Leczenie jaskry laserem

Jak podają publikacje naukowe, częstość występowania jaskry wzrasta wraz z wiekiem — u osób po 40. roku życia choroba dotyczy około 2–3% populacji, a u osób powyżej 80 lat sięga około 8–10% lub więcej w zależności od grupy wiekowej i populacji badanej. Szacunki epidemiologiczne obejmujące duże badania globalne i regionalne potwierdzają, że jaskra jest powszechną chorobą oczu i jednym z głównych czynników ryzyka utraty wzroku u osób starszych.

W krajach o wysokim stopniu rozwoju jaskra odpowiada za wysoką część wszystkich przypadków ślepoty, szczególnie w populacji powyżej 50. roku życia — w niektórych badaniach nawet więcej niż 20% przypadków ślepoty w tej grupie.

Jaskra – przyczyny i mechanizm

Jaskra to choroba narządu wzroku, której istotą jest występowanie podwyższonego ciśnienia śródgałkowego (czyli ciśnienia płynu w oku). Utrzymujące się wysokie ciśnienie w gałce ocznej oddziałuje na nerw wzrokowy, który z biegiem czasu ulega coraz poważniejszemu uszkodzeniu. Kolejnym etapem jest destrukcja włókien światłoczułych, tworzących siatkówkę. W konsekwencji dochodzi do zaburzenia pola widzenia.

Uszkodzenia nerwu wzrokowego są nieodwracalne, dlatego kluczowe jest wczesne wykrycie choroby i szybkie rozpoczęcie leczenia, aby zapobiegać dalszym ubytkom pola widzenia i chronić ostrość widzenia.

Ciśnienie śródgałkowe jest wypadkową prędkości wytwarzania i odpływu cieczy wodnistej oka. Płyn jest wytwarzany w ciele rzęskowym, a odpływa przez otworki beleczkowania (tzw. siateczkę beleczkową – naturalne „sitko” odpływu), znajdujące się w kącie przesączania, utworzonym przez rogówkę i tęczówkę.

Wyróżnić można dwa główne typy jaskry:

• jaskrę otwartego kąta, w której otworki beleczkowania są niedrożne lub działają mniej wydajnie,
• jaskrę zamkniętego kąta, w której tęczówka przysłania kąt przesączania i blokuje odpływ cieczy wodnistej (mogą tworzyć się zrosty zwane sinechiami).

Laserowe leczenie jaskry – wskazania i skuteczność

Leczenie laserowe jest wykorzystywane zarówno w leczeniu jaskry zamkniętego, jak i otwartego kąta przesączania, jeśli lekarz prowadzący uzna, że tego typu terapia przyniesie oczekiwany efekt. Z artykułu "Jaskra" autorstwa prof. dr hab. Marii Hanny Niżankowskiej, dowiadujemy się, że zastosowanie trabekuloplastyki we wczesnym stadium zaawansowania jaskry powoduje spadek ciśnienia śródgałkowego o 25–30%.

Umożliwia to spowolnienie postępu choroby, a w wielu przypadkach pozwala na ograniczenie farmakoterapii. W uproszczeniu: trabekuloplastyka to delikatne „odblokowanie” naturalnego odpływu płynu z oka, dzięki któremu łatwiej utrzymać bezpieczne ciśnienie i zapobieganie uszkodzeniom nerwu wzrokowego.

W leczeniu jaskry wykorzystywany jest laser argonowy (ALT) lub neodymowy Nd:YAG (SLT). Zaletą tego drugiego jest możliwość ponowienia zabiegu w sytuacji, gdy pierwszy okazał się niewystarczający. W czasopiśmie "Journal of Glaucoma" ukazał się artykuł porównujący skuteczność obu laserów. Wyniki wskazują, że po 2 latach nie ma różnic we wzroście ciśnienia śródgałkowego między zastosowaniem lasera argonowego a neodymowego u młodych pacjentów.

Nowsze randomizowane badania, jak np. LiGHT, sugerują, że u części chorych SLT może być bezpiecznym leczeniem pierwszego rzutu w jaskrze pierwotnie otwartego kąta i nadciśnieniu ocznym, co pozwala ograniczyć stosowanie kropli – decyzję zawsze podejmuje okulista po analizie ryzyka i korzyści.

Laserowa irydotomia – wskazania i przebieg

W jaskrze zamkniętego kąta najczęściej wykonuje się laserową irydotomię (Nd:YAG) – tworzy się drobny otwór w tęczówce, aby odblokować przepływ cieczy wodnistej i zapobiec atakom ostrego wzrostu ciśnienia. W ostrym ataku taka procedura, obok leczenia farmakologicznego, zwykle przynosi szybką poprawę i chroni nerw wzrokowy przed dalszym uszkodzeniem.

Zastosowanie różnych laserów w leczeniu jaskry - ALT vs. SLT

Różnice w sposobie osiągnięcia zwiększenia odpływu cieczy wodnistej, wynikające z zastosowania różnych laserów, opisała Krystyna Czechowicz-Janicka w artykule, który ukazał się w kwartalniku "Okulistyka". Istotą zabiegu laserem argonowym (ALT) jest poszerzenie przestrzeni międzybeleczkowej w wyniku tworzenia się mikroskopijnych blizn i koagulacji w powierzchownych warstwach beleczkowania.

Zastosowanie lasera neodymowego w SLT „celuje” selektywnie w komórki barwnikowe beleczkowania i wywołuje zmiany biologiczne, które poprawiają odpływ – przy mniejszym uszkodzeniu tkanek. Dla pacjenta oznacza to porównywalny efekt obniżenia ciśnienia uzyskany inną drogą.

Przeciwwskazania do laserowego leczenia jaskry - jakie czynniki brać pod uwagę?

Istnieje niewielka liczba przeciwwskazań do trabekuloplastyki laserowej. Jest ona przeciwwskazana w zaawansowanej jaskrze, gdy przewidywany spadek ciśnienia wewnątrzgałkowego jest zbyt mały w stosunku do oczekiwań. Od zabiegu należy także odstąpić, gdy istnieje prawdopodobieństwo uszkodzenia nerwu wzrokowego wskutek gwałtownego pozabiegowego wzrostu ciśnienia.

Do najważniejszych przeciwwskazań należy również występowanie stanu zapalnego lub wynaczynionej krwi w obrębie gałki ocznej oraz przymglenie rogówki. W takich sytuacjach okulista może zaproponować inne nowoczesne terapie jaskry, w tym leczenie farmakologiczne lub chirurgiczne.

Powikłania po laserze

Możliwe, zwykle przejściowe działania niepożądane po laserze:

• krótkotrwały wzrost ciśnienia w oku,

• lekki ból lub dyskomfort

• przejściowe zamglenie widzenia,

• zapalenie przedniego odcinka oka.

Poważne powikłania są rzadkie; lekarz omówi profilaktykę (np. krople obniżające ciśnienie podane przed/po zabiegu) i zaleci kontrolę po procedurze.

Nowe technologie laserowe i kierunki rozwoju

Lasery są wykorzystywane w okulistyce stosunkowo niedawno. Jak podają autorzy pracy "Update on Laser Trabeculoplasty", która ukazała się w "Middle East African Journal of Ophthalmology", zabieg trabekuloplastyki laserowej po raz pierwszy w 1974 r. opisali Worthen i Wickham.

Pięć lat później Wise i Witter opublikowali badanie, w którym wykonali zabieg za pomocą lasera argonowego (ALT). Laser neodymowy do leczenia jaskry zaczęto wykorzystywać w 1998 r., kiedy to Latina wraz ze współpracownikami wykonali zabieg selektywnej trabekuloplastyki (SLT). Dla pacjenta najważniejsze jest to, że zabiegi te mają na celu poprawę odpływu cieczy z oka i obniżenie ciśnienia – bez konieczności wykonywania klasycznej operacji.

Najnowsze badania wskazują, że zastosowanie nowoczesnych technik laserowych w leczeniu jaskry może przynieść nie tylko skuteczne obniżenie ciśnienia śródgałkowego, ale także mniejsze ryzyko powikłań w porównaniu z metodami chirurgicznymi. Coraz częściej ocenia się także mikropulsową trabekuloplastykę (MLT) jako alternatywę dla SLT w niektórych przypadkach.

Nowoczesne metody diagnozowania oraz możliwości indywidualizacji terapii pozwalają na dokładniejsze określenie, które osoby mogą się kwalifikować do zabiegu laserowego, co pozwala zwiększyć jego skuteczność oraz bezpieczeństwo.

Najnowsze badania sugerują również, że włączenie terapii kombinowanej, z użyciem zarówno leczenia farmakologicznego, jak i laserowego, może przynieść lepsze efekty w zarządzaniu jaskrą u pacjentów z wieloma czynnikami ryzyka.

Warto również pamiętać o roli terapii wspomagającej:

• regularnych kontrolach,

• przestrzeganiu zaleceń dotyczących kropli,

• dbaniu o ogólny stan zdrowia (aktywność fizyczna, dieta, sen).

Suplementy diety nie leczą jaskry i nie zastępują kropli czy zabiegów, ale niektóre składniki (np. wybrane przeciwutleniacze lub witamina B3/nikotynamid) są badane jako potencjalne wsparcie funkcji komórek siatkówki; ich stosowanie należy zawsze omówić z lekarzem, aby uniknąć interakcji i dobrać bezpieczne dawki.