Objawy zespołu cieśni nadgarstka

Przyczyną zespołu cieśni kanału nadgarstka jest uciśnięcie nerwu pośrodkowego (tzw. neuropatia) biegnącego środkiem wzdłuż całej kończyny górnej, przez kanał nadgarstka, aż do palców: po stronie dłoniowej do kciuka, II, III i połowy IV palca, zaś po stronie grzbietowej do koniuszków kciuka, II i III palca. Objawy cieśni będą obejmowały m.in. te rejony.

Objawy zespołu cieśni nadgarstka

Ucisk nerwu pośrodkowego w kanale nadgarstka zaburza jego prawidłowe funkcjonowanie i przewodzenie impulsów. Początkowo powoduje zwykle okresowe mrowienie oraz drętwienie, a w zaawansowanym stadium może doprowadzić do trwałych zaburzeń czucia i osłabienia mięśni kłębu kciuka.

Objawy ZCN mogą dotyczyć jednej strony lub występować symetrycznie oraz pojawiać się zarówno w dzień, jak i w nocy. Wiele osób nie łączy zaburzenia czucia w nocy z zespołem cieśni nadgarstka. Objawy przypisywane są często spaniu w pozycji, która czasowo odcina przepływ krwi.

Kolejnym objawem może być ból i drętwienie obejmujące te same obszary. Dolegliwości nasilają się w trakcie wykonywania powtarzalnych ruchów rękami (np. pisanie na klawiaturze, dźwiganie), zwłaszcza przy zginaniu nadgarstka i podnoszeniu cięższych przedmiotów. Uniesienie ręki i potrząsanie nią może czasowo przynieść ulgę.

Niektórzy pacjenci odczuwają obrzęk palców, choć w rzeczywistości nie dochodzi do widocznego obrzęku. Pojawiają się również zmiany troficzne, takie jak wysuszanie skóry, odczucia zimna lub gorąca, nadmierna potliwość dłoni. Według portalu emedicine.medscape.com, wielu pacjentów zauważa wrażliwość na temperaturę i różnicę w kolorze skóry. W badaniach A. Żyluka i L. Kosowca (2008, Chirurgia Narządów Ruchu i Ortopedia Polska) objawy te występowały u 50% pacjentów z  zespołem cieśni nadgarstka.

W miarę postępu choroby dochodzi do osłabienia siły mięśniowej. Pojawiają się problemy z wykonywaniem precyzyjnych czynności, zwłaszcza z użyciem kciuka i palca wskazującego (np. zapinanie guzików, trzymanie widelca). Chorzy skarżą się na niezdarność i wypuszczanie przedmiotów z dłoni.

Objawy zaawansowanego zespołu cieśni nadgarstka

W miarę nasilania się ucisku okresowe mrowienie i drętwienie mogą przekształcić się w stałe zaburzenia czucia. Pacjent może mieć trudności z rozpoznawaniem drobnych przedmiotów dotykiem, wykonywaniem precyzyjnych ruchów oraz utrzymywaniem przedmiotów w dłoni.

W zaawansowanym stadium pojawia się osłabienie mięśni odpowiadających za odwodzenie i przeciwstawianie kciuka. Może dojść również do widocznego spłaszczenia lub zaniku kłębu kciuka. Stałe drętwienie, postępująca słabość kciuka i zanik mięśni wymagają szybkiej konsultacji, ponieważ mogą świadczyć o znacznym uszkodzeniu nerwu. Typowe ciężkie objawy obejmują stałe zaburzenia czucia, niezgrabność oraz osłabienie kciuka.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Zespół cieśni nadgarstka częściej występuje u kobiet, szczególnie w wieku 40–60 lat. Najczęstsze czynniki ryzyka to powtarzalne ruchy nadgarstka (np. praca biurowa, montaż, gra na instrumencie), ale również choroby ogólnoustrojowe (cukrzyca, niedoczynność tarczycy, RZS). Ciąża również zwiększa ryzyko z powodu zatrzymania płynów i wzrostu ciśnienia w obrębie nadgarstka.

W literaturze podkreśla się również znaczenie uwarunkowań genetycznych i indywidualnych cech anatomicznych. Niektóre osoby mają wrodzone predyspozycje do występowania tego typu neuropatii.

Częstość występowania

Zespół cieśni nadgarstka dotyczy około 3–6% dorosłych. Jest to jedna z najczęstszych przyczyn niezdolności do pracy w krajach uprzemysłowionych. Kobiety chorują częściej niż mężczyźni, co może być związane z różnicami w budowie nadgarstka i wpływem hormonów.

Profilaktyka i szybkie rozpoznanie

Wczesne rozpoznanie zespołu cieśni nadgarstka pozwala na wdrożenie skutecznych metod leczenia i uniknięcie operacji. Wiele przypadków można odwrócić przy odpowiednim postępowaniu zachowawczym.

Profilaktyka ergonomiczna to jeden z najważniejszych elementów zapobiegania ZCN. Właściwe ustawienie nadgarstków podczas pracy, przerwy w pracy oraz ćwiczenia rozciągające zmniejszają ryzyko dolegliwości. Osoby pracujące manualnie powinny skonsultować się z fizjoterapeutą lub ortopedą.

W zakładach pracy warto prowadzić działania profilaktyczne – programy edukacyjne, ergonomię stanowisk i badania przesiewowe. Takie działania mogą zmniejszyć liczbę przypadków wymagających leczenia inwazyjnego.

Ćwiczenia na cieśń nadgarstka poprawiają mobilność nerwu pośrodkowego, zmniejszają napięcie mięśni i łagodzą objawy. Regularna aktywność zwiększa szansę na uniknięcie leczenia chirurgicznego i zachowanie sprawności dłoni.

Jak rozpoznaje się zespół cieśni nadgarstka?

Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na charakterystycznym rozmieszczeniu objawów, wywiadzie oraz badaniu ręki. Lekarz ocenia czucie, siłę mięśni kłębu kciuka i sprawność dłoni, a także może wykonać próby prowokacyjne, takie jak test Phalena, Tinela lub test uciskowy Durkana.

W typowych przypadkach pomocna może być skala CTS-6, łącząca objawy i wyniki badania klinicznego. Badanie przewodnictwa nerwowego i elektromiografia mogą być potrzebne przy nietypowych dolegliwościach, podejrzeniu zaawansowanego uszkodzenia albo konieczności różnicowania innych neuropatii. W wybranych przypadkach wykorzystuje się również USG nerwu pośrodkowego.

Aktualne wytyczne AAOS wskazują CTS-6 jako wiarygodne narzędzie diagnostyczne, dzięki któremu nie zawsze trzeba rutynowo wykonywać badania dodatkowe.