tomografii siatkówki HRT mogą się różnić w zależności od kilku czynników, takich jak lokalizacja, renoma placówki medycznej, specjalista wykonujący badanie, dostępność sprzętu oraz ewentualne dodatkowe usługi czy konsultacje. Przybliżone koszty badania okulistycznego metodą HRT mogą wynosić od 85 do 200 złotych za badanie.

Dostępność badania HRT

Ostatnio rosnąca dostępność technologii HRT w placówkach medycznych sprawia, że badanie to staje się standardowym narzędziem w praktyce okulistycznej. Warto jednak zawsze konsultować się z lekarzem specjalistą, który będzie w stanie dostosować zakres badań i monitorowania do indywidualnych potrzeb pacjenta.