Kanaloplastyka jako metoda leczenia jaskry

Jaskra (łac. glaucoma) to ogólna nazwa grupy chorób oczu, charakteryzujących się postępującym zwyrodnieniem nerwu wzrokowego, spowodowanym jego uciskiem w efekcie nadmiernego wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego. Rozwój choroby prowadzi do stopniowego ograniczania (zawężania) pola widzenia, a z czasem nawet do całkowitej utraty wzroku.

Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) jaskra jest drugą (po zaćmie) pod względem częstotliwości przyczyną ślepoty w krajach wysokorozwiniętych. W Polsce na jaskrę choruje około 200 tysięcy osób, a zagrożonych rozwojem tej choroby jest mniej więcej 600 tysięcy.

Leczenie jaskry – metody i cele terapii

Jaskra jest chorobą nieuleczalną, a najważniejszym celem terapii jest zachowanie użytecznej ostrości wzroku oraz pola widzenia przy jednoczesnej minimalizacji działań niepożądanych.

Metody leczenia jaskry dzieli się na trzy podstawowe grupy:

• farmakoterapię,
• laseroterapię,
• leczenie chirurgiczne jaskry.

Leczenie operacyjne stosuje się wtedy, gdy inne metody nie dały satysfakcjonujących rezultatów i skupia się ono na udrożnieniu tzw. kąta przesączania, czyli struktur odpowiedzialnych za odpływ cieczy wodnistej z komory przedniej oka. Pozwala to na obniżenie wewnątrzgałkowego ciśnienia do poziomu, przy którym nie dochodzi do dalszego uszkadzania nerwu wzrokowego.

Operacje jaskry mogą zmniejszyć lub – u części pacjentów – doprowadzić do ustąpienia dolegliwości, takich jak ból gałki ocznej przy poruszaniu i dotyku, zaczerwienienie oka, nagła utrata ostrości widzenia, zaburzenia widzenia, nadwrażliwość na światło, łzawienie czy problemy z widzeniem w nocy.

Nie zawsze jednak objawy te są całkowicie eliminowane; nadrzędnym celem zabiegów pozostaje kontrola choroby poprzez obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego.

Dobór metody leczenia jaskry

Warto podkreślić, że wybór odpowiedniej metody leczenia jaskry zależy od wielu czynników, takich jak rodzaj choroby, stopień zaawansowania, docelowe wartości ciśnienia wewnątrzgałkowego oraz indywidualne potrzeby pacjenta. Konsultacja z doświadczonym okulistą jest kluczowa w podejmowaniu decyzji terapeutycznych.

Kanaloplastyka jaskry – wskazania, przebieg i efekty

Kanaloplastyka (canaloplasty) jest jedną z nowszych technik operacyjnych w leczeniu jaskry, zaliczaną do tzw. zabiegów niepenetrujących. Najlepsze wyniki uzyskuje się zwykle u chorych z jaskrą otwartego kąta (w tym: jaskrą pierwotnie otwartego kąta, jaskrą barwnikową, jaskrą w zespole pseudoeksfoliacji oraz jaskrą normalnego/niskiego ciśnienia).

Skuteczność jest mniejsza w jaskrze zamkniętego lub wąskiego kąta oraz w przypadkach znacznego bliznowacenia tkanek kąta przesączania po przebytych operacjach. U chorych z bardzo zaawansowaną neuropatią jaskrową, wymagających bardzo niskich wartości docelowych ciśnienia, rozważa się zwykle techniki filtrujące (np. trabekulektomię), które mogą silniej obniżać ciśnienie, ale wiążą się z większym ryzykiem powikłań.

Na czym polega operacja jaskry za pomocą kanaloplastyki?

Istotą procedury jest odtworzenie fizjologicznej drogi odpływu cieczy wodnistej oka poprzez tzw. kanał Schlemma (zatoka żylna twardówki), czyli strukturę łączącą przednią komorę oka z układem żył rzęskowych i spojówkowych. Osiąga się to poprzez wprowadzenie do kanału Schlemma niewchłanialnej nici prolenowej oraz napięcie jego ścian, co ułatwia przepływ cieczy i obniża ciśnienie wewnątrzgałkowe.

W razie potrzeby kanaloplastyka może zostać wykonana jednocześnie z operacją usunięcia zaćmy (tzw. zabieg łączony, najczęściej z fakoemulsyfikacją). Takie postępowanie rozważa się przede wszystkim u pacjentów z klinicznie istotną zaćmą, która pogarsza widzenie, i współistniejącą jaskrą otwartego kąta, gdy celem jest dodatkowe obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego i/lub redukcja liczby kropli.

Zabieg łączony pozwala uniknąć dwóch osobnych operacji i bywa korzystny u chorych źle tolerujących leczenie miejscowe. Nie u wszystkich pacjentów jest jednak wskazany – w przypadkach wymagających bardzo niskiego ciśnienia docelowego lub przy nieprawidłowościach anatomicznych kąta przesączania lekarz może zaproponować inne metody.

Skuteczność i bezpieczeństwo kanaloplastyki

Porównując kanaloplastykę do innych zabiegów chirurgicznych, takich jak trabekulektomia, jest ona mniej inwazyjna i wiąże się z mniejszym ryzykiem powikłań (brak pęcherzyka filtracyjnego, mniejsze ryzyko przecieku czy infekcji pęcherzyka). Należy jednak pamiętać, że średni spadek ciśnienia po kanaloplastyce jest zwykle mniejszy niż po operacjach filtrujących.

Dane wieloletnie (z kilkuletnich obserwacji) wskazują na utrzymujący się spadek ciśnienia rzędu około 30–40% względem wartości wyjściowych oraz istotną redukcję liczby stosowanych kropli. Część pacjentów nadal wymaga kontynuacji leczenia farmakologicznego lub dodatkowych procedur, jeśli docelowe wartości nie są osiągane.

Wskazania i ograniczenia

Nie każda metoda leczenia jest odpowiednia dla wszystkich pacjentów i na każdym etapie choroby. Z tego względu ważne jest rozróżnienie przypadków, w których dana procedura może przynieść oczekiwane korzyści, oraz tych, w których jej efektywność bywa mniejsza.

Najczęstsze wskazania:

• jaskra otwartego kąta o wczesnym i średnim stopniu zaawansowania,
• złe tolerowanie kropli,
• niewystarczająca kontrola ciśnienia mimo leczenia zachowawczego.

Kiedy skuteczność może być ograniczona:

• jaskra zamkniętego/wąskiego kąta,
• znaczne bliznowacenie po wcześniejszych zabiegach,
• konieczność uzyskania bardzo niskich wartości docelowych ciśnienia.

Przebieg rekonwalescencji po kanaloplastyce

Z punktu widzenia pacjenta dużą zaletą kanaloplastyki jest wyższy komfort życia po operacji. Kanaloplastyka pozwala uprościć opiekę pooperacyjną, zmniejszyć liczbę koniecznych wizyt kontrolnych oraz stosowanych kropli.

Po zabiegu zwykle konieczne jest czasowe stosowanie kropli przeciwzapalnych i kontroli okulistycznych według zaleceń lekarza. Ważne jest także unikanie dużego wysiłku i urazów okolicy oka do czasu pełnego wygojenia.

Zabieg kanaloplastyki nie prowadzi do powstania tzw. pęcherzyka filtracyjnego, który jest napełniony uwolnioną cieczą wodnistą i wytwarza się w przebiegu innych technik operacyjnych. Często bywa on przyczyną nieprzyjemnych dolegliwości pozabiegowych, a nawet może powodować wtórne stany zapalne pęcherzyka i wnętrza gałki ocznej.

Zdecydowanie mniejsze niż w tradycyjnych zabiegach ryzyko poważnych powikłań i pogorszenia ostrości wzroku sprawia, że kanaloplastyka jest szczególnie rozważana w przypadku pacjentów jednoocznych.

Dostępność zabiegu w Polsce

Pierwszą w Polsce kanaloplastykę przeprowadzono w 2009 r. w Wojskowym Instytucie Medycznym w Warszawie. Od 2011 r. placówka wykonuje regularne zabiegi w oparciu o umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia.

Biorąc pod uwagę postęp technologiczny oraz coraz większe doświadczenie zespołów medycznych, kanaloplastyka jest dziś jedną z uznanych opcji w leczeniu chirurgicznym jaskry. Jej efektywność jest potwierdzana w literaturze medycznej, zwłaszcza w wybranych typach jaskry otwartego kąta.

Pacjenci zainteresowani tą procedurą powinni zasięgnąć porady specjalisty w zakresie okulistyki, aby ustalić, czy jest to najodpowiedniejsza metoda dla ich przypadku i jakie wartości ciśnienia wewnątrzgałkowego są dla nich docelowe.