Przepuklina kresy białej u dziecka

Kresa biała, umiejscowiona tuż pod skórą w linii środkowej ciała, pomiędzy spojeniem łonowym a wyrostkiem mieczykowatym mostka, jest miejscem, w którym krzyżują się włókna należące do mięśni poprzecznych oraz skośnych brzucha. Choć etiologia przepukliny kresy białej nie została dotąd jednoznacznie wyjaśniona, uważa się, że do jej rozwoju dochodzi najczęściej w następstwie ubytku włókien w obrębie wspomnianych mięśni lub ich osłabienia.

Przyczyną może być nieprawidłowy metabolizm kolagenu oraz stany prowadzące do wzrostu ciśnienia wewnątrz jamy brzusznej (np. kaszel, płacz, wypróżnianie, zaparcia).

U dzieci defekt kresy białej może mieć charakter wrodzony (niepełne zrośnięcie powięzi w linii środkowej) lub rzadziej nabyty. Najczęściej do worka przepuklinowego wpukla się tkanka tłuszczowa przedotrzewnowa, a zajęcie jelit zdarza się rzadko. W codziennej mowie przepuklina kresy białej bywa nazywana przepukliną nadbrzuszną.

Objawy przepukliny kresy białej u dzieci

Wbrew pozorom, przepuklina nadbrzuszna u dzieci nie należy do rzadkości, stanowi bowiem 1,6–4% wszystkich przepuklin w tej grupie wiekowej.

Co więcej, kilkakrotnie częściej występuje u chłopców. W zdecydowanej większości przypadków przepuklina kresy białej ujawnia się u dzieci w wieku przedszkolnym, choć może wystąpić również u noworodków i niemowląt. Najczęściej ma postać niebolesnego, odprowadzalnego guzka wielkości ziarnka grochu, zlokalizowanego w linii pośrodkowej ciała.

Charakterystyczne objawy to:

• niebolesny, odprowadzalny guzek w linii pośrodkowej,
• bóle w okolicy pępka nasilające się przy kaszlu, defekacji czy płaczu,
• uwypuklenie lepiej widoczne podczas płaczu, kaszlu lub napinania mięśni brzucha,
• łagodny i przemijający ból.

U większości dzieci uwypuklenie jest lepiej widoczne podczas płaczu, kaszlu lub napinania mięśni brzucha, a w spoczynku może się zmniejszać. Ból, jeśli występuje, zwykle jest łagodny i przemijający, ale jego nasilenie wymaga oceny lekarskiej.

Kiedy do lekarza? Objawy alarmowe

Możliwym, choć niezbyt częstym powikłaniem jest uwięźnięcie przepukliny (zatrzymanie zawartości w bramie przepuklinowej i brak możliwości jej odprowadzenia), które może prowadzić do niedokrwienia uwięźniętych tkanek. Jest to stan wymagający pilnej konsultacji.

Diagnostyka przepukliny kresy białej u dzieci

Przepuklina kresy białej u noworodka i niemowlęcia sprawia wiele trudności diagnostycznych i z tego powodu bardzo łatwo ją przeoczyć. W tym wieku trudno bowiem zauważyć typowe dla wspomnianego schorzenia objawy, ponieważ pojawiają się one zwykle w momencie, gdy dziecko zaczyna siadać i chodzić.

Jednym z objawów przepukliny kresy białej jest ból w nadbrzuszu. Dla tej przypadłości charakterystyczny bywa także niewielki, bolesny guzek w tej okolicy.

Badania obrazowe (USG) i różnicowanie

Diagnozowanie przepukliny kresy białej polega w dużej mierze na badaniu fizykalnym, jednak w razie wątpliwości lekarz może zalecić dodatkowe badania obrazowe, takie jak ultrasonografia, które mogą pomóc w ocenie wielkości przepukliny i stanu otaczających tkanek.

USG bywa szczególnie pomocne, gdy zmiana jest niewielka lub okresowo niewyczuwalna, ponieważ pozwala uwidocznić ubytek w powięzi i zawartość przepukliny oraz odróżnić ją od innych zmian tkanek miękkich w linii pośrodkowej. Badanie często wykonuje się w warunkach dynamicznych (np. podczas kaszlu lub napinania), co ułatwia rozpoznanie i planowanie leczenia.

Leczenie przepukliny kresy białej u dzieci

Najbardziej skutecznym sposobem leczenia przepukliny kresy białej jest postępowanie chirurgiczne, które może być przeprowadzone u dziecka w każdym wieku. Metodą z wyboru jest operacja klasyczna, wykonywana w znieczuleniu ogólnym i polegająca na nacięciu guzka, odprowadzeniu worka przepuklinowego i zamknięciu ubytku w powięzi, a następnie wzmocnieniu osłabionych włókien mięśniowych.

W związku z tym, że wspomniany zabieg nie jest skomplikowany pod względem technicznym, a przepuklina kresy białej wiąże się z niewielkim ryzykiem uwięźnięcia, jest on z reguły wykonywany w trybie tzw. chirurgii jednego dnia. Dzięki temu mały pacjent może opuścić szpital w ciągu 24 godzin. Okres rekonwalescencji po operacji wynosi zazwyczaj kilka dni. Zaleca się wówczas ograniczenie aktywności fizycznej i kontrolowanie procesu gojenia rany pooperacyjnej.

Jak wyleczyć przepuklinę nadbrzuszną u dziecka?

U dzieci zwykle wystarcza zamknięcie ubytku szwami, a materiały wzmacniające (siatka) są rozważane jedynie w większych defektach – o wyborze techniki decyduje chirurg dziecięcy. W wybranych sytuacjach możliwa jest także naprawa z dostępu laparoskopowego. Nawet jeśli ryzyko uwięźnięcia jest małe, nagły ból i nieodprowadzalność przepukliny po zabiegu lub w okresie obserwacji wymagają pilnej oceny.

Kiedy możliwa jest obserwacja zamiast operacji?

W niektórych przypadkach, gdy przepuklina jest mała i nie powoduje dolegliwości, lekarz może zalecić obserwację i odroczenie operacji do czasu, gdy będzie ona bardziej konieczna lub gdy dziecko będzie starsze. Regularna ocena stanu przepukliny i obserwacja objawów są kluczowe dla podjęcia właściwej decyzji terapeutycznej.

Rekonwalescencja i kontrola po zabiegu

Postępowanie pooperacyjne obejmuje dbanie o czystość i suchość rany, stosowanie leków przeciwbólowych zgodnie z zaleceniem oraz stopniowy powrót do aktywności. W razie pojawienia się gorączki, narastającego bólu, zaczerwienienia, wycieku z rany lub nagłego uwypuklenia w linii środkowej należy skontaktować się z lekarzem. Plan powrotu do sportu i zajęć ruchowych ustala się indywidualnie, zwykle po kontroli w poradni.

Profilaktyka, dieta i styl życia

Choć nie zawsze można zapobiec rozwojowi przepukliny nadbrzusznej (szczególnie gdy wynika z wrodzonej budowy powłok), można ograniczać czynniki zwiększające ciśnienie wewnątrz jamy brzusznej, co może zmniejszać nasilenie objawów i ryzyko powikłań oraz nawrotu po zabiegu.

Profilaktyka i codzienne nawyki:

• zapobieganie i leczenie zaparć: odpowiednia podaż płynów i błonnika w diecie, regularne nawyki wypróżniania; w razie utrzymujących się zaparć – konsultacja z pediatrą,
• leczenie przewlekłego kaszlu i chorób układu oddechowego we współpracy z lekarzem, aby ograniczać napady silnego kaszlu,
• utrzymanie prawidłowej masy ciała i codzienna, dostosowana do wieku aktywność fizyczna,
• unikanie forsownego parcia przy wypróżnianiu i długiego przesiadywania w toalecie; u starszych dzieci – dostosowanie dźwiganych ciężarów do możliwości i nauka prawidłowej techniki podnoszenia.

Dieta i styl życia nie są jedyną przyczyną powstawania przepuklin, ale wpływają na ciśnienie w jamie brzusznej. Dobrze zbilansowana dieta, odpowiednie nawodnienie oraz zapobieganie zaparciom mogą pomóc ograniczać dolegliwości i wspierać gojenie po zabiegu. Jeśli planowana jest operacja przepukliny u dzieci, lekarz prowadzący przekaże indywidualne zalecenia żywieniowe i dotyczące aktywności na okres przed i po operacji.