Czym jest inkontynencja?

Nietrzymanie moczu (inkontynencja) — co to jest?

Inkontynencja moczowa to schorzenie, którego istotą jest niekontrolowany, częściowy lub całkowity wyciek moczu. Najbardziej powszechnym rodzajem przypadłości jest wysiłkowe nietrzymanie moczu, które najczęściej występuje w rezultacie osłabienia mięśni dna miednicy. Wyróżniamy również nietrzymanie moczu z parcia, które pojawia się przy nieprawidłowej i nadmiernej aktywności mięśni pęcherza.

Połączeniem powyższych typów inkontynencji jest tak zwane mieszane nietrzymanie moczu, które polega na mimowolnym wycieku moczu z towarzyszącym uczuciem nagłego parcia, jak również podczas wysiłku, kichania lub kaszlu. O ile wymienione wcześniej rodzaje nietrzymania moczu występują najczęściej u kobiet, to mężczyźni często cierpią z powodu nietrzymania moczu z przepełnienia. To dlatego, że pojawia się ono w przypadku powiększonego gruczołu krokowego.

Nietrzymanie z przepełnienia może też towarzyszyć zwężeniom cewki moczowej lub zaburzeniom opróżniania pęcherza związanym z uszkodzeniem unerwienia. Istnieją również postaci wynikające z chorób układu nerwowego (tzw. pęcherz neurogenny), w których dochodzi do zaburzeń magazynowania lub opróżniania moczu.

Warto wspomnieć, że inkontynencja dotyka nie tylko osoby starsze. Może pojawić się także wśród sportowców uprawiających intensywne ćwiczenia fizyczne, w wyniku przeciążenia mięśni dna miednicy. Wczesne rozpoznanie i właściwe postępowanie mogą znacznie poprawić komfort życia pacjentów cierpiących na tę przypadłość.

Objawy i rozpoznawanie nietrzymania moczu

Symptomy, które ujawniają się w przebiegu nietrzymania moczu, to przede wszystkim:

• popuszczanie moczu podczas kichania, kaszlu, śmiechu, wysiłku fizycznego (objaw charakterystyczny dla wysiłkowego nietrzymania moczu),
• częste oddawanie moczu (często w przebiegu parć naglących lub infekcji),
• zwiększona częstotliwość korzystania z toalety w nocy,
• brak możliwości utrzymania moczu przed skorzystaniem z toalety,
• uczucie naglącego parcia na mocz,
• uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza lub wyciekanie kroplowe po mikcji,
• osłabienie strumienia moczu (częściej u mężczyzn, typowe przy przeszkodzie podpęcherzowej).

Wczesne wykrycie objawów i szybka konsultacja z lekarzem mogą pomóc zminimalizować objawy, a także zapobiec dalszemu pogarszaniu się stanu zdrowia pacjenta. Zachęca się pacjentów do prowadzenia dziennika mikcji, w którym notowane będą epizody nietrzymania moczu oraz ich okoliczności. Taka praktyka może wspomóc lekarza w postawieniu właściwej diagnozy.

Co nasila objawy nietrzymania moczu?

Na nasilenie dolegliwości mogą wpływać niektóre napoje i produkty:

• napoje zawierające kofeinę (kawa, mocna herbata, napoje energetyczne),
• alkohol i napoje gazowane,
• spożywanie bardzo dużych objętości płynów jednorazowo (lepiej pić mniejsze porcje częściej),
• sztuczne słodziki, ostre przyprawy, cytrusy oraz produkty na bazie pomidorów — u części osób mogą drażnić pęcherz.

U niektórych pacjentów objawy mogą też nasilać leki, m.in.:

• leki moczopędne (powodują wzmożoną produkcję moczu),
• leki uspokajające/nasenne i miorelaksacyjne oraz opioidy (mogą upośledzać kontrolę mikcji lub sprzyjać zaleganiu moczu),
• leki o działaniu cholinolitycznym (np. niektóre przeciwdepresyjne, przeciwalergiczne) — mogą utrudniać opróżnianie pęcherza u osób predysponowanych,
• inhibitory ACE (przewlekły kaszel może nasilać epizody wysiłkowego nietrzymania),
• niektóre leki przeciwcukrzycowe z grupy SGLT2 (zwiększają objętość oddawanego moczu).

Nie odstawiaj samodzielnie żadnych leków — ewentualne modyfikacje zawsze należy omówić z lekarzem.

Przyczyny i czynniki ryzyka nietrzymania moczu

Nietrzymanie moczu to choroba, która może rozwinąć się pod wpływem wielu czynników. Zaliczamy do nich m.in. zmiany hormonalne spowodowane wiekiem, przebyte ciąże i porody naturalne, nieprawidłowości ze strony układu nerwowego oraz zaburzenia czynności układu moczowego.

Do częstszych przyczyn należą również:

• urazy rdzenia kręgowego,
• stwardnienie rozsiane,
• choroba Parkinsona,
• przebyty udar,
• cukrzyca (neuropatia i/lub wielomocz),
• nawracające zakażenia dróg moczowych,
• kamica pęcherza,
• przebyte operacje,
• radioterapia w obrębie miednicy (np. histerektomia, prostatektomia),
• wypadanie narządów miednicy,
• przewlekły kaszel (POChP, astma),
• przewlekłe zaparcia,
• otyłość,
• niektóre leki wpływające na napięcie mięśni i produkcję moczu.

Inkontynencja u mężczyzn

Inkontynencja u mężczyzn może być spowodowana przerostem prostaty i wykonaną w związku z tym prostatektomią, zaawansowanym wiekiem oraz zakażeniami dróg moczowych.

Choć nietrzymanie moczu jest wstydliwą przypadłością, z wizytą u lekarza nie należy zwlekać. Nieleczony problem powoduje bowiem nie tylko kompleksy, ale może też przyczynić się do rozwoju innych chorób układu moczowego oraz depresji.

Styl życia a nietrzymanie moczu

Aktualne badania wskazują również, że styl życia, w tym otyłość i siedzący tryb życia, mogą zwiększać ryzyko wystąpienia nietrzymania moczu. Regularne ćwiczenia fizyczne i zdrowa dieta mogą pomóc w zarządzaniu objawami i zmniejszeniu ich nasilenia.

Leczenie nietrzymania moczu: ćwiczenia, leki i zabiegi

Leczenie dobiera się do typu nietrzymania i jego przyczyny. Poza modyfikacją stylu życia i fizjoterapią, stosuje się zarówno metody farmakologiczne, jak i zabiegowe/chirurgiczne.

Ćwiczenia mięśni dna miednicy (Kegla)

Skutecznym elementem postępowania, zwłaszcza w wysiłkowym nietrzymaniu moczu, są specyficzne ćwiczenia mięśni dna miednicy, czyli ćwiczenia Kegla. Polegają na rytmicznym, świadomym napinaniu i rozluźnianiu mięśni odpowiedzialnych za zaciskanie cewki moczowej.

Właściwą technikę najlepiej dobrać po instruktażu u fizjoterapeuty uroginekologicznego/urologicznego. Pomocne bywają też biofeedback lub elektrostymulacja. Regularny trening przez co najmniej kilka tygodni często zmniejsza liczbę epizodów popuszczania.

Leczenie farmakologiczne

Leczenie farmakologiczne nietrzymania moczu polega na stosowaniu leków, które wpływają na pracę pęcherza i pomagają zmniejszyć częstotliwość nagłych parć lub mimowolnego oddawania moczu. Najczęściej są one wykorzystywane u osób z pęcherzem nadreaktywnym oraz z parciami naglącymi.

W niektórych przypadkach, zwłaszcza u kobiet z wysiłkowym nietrzymaniem moczu, farmakoterapia może wspierać kontrolę nad zwieraczami, a u kobiet po menopauzie bywa uzupełniana leczeniem miejscowym poprawiającym stan tkanek okolic intymnych.

U mężczyzn z problemami wynikającymi z powiększenia gruczołu krokowego leki mają na celu zmniejszenie utrudnień w odpływie moczu i złagodzenie objawów ze strony dolnych dróg moczowych.

Leczenie zabiegowe i chirurgiczne

W przypadkach, gdy leczenie zachowawcze nie przynosi oczekiwanych efektów, rozważa się metody zabiegowe lub chirurgiczne. W opornych parciach naglących stosuje się m.in. wstrzyknięcia toksyny botulinowej do pęcherza, neuromodulację nerwów krzyżowych lub przezskórną stymulację nerwu piszczelowego.

U kobiet z wysiłkowym nietrzymaniem moczu wykonywane są zabiegi takie jak implantacja taśm podcewkowych (TVT lub TOT), kolposuspensja czy iniekcje wypełniaczy okołocewkowych.

U mężczyzn, zwłaszcza po prostatektomii, możliwe jest zastosowanie slingów lub wszczepienie sztucznego zwieracza cewki moczowej, natomiast w przypadku przeszkody podpęcherzowej, np. w przebiegu przerostu prostaty, wykonuje się zabiegi odbarczające, takie jak TURP lub HoLEP. Ostateczny wybór metody leczenia zależy od wyników diagnostyki, stopnia nasilenia objawów oraz preferencji i oczekiwań pacjenta.