Co to jest Nano Knife?

Nano Knife jest nowoczesnym urządzeniem wykorzystywanym w chirurgii onkologicznej do usuwania zmian nowotworowych, zwłaszcza w obrębie zmian złośliwych prostaty, nerek, wątroby oraz trzustki. Zabieg z użyciem Nano Knife nosi nazwę nieodwracalnej elektroportacji błony komórkowej i jest nietermalną techniką ablacji, która różni się od dotychczas stosowanych technik terapii nowotworów, takich jak ablacja radiofrekwencyjna (RFA), krioablacja (Cryo) oraz ablacja mikrofalowa (MWA).

Nano Knife za pomocą igieł (3-6 sztuk) oraz pod napięciem (1500-3000 V) niszczy komórki zajęte chorobotwórczo. Odbywa się to poprzez mikronakłucia wielkości kilku nanometrów, które powodują obumarcie komórek guza. Na czas zabiegu chory jest poddawany narkozie. Kolejnym etapem walki z nowotworem przy pomocy Nano Knife jest oczyszczenie organizmu z martwych komórek, które zostały zniszczone nożem elektrycznym.

W wyniku apoptozy komórek nowotworu martwe komórki zostają więc usunięte przez makrofagi i w ciągu 14 dni od wykonania cięcia następuje regeneracja tkanki objętej zabiegiem. Istotne jest, iż ta metoda leczenia jest mało inwazyjna, nie powoduje uszkodzenia zdrowych struktur w obrębie jej działania, takich jak nerwy, naczynia krwionośne lub drogi żółciowe.

Jak działa Nano Knife w leczeniu nowotworów

Chorzy na nowotwory mają dzięki Nano Knife szansę na leczenie w nieoperacyjnym stadium choroby, tzn. na etapie, gdy zezłośliwienie oraz wielkość guza blokuje standardowe metody leczenia. Korzyścią zastosowania noża elektrycznego jest — oprócz precyzji cięcia — brak oddziaływania termicznego aparatury na obszar objęty terapią.

W ostatnich latach rozwinięto również techniki obrazowania śródoperacyjnego, które wspierają precyzyjne prowadzenie elektrod Nano Knife. Dzięki temu minimalizowane jest ryzyko powikłań oraz zwiększa się skuteczność zabiegu. W niektórych ośrodkach wykorzystuje się dodatkowo nawigację z użyciem rezonansu magnetycznego lub tomografii komputerowej.

Historia Nano Knife w Polsce

W Polsce Nano Knife pojawił się po raz pierwszy w maju 2013 roku: urządzenie to zainstalowano wówczas w Szpitalu św. Elżbiety - Mokotowskim Centrum Medycznym, potem w dwóch kolejnych placówkach: Centrum Onkologii im. prof. F. Łukaszczyka w Bydgoszczy oraz w Klinice Urologii Onkologicznej, Ogólnej i Czynnościowej w Szpitalu Klinicznym Dzieciątka Jezus w Warszawie.

Skuteczność i bezpieczeństwo Nano Knife

Badania (The British Journal of Surgery, 2001, 88: 41-44) przeprowadzone na 100 chorych osobach z kwalifikacjami do laparotomii, które podzielono na dwie grupy o podobnych cechach demograficznych, wykazały, iż w grupie, w której do zabiegu użyto noża Nano Knife, zabieg był krótszy oraz nastąpiła mniejsza utrata krwi, niż podczas zabiegu z użyciem tradycyjnego noża chirurgicznego.

Także poczucie bólu przez pierwsze dwa dni po operacji z użyciem Nano Knife było niższe, niż po zastosowaniu standardowego skalpela.

Według opublikowanych w 2024 roku danych Europejskiego Towarzystwa Onkologicznego, odsetek całkowitej regresji guza po zabiegach Nano Knife wynosi od 70 do 80% w zależności od rodzaju nowotworu i lokalizacji zmiany. Nadal jednak trwają badania nad długofalową skutecznością tej metody oraz ewentualnym ryzykiem nawrotu choroby w kolejnych latach. Warto podkreślić, że leczenie nowotworów Nano Knife jest znacznie mniej skuteczne w przypadku zmian o średnicy przekraczającej 5 cm, gdzie wzrasta ryzyko niepełnej ablacji oraz konieczności powtórzenia zabiegu.

Powikłania po zabiegu

Potencjalne powikłania po zabiegu mogą obejmować zaburzenia rytmu serca, infekcje w miejscu wkłucia elektrod oraz zakrzepicę żylną. Ryzyko powikłań pozostaje niskie, jednak wymaga monitorowania pacjenta w okresie okołooperacyjnym. Zaleca się również, aby zabieg przeprowadzał zespół wielospecjalistyczny posiadający doświadczenie w IRE w onkologii, co zwiększa bezpieczeństwo terapii.

Nano Knife to innowacyjne urządzenie, ponieważ stosuje efektywną metodę Nieodwracalnej Elektroportacji (IRE), czyli mało inwazyjną destrukcję guzów. W Polsce Nano Knife jest w użyciu w zaledwie czterech klinikach — pionierem zastosowania tej metody jest USA, gdzie Nano Knife został zatwierdzony w 2008 roku, według danych zawartych w amerykańskim The Wall Street Journal w publikacji zatytułowanej "Some Doctors Question New Cancer Treatment", z 2010 roku.

Wskazania i przeciwwskazania Nano Knife

Nano Knife jest zatwierdzony certyfikatem FDA (Food and Drug Administration) — restrykcyjnej amerykańskiej agencji rządowej ds. leków i żywności. Posiada również certyfikat CE, stosowany w Unii Europejskiej, co świadczy o bezpieczeństwie stosowania tej technologii.

Warto zaznaczyć, że Nano Knife nie może być stosowany w każdym przypadku. Przeciwwskazania obejmują obecność rozrusznika serca, implantów metalowych w pobliżu miejsca zabiegu oraz niektóre choroby układu krążenia.

Przed kwalifikacją do zabiegu pacjent powinien przejść dokładną diagnostykę obrazową i konsultację onkologiczną. Po wykonaniu zabiegu zalecane są badania kontrolne w 3 i 6 miesiącu, obejmujące obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego lub tomografii komputerowej, aby ocenić skuteczność terapii i wykluczyć ewentualny nawrót choroby.

Zastosowania Nano Knife

W 2024 roku opublikowano nowe rekomendacje Europejskiego Towarzystwa Chirurgii Onkologicznej, według których zabieg Nano Knife powinien być rozważany głównie w guzach o wielkości do 5 cm, ze względu na większą skuteczność i mniejsze ryzyko powikłań. Technika ta znajduje szczególne zastosowanie jako ablacja guza prostaty Nano Knife w wybranych przypadkach nowotworów o ograniczonym zaawansowaniu.