Znaczenie badania nasienia w leczeniu niepłodności męskiej

Podstawowym kryterium oceny potencjału płodności mężczyzny jest badanie nasienia (spermatogram, spermiogram), gdzie ocenia się jego cechy biofizyczne: ilość ejakulatu, kolor, pH, lepkość, koncentrację plemników w mililitrze nasienia, całkowitą liczbę plemników, ich ruchliwość, żywotność. Uzyskujemy również informację o budowie plemników oraz obecności innych komórek takich jak leukocyty czy komórki spermatogenezy. Jednakże jednokrotne badanie nasienia nie wystarczy by móc postawić diagnozę.

Badanie nasienia jest jednym z pierwszych etapów diagnostyki niepłodności i stanowi punkt wyjścia do dalszych analiz. Ocena jakości nasienia pozwala określić zaburzenia płodności oraz zaplanować kolejne kroki terapeutyczne lub diagnostyczne.

Badanie nasienia – diagnostyka niepłodności męskiej

Badanie należy powtórzyć z kolejnej próbki, zwłaszcza gdy poszczególne parametry są obniżone. Wynika to z fizjologii męskiego układu rozrodczego, ponieważ proces spermatogenezy trwa około 3 miesięcy oraz z uwarunkowań osobniczych pacjenta, gdzie zmiany w jakości nasienia obserwowane są z różnym natężeniem.

U niektórych panów mamy do czynienia z dość stabilnym profilem spermiogramu, zaś u innych wartości te mogą się znacznie różnić. Na wynik badania wpływają czynniki przejściowe, takie jak infekcje, stres czy zmiany stylu życia.

Do interpretacji wyników nasienia należy podchodzić z ostrożnością, wiedząc, że istotne znaczenie mają warunki środowiskowe, styl życia pacjenta (aktywność fizyczna, spożywanie alkoholu, dieta) oraz ogólna kondycja organizmu (np. podwyższona temperatura ciała).

Diagnostykę płodności mężczyzn można poszerzyć o:

• dodatkowe badania ogólnointernistyczne, urologiczne, neurologiczne, okulistyczne, dermatologiczne,
• badania obrazowe (głównie USG),
• badania hormonalne, w tym przede wszystkim testosteronu i FSH, testy genetyczne, bakteriologiczne,
• zabiegi diagnostyczne jak np. biopsja jąder,
• ocenę fragmentacji DNA plemników,
• testy funkcjonalne.

Przyczyny niepłodności męskiej

Niepłodność rozpoznaje się jako chorobę cywilizacyjną o złożonej etiologii. Zarówno czynniki środowiskowe jak i genetyczne mogą predysponować do obniżonej płodności. Możemy rozróżnić niepłodność pierwotną (gdy aktywność seksualna mężczyzny nigdy nie doprowadziła do zapłodnienia u partnerki) lub niepłodność wtórną (do zapłodnienia doszło w przeszłości, aktualnie są trudności).

Do czynników mających negatywny wpływ na płodność mężczyzn zaliczyć należy:

• przebyte infekcje (rzeżączkowe zapalenie jąder, powikłania po śwince, choroby przenoszone drogą płciową),
• przebyte operacje w obrębie układu moczowo-płciowego,
• choroby innych układów (układ krążenia, zapalenie nerek, cukrzyca, niedokrwistość, choroby wątroby i trzustki, alkoholizm),
• czynniki środowiskowe takie jak: wysoka temperatura prowadząca do przegrzewania jąder (gorące kąpiele, sauny, długotrwałego siedzenie za kierownicą, przy biurku, przetrzymywania na kolanach laptopa) ciasna bielizna, ciasne spodnie, środki ochronny roślin, barwniki anilinowe,
• zażywanie leków (morfina, kokaina, duże dawki androgenów i kortykosterydów),
• wiek powyżej 40 roku życia,
• styl życia (stres, palenie tytoniu, otyłość, dieta).

Leczenie niepłodności męskiej

Ustalenie przyczyny niepłodności narzuca konkretne metody leczenia, do których zaliczyć należy:

• metody chirurgiczne (np. leczenie żylaków powrózka nasiennego, azoospermii obstrukcyjnej)
• leczenie przeciwzapalne (antybiotykoterapia może zwalczyć infekcje w obrębie układu moczowo-płciowego)
• terapia farmakologiczna problemów współżycia seksualnego (zaburzeń erekcji, przedwczesnych wytrysków)
• terapia hormonalna (suplementacja androgenów)
• suplementacja mikroelementów i witamin (wit. C, wit. E, koenzym Q-10 i inne antyoksydanty, które zmniejszają fragmentację DNA i wpływają na poprawę jakości nasienia)

Nie zawsze udaje się ustalić jednoznaczną przyczynę niepłodności, co wynika z jej wieloaspektowego charakteru. Diagnostyka płodności nie zawsze daje pełną odpowiedź, mimo zastosowania nowoczesnych metod.

Lekarz specjalista może zaproponować różne procedury wspomagające płodność, w tym techniki wspomaganego rozrodu, które zwiększają szanse na potomstwo.

Podsumowanie – badanie nasienia i płodność mężczyzny

Podsumowanie:

• Szacuje się, że około 17,5% dorosłych na świecie doświadcza niepłodności w ciągu życia, a męskie czynniki są odpowiedzialne samodzielnie za około 20-30% przypadków i współuczestniczą łącznie w około 50% przypadków niepłodności par.

• Wśród czynników ryzyka niepłodności męskiej wymienia się problemy z jądrami, zaburzenia hormonalne, problemy z ejakulacją, a także uszkodzenia DNA plemników. Czynniki środowiskowe, takie jak ekspozycja na toksyny czy palenie tytoniu, również odgrywają rolę.

• Problemy z płodnością mogą występować u mężczyzn w każdym wieku, ale częstość problemów wzrasta z wiekiem, szczególnie po 40. roku życia, co może wiązać się także z pogorszeniem części parametrów nasienia i większym znaczeniem czynników genetycznych.

• Wiele przypadków niepłodności męskiej jest diagnozowanych po co najmniej 12 miesiącach regularnych, niezabezpieczonych stosunków seksualnych bez ciąży.

• Techniki wspomaganego rozrodu, takie jak in vitro (IVF) czy wstrzyknięcie pojedynczego plemnika do komórki jajowej (ICSI), mają ugruntowane znaczenie w leczeniu niepłodności, szczególnie w kontekście męskich problemów z płodnością, zwłaszcza przy ciężkich zaburzeniach parametrów nasienia.

• Postępy w medycynie i technologii umożliwiły wielu mężczyznom odzyskanie płodności poprzez leczenie podstawowych przyczyn niepłodności lub za pomocą metod wspomaganego rozrodu.