HPV co-test - metoda wykrywania ryzyka rozwoju raka szyjki macicy

Co roku u około 527 624 kobiet na świecie i 3 513 w Polsce rozpoznaje się raka szyjki macicy. W większości przypadków czynnikiem prowadzącym do rozwoju tego nowotworu jest zakażenie HPV, czyli wirusem brodawczaka ludzkiego. Szczyt wykrywalności zakażenia odnotowuje się u kobiet między 15. a 28. rokiem życia. Większość infekcji ustępuje samoistnie i nie stwarza zagrożenia dla zdrowia ani życia, jednak rozwoju raka szyjki macicy. Według HPV Information Centre dwa z ponad stu typów wirusa odpowiadają za około 70% zachorowań.

Co-test HPV – skuteczność i korzyści

W walce z rakiem szyjki macicy istotne jest minimalizowanie ryzyka zachorowania i wczesna diagnoza – dlatego tak ważne jest wykonywanie regularnych badań. Coraz większą popularność zyskuje co-test HPV, czyli cytologia płynna z testem HPV, która jest czulsza niż zwykły wymaz. Już sama cytologia płynna zwiększa wykrywalność atypowych komórek szyjki macicy o 64,4%, a przeprowadzony wraz z nią test HPV podnosi poziom wykrywalności stanów przedrakowych do ponad 90%.

Dlaczego co-test jest bardziej efektywny niż sama cytologia?

Połączenie testu DNA HPV z oceną cytologiczną pozwala wykrywać zakażenia wysokiego ryzyka zanim pojawią się nieprawidłowości komórkowe widoczne w rozmazie oraz zmniejsza ryzyko przeoczenia istotnych zmian. Dodatkowo ujemny wynik co-testu wiąże się z bardzo niskim ryzykiem wystąpienia poważnych zmian w najbliższym czasie, co ogranicza liczbę wyników fałszywie ujemnych i niepotrzebnych powtórzeń.

Przewaga co-testu HPV nad samą cytologią:

• test DNA HPV identyfikuje zakażenia typami wysokiego ryzyka przed wystąpieniem zmian możliwych do uchwycenia w cytologii.

• cytologia płynna zmniejsza liczbę nieadekwatnych/przesłoniętych rozmazów; z jednej próbki można wykonać jednocześnie ocenę cytologiczną i test HPV.

• dodanie obiektywnego testu molekularnego ogranicza wpływ zmienności związanej z pobraniem i interpretacją klasycznego rozmazu.

• dodatni HPV przy prawidłowej cytologii sygnalizuje potrzebę bliższej obserwacji/diagnostyki, a ujemny HPV pomaga uspokoić sytuację przy niejednoznacznych wyniczkach cytologii.

• łączenie obu metod pozwala uchwycić więcej stanów przedrakowych niż cytologia wykonywana samodzielnie.

Podsumowując, połączenie testu HPV z cytologią zwiększa czułość badania i pozwala lepiej ocenić ryzyko rozwoju zmian przedrakowych.

Co-test HPV – na czym polega i jak przebiega?

Co-test HPV polega na wykrywaniu DNA wirusa. W co-teście równolegle wykonywana jest także ocena cytologiczna pobranego materiału, dzięki czemu możliwa jest zarówno identyfikacja infekcji HPV wysokiego ryzyka, jak i ocena ewentualnych nieprawidłowości komórkowych. Metoda skupia się przede wszystkim na typach 16 i 18 HPV, które wykazują największy związek z powstawaniem raka szyjki macicy. Test rozpoznaje także kilka innych typów HPV o wysokim ryzyku onkogennym.

W drodze oceny materiału cytologicznego można zaobserwować między innymi neoplazję i dysplazję śródnabłonkową, czyli nieprawidłowe namnażanie się lub niewłaściwy wygląd komórek szyjki macicy. Dzięki cytologii na podłożu płynnym obie analizy wykonuje się z jednej próbki, co poprawia jakość badania i ogranicza konieczność powtórnego pobrania materiału.

Rola typów 16 i 18 HPV w rozwoju raka szyjki macicy jest kluczowa, ponieważ odpowiadają one za większość przypadków raka szyjki macicy na całym świecie. Dlatego też, precyzyjne wykrywanie ich obecności jest istotnym elementem prewencji i wczesnego wykrywania zmian nowotworowych.

Pobranie materiału i przygotowanie próbki

Co-test, podobnie jak tradycyjna cytologia, polega na pobraniu wymazu z szyjki macicy za pomocą specjalnej szczoteczki wprowadzonej do pochwy. Pobrany materiał umieszczany jest następnie w roztworze, w którym zostaje przetransportowany do laboratorium. Po przefiltrowaniu materiał rozwarstwia się, dzięki czemu badana próbka jest oddzielona od krwi, śluzu, bakterii i innych substancji zakłócających wynik.

Najpopularniejszym i do tej pory najlepiej wystandaryzowanym urządzeniem przygotowującym próbkę do analizy jest automat ThinPrep 2000. Urządzenie ogranicza udział człowieka w procesie przygotowywania materiału, a co za tym idzie – zmniejsza ryzyko uszkodzenia pobranych komórek i niewłaściwej interpretacji wyników przez cytomorfologa.

PCR real-time w diagnostyce HPV

Techniką stosowaną w analizowaniu próbki jest real-time PCR, czyli łańcuchowa reakcja polimerazy w czasie rzeczywistym. Samo zjawisko PCR zostało odkryte w 1983 roku przez Kary'ego Mullisa, a następnie, już w zmodyfikowanej wersji, zaprezentowane przez Higuchiego.

Real-time PCR polega na namnażaniu i obserwowaniu DNA uzyskanego z pobranego materiału. Do zapoczątkowania reakcji wymagana jest obecność primerów i sond oligonukleotydowych zdolnych do fluorescencji, jonów magnezu i termostabilnej polimerazy DNA. Dzięki real-time PCR możliwe jest oznaczanie na bieżąco obcego DNA (pochodzącego od grzybów, bakterii i wirusów) w pobranej próbce, co pozwala na przewidywanie ryzyka rozwoju infekcji i ewentualne zalecenie dodatkowych badań.

Wskazania, przeciwwskazania i przygotowanie

Poniżej zebrano najważniejsze informacje o tym, kto i jak często powinien wykonywać co-test HPV oraz w jakich sytuacjach badania nie zaleca się.

Zakres i częstość badań warto ustalić z lekarzem prowadzącym, biorąc pod uwagę wiek, wcześniejsze wyniki i indywidualne czynniki ryzyka.

Wskazania i przeciwwskazania do wykonania co-testu HPV

Według Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego co-testowi HPV co trzy lata powinny poddawać się osoby po 25. roku życia lub młodsze, trzy lata od momentu inicjacji seksualnej. Jeżeli jednak osoba znajduje się w grupie wysokiego ryzyka, takie badania powinna wykonywać częściej.

Do czynników ryzyka należą m.in.:

• częste zmiany partnera i ryzykowne zachowania seksualne,
• nieprawidłowe wyniki poprzednich wymazów cytologicznych,
• zakażenie wirusem HPV u partnera,
• palenie tytoniu,
• częste spożywanie alkoholu,
• obniżona odporność,
• infekcje narządów rodnych,
• przebyte choroby nowotworowe pochwy, sromu lub szyjki macicy.

Należy również pamiętać o przeciwwskazaniach do wykonania co-testu HPV. Nie zaleca się wykonywania testu w trakcie menstruacji ani w trakcie leczenia miejscowego infekcji narządów płciowych. W przypadku ciąży, decyzja o wykonaniu testu powinna być skonsultowana z lekarzem.

Kluczowe wskazówki dotyczące przygotowania do co-testu HPV

Pacjentka powinna przygotować się do badania tak samo jak do każdej wizyty u ginekologa. Co-test jest przeprowadzany przed innymi badaniami ginekologicznymi (USG transwaginalnym, posiewem).

Co-test HPV można wykonywać od czterech dni po zakończeniu menstruacji do czterech dni przed rozpoczęciem kolejnego cyklu. Na cztery dni przed badaniem należy również zaprzestać stosowania leków dopochwowych i tamponów, a w dniu poprzedzającym badanie nie zaleca się współżycia.