Pantomogram i Cefalometria

Badania rentgenowskie należą do podstawowych badań wykonywanych przez stomatologów. Służą do zobrazowania tkanek twardych, tzn. kości i zębów. Nie wymagają od pacjenta żadnego przygotowania. Wystarczy kilka sekund, aby wykonać zdjęcie, uzyskać obraz struktur i zaplanować leczenie, aby uniknąć niespodzianek.

W diagnostyce stomatologicznej nie jest wymagane użycie środka kontrastowego, co dodatkowo przyspiesza cały proces i wpływa na poprawę komfortu pacjenta. W stomatologii wyróżniamy kilka rodzajów badań, do których wykorzystuje się promieniowanie rentgenowskie. Wykonuje się głównie zdjęcia zębowe, tomograficzne, pantomograficzne oraz cefalometryczne.

Pantomografia – zastosowanie i przeciwwskazania

Zdjęcia pantomograficzne są drugimi co do częstości wykonywania badaniami w diagnostyce stomatologicznej. To nieinwazyjne i stosunkowo bezpieczne dla pacjenta badanie, jednak trzeba pamiętać, że są pewne przeciwwskazania do jego wykonania. Badanie nie powinno być przeprowadzane u kobiet w ciąży. Nie zaleca się również jego wykonywania u dzieci w wieku młodszym niż 5 lat ze względu na trudności w utrzymaniu pozycji podczas badania, mniejszą wartość diagnostyczną i większą wrażliwość na dawkę promieniowania. W praktyce klinicznej wykonuje się pantomogramy u dzieci nawet 3 - 4 letnich, jeśli istnieją wskazania (uraz, zęby nadliczbowe, zaburzenia ząbkowania).

Nie wymaga od pacjenta specjalnego przygotowania, należy jedynie zdjąć z okolic głowy biżuterię oraz okulary. Badanie pantomograficzne wykonuje się, aby uzyskać obraz struktur szczęki oraz żuchwy. Zdjęcie obejmuje całą szerokość twarzy, a więc oba łuki zębowe, zatoki szczękowe, stawy skroniowo-żuchwowe i tkanki otaczające.

 Pantomogram ma duże zastosowanie m. in.:

• w podstawowej ocenie stanu zdrowia uzębienia i jamy ustnej,
• do diagnozowania próchnicy (średnie i duże ubytki) i stanów zapalnych przyzębia,
• do identyfikacji bezobjawowych zmian w jamie ustnej takich jak ziarniaki czy torbiele,
• do uzyskania dokładnego obrazu zębów zatrzymanych lub nieprawidłowo wyleczonych kanałowo,
• w diagnostyce wad zgryzu i planowaniu leczenia ortodontycznego,
• przed rozpoczęciem leczenia protetycznego i implantologicznego.

Pantomogram ma duże zastosowanie we współczesnej diagnostyce stomatologicznej. Badanie przeprowadza się w podstawowej ocenie stanu zdrowia uzębienia i jamy ustnej. Za jego pomocą można zdiagnozować stany zapalne przyzębia, bezobjawowe zmiany w jamie ustnej – ziarniaki czy torbiele, a także próchnicę. Trzeba jednak zaznaczyć, że do precyzyjnej diagnostyki próchnicy służy RTG skrzydłowo-zgryzowe (bitewing).

Alternatywne metody diagnostyczne

Alternatywne metody diagnostyczne, które mogą być stosowane w podobnych sytuacjach, to między innymi tomografia komputerowa (CT) oraz zdjęcia wewnątrzustne. Tomografia komputerowa zapewnia bardziej szczegółowy obraz struktur anatomicznych, co jest szczególnie przydatne w skomplikowanych przypadkach.

Zdjęcia wewnątrzustne natomiast są użyteczne przy bardziej lokalnych problemach z konkretnymi zębami.

Techniczne aspekty pantomografii

Techniczne aspekty wykonywania pantomogramu obejmują stosowanie aparatów rentgenowskich, które mogą różnić się pod względem jakości obrazu oraz poziomu emitowanego promieniowania. Współczesne urządzenia często wykorzystują cyfrowe technologie obrazowania, co pozwala na uzyskanie wysokiej jakości obrazów przy niższej dawce promieniowania w porównaniu do starszych, analogowych technologii.

Należy również pamiętać o możliwych ograniczeniach czy błędach diagnostycznych związanych z interpretacją tych badań. Pantomogramy mogą nie zawsze dostarczać dostatecznie szczegółowych informacji o strukturach wewnętrznych, co może prowadzić do pominięcia niektórych zmian chorobowych. Dlatego w razie wątpliwości, lekarze mogą zlecać dodatkowe badania.

Choć pantomogramy są uważane za stosunkowo bezpieczne, pacjenci często obawiają się dawki promieniowania. Dawki te są znacznie niższe niż w przypadku innych badań RTG, takich jak tomografia komputerowa, co czyni pantomogramy bardziej przyjaznymi dla pacjenta w kontekście ekspozycji na promieniowanie.

Innowacje w diagnostyce stomatologicznej

W dziedzinie diagnostyki stomatologicznej obserwuje się potencjalne innowacje, takie jak technologie 3D oraz sztuczna inteligencja, które mogą w przyszłości umożliwić jeszcze bardziej precyzyjne i szybkie analizy obrazów rentgenowskich, wspierając lekarzy w podejmowaniu decyzji klinicznych.

Cefalometria – kiedy i dlaczego jest potrzebna?

Kolejną odmianą zewnątrzustnych zdjęć rentgenowskich są zdjęcia cefalometryczne. Pozwalają uzyskać obraz części twarzowej czaszki z jednoczesnym uwidocznieniem struktur kostnych oraz zarysu tkanek miękkich pacjenta. Służą do obrazowania tkanek twardych i miękkich jamy ustnej, zatok przynosowych i podniebienia twardego.

Cefalometria jest używana do oceny wzrostu twarzoczaszki przed planowanym oraz w trakcie leczenia ortodontycznego. Ma szerokie zastosowanie w diagnostyce wad zgryzu i w analizie efektów wdrożonej terapii, gdyż umożliwia wykonanie pomiarów punktów, odległości, linii oraz kątów w obrębie kości twarzy.

Badanie wykonuje się w projekcji bocznej, tylno-przedniej i osiowej, przy czym ta pierwsza jest najpopularniejsza. Badanie przeprowadzone na nowoczesnym sprzęcie jest bezpieczne dla pacjenta, gdyż zaawansowane technologicznie aparaty zapewniają wysoką jakość obrazu przy zminimalizowaniu dawki promieniowania.

Znaczenie pantomografii i cefalometrii w diagnostyce stomatologicznej

Warto podkreślić, że zarówno pantomografia, jak i cefalometria są integralnymi elementami nowoczesnej diagnostyki stomatologicznej i ortodontycznej. Regularne wykonywanie tych badań pozwala na wczesne wykrywanie potencjalnych problemów oraz na skuteczne planowanie leczenia. Dzięki nim możliwe jest także monitorowanie postępów terapii i dokonywanie niezbędnych korekt w jej przebiegu.