Kiedy warto umówić się na wizytę u okulisty?

Okulistyka jest specjalizacją medycyny, której głównym zadaniem jest leczenie chorób oczu. Lekarz okulista zajmuje się nie tylko osobami cierpiącymi na różne wady wzroku, jak astygmatyzm i krótkowzroczność, ale również pacjentami, których wzrok pogarsza się wskutek przewlekłych chorób, jak nadciśnienie tętnicze czy cukrzyca.

Według autorów publikacji w Medical Journal of Malaysia konsultacja okulistyczna może wpływać na zmianę leczenia u 60% pacjentów zgłaszających się z dolegliwościami innymi niż choroby oczu. Tylko u niecałych 5% z nich okulista nie wykrył nieprawidłowości. Dlatego, niezależnie od tego, czy leczymy się z powodu chorób oczu, szczególnie po 40. roku życia, przynajmniej raz na dwa lata warto zasięgnąć porady okulisty. W tym wieku wzrasta ryzyko jaskry oraz AMD (zwyrodnienie plamki żółtej), a ich wczesne rozpoznanie chroni przed nieodwracalną utratą wzroku.

Kiedy iść do okulisty – objawy i wskazania

Na wizytę u okulisty powinien zdecydować się każdy, kto zauważy zaburzenia ostrości widzenia, zwężenie pola widzenia czy dolegliwości bólowe oczu. Inne istotne objawy to częste mruganie, stany zapalne powiek i spojówek. Powodem do wizyty mogą być również silne lub regularne bóle głowy, które mogą wskazywać na poważne schorzenia okulistyczne.

Objawy alarmowe oczu:

• Nagłe pojawienie się błysków, mętów lub „zasłony” w polu widzenia – może sugerować odwarstwienie siatkówki i wymaga pilnej diagnostyki.

• Uraz oka (ciało obce, uderzenie, oparzenie, kontakt z chemikaliami) – wskazanie do natychmiastowej konsultacji.

• Podwójne widzenie, nagłe zaburzenia widzenia barw, światłowstręt, halo wokół świateł lub trudności w widzeniu w nocy.

• Objawy związane z noszeniem okularów lub soczewek kontaktowych - nawracające zaczerwienienie, ból, pieczenie, nadmierne łzawienie, wydzielina; w przypadku soczewek – do czasu konsultacji należy przerwać ich noszenie.

• Wcześniej rozpoznane choroby oczu (np. jaskra, AMD, retinopatia cukrzycowa, stożek rogówki) – wymagają regularnych kontroli według zaleceń lekarza.

• Praca w warunkach szkodliwych dla wzroku – np. promieniowanie UV/IR, spawanie, pyły – wskazane są okresowe badania profilaktyczne.

• Choroby ogólnoustrojowe (np. cukrzyca, nadciśnienie) oraz stosowanie leków mogących uszkadzać narząd wzroku (np. glikokortykosteroidy) – wymagają kontroli okulistycznych.

Na kontrolę u okulisty powinny zdecydować się również osoby, u których w rodzinie pojawiły się choroby oczu jak jaskra czy zaćma. Te patologie często mają podłoże genetyczne i profilaktyczna wizyta powinna odbywać się raz w roku.

Powodem do pilnej wizyty jest nagłe pogorszenie ostrości wzroku lub pola widzenia z towarzyszącym bólem. Mogą to być pierwsze objawy rozwijającej się jaskry z zamykającym się kątem przesączenia, która szybko prowadzi do uszkodzenia wzroku. Równie pilne są urazy oka, chemiczne poparzenia oraz objawy odwarstwienia siatkówki.

Na częstsze kontrole powinny zdecydować się osoby po czterdziestym roku życia, nawet gdy nie zauważają niepokojących objawów. Wraz z wiekiem rozwijać się mogą różne choroby oczu, a wcześniejsze wady mogą się pogłębiać. Osoby z rozpoznanymi chorobami oczu lub czynnikami ryzyka zwykle wymagają kontroli co 6–12 miesięcy według zaleceń okulisty.

Kolejnym powodem wizyty są wszelkie zmiany zapalne oczu czy niepokojące zmiany w powiekach. Takie problemy mogą prowadzić do pogorszenia widzenia.

Wizyta u okulisty – przebieg i badania

Po wejściu do gabinetu okulista zbiera wywiad lekarski. Pacjent odpowiada na pytania dotyczące objawów, wad wzroku, przewlekłych chorób, przyjmowanych leków i narażenia na szkodliwe substancje. Ważny jest wywiad rodzinny, dotyczący schorzeń okulistycznych.

Badania podstawowe wzroku

Po wywiadzie lekarz rozpoczyna badanie przedmiotowe. Zwykle pierwszym jest badanie ostrości wzroku do dali i bliży. Tablice Ishihary wykrywają zaburzenia widzenia barw. Podejrzenie AMD nasuwają inne metody, np. ocena dna oka czy OCT.

W diagnostyce jaskry wykorzystuje się badanie pola widzenia i pomiar ciśnienia w gałce ocznej. Ważnym elementem jest badanie w lampie szczelinowej, które uwidacznia różne struktury oka. Czasami konieczne jest rozszerzenie źrenic kroplami do dokładnej oceny.

Oftalmoskopia pozwala obejrzeć dno oka. Zmiany w tarczy nerwu wzrokowego mogą potwierdzić powikłania chorób ogólnoustrojowych. Na koniec porady lekarz wydaje zalecenia i receptę.

Dodatkowe badania diagnostyczne

Dodatkowe badania diagnostyczne mogą obejmować:

• gonioskopię,
• pachymetrię,
• topografię rogówki,
• testy filmu łzowego,
• USG gałki ocznej,
• retinografię,
• biometrię,
• angiografię fluoresceinową.

Regularne badania wzroku i profilaktyka

Brak niepokojących objawów nie zwalnia z obowiązku kontrolowania wzroku. Niektóre choroby mogą przebiegać bezobjawowo i wymagają intensywnego leczenia w zaawansowanych stadiach. Choroby takie jak jaskra i zaćma mogą powodować ślepotę, a wczesne wykrycie pozwala na skuteczne leczenie.

Jak często badać wzrok?

U dorosłych bez objawów bez dodatkowych czynników ryzyka zaleca się:

• w wieku 20–39 lat: kontrola co 5–10 lat,
• w wieku 40–54 lat: co 2–4 lata,
• w wieku 55–64 lata: co 1–3 lata,
• w wieku 65+ lat: co 1–2 lata.

Powyższe odstępy mogą skracać się na podstawie indywidualnej oceny lekarza.

Osoby z czynnikami ryzyka zwykle wymagają kontroli co 6–12 miesięcy. W cukrzycy wskazana jest co najmniej coroczna ocena dna oka od momentu rozpoznania.

U dzieci i młodzieży wzrok oceniany jest przesiewowo w ramach bilansów zdrowia. Pełne badanie okulistyczne jest konieczne w razie nieprawidłowości lub objawów. Dzieci z wadą wzroku wymagają regularnych kontroli, najczęściej co 6–12 miesięcy.

Skierowanie i koszty wizyty u okulisty

Rutynowe kontrole wzroku są niezbędne i nie wymagają skierowania w ramach NFZ. Do poradni prywatnych również nie jest ono potrzebne. Jeśli jednak konieczne jest leczenie w szpitalu, skierowanie wystawia zwykle lekarz okulista. Badania i konsultacje w ramach medycyny pracy odbywają się na podstawie skierowania od pracodawcy.

Ile kosztuje wizyta u okulisty?

Prywatnie konsultacja okulistyczna z podstawowymi badaniami kosztuje od 100 do 300 zł. Koszt może się różnić w zależności od prestiżu kliniki, doświadczenia lekarza i zakresu badania.

W ramach NFZ diagnostyka i leczenie są finansowane w placówkach z umową z NFZ, choć czas oczekiwania może się wydłużyć. W sektorze prywatnym dodatkowe badania specjalistyczne oraz zabiegi są zwykle rozliczane osobno i zwiększają koszt leczenia. Warto zapytać o pełny zakres wizyty oraz ewentualne dopłaty.

Jeśli rozpoznana zostanie choroba przewlekła, trzeba uwzględnić koszty dalszych wizyt, leków, okularów/soczewek oraz procedur. Część terapii może podlegać refundacji – informuje o tym lekarz lub placówka.