Szczepienia dzieci jesienią i zimą – które warto omówić z pediatrą?

Ilu rodziców deklaruje szczepienie dzieci przeciw chorobom sezonowym?

Szczepienie dziecka przeciw chorobom częściej występującym jesienią i zimą zadeklarowało 29,0% rodziców dzieci do 18. roku życia. Pozostałe 71,0% odpowiedziało, że w analizowanym sezonie ich dziecko lub dzieci nie zostały zaszczepione przeciw takim chorobom.

Te wyniki trzeba interpretować precyzyjnie. Pytanie zadane rodzicom nie dotyczyło wszystkich szczepień obowiązkowych i zalecanych wykonywanych u dzieci, lecz wyłącznie szczepień przeciw chorobom częściej występującym w okresie jesienno-zimowym. Wyniku 71,0% nie można więc przedstawiać jako odsetka rodziców, którzy „nie szczepią dzieci”.

Raport pokazuje także (https://www.kliniki.pl/raporty/#research-reports), dlaczego przy analizie tych danych warto skupić się właśnie na rodzicach dzieci niepełnoletnich. W całej próbie 57,3% respondentów zaznaczyło odpowiedź „nie dotyczy”, ponieważ nie miało dzieci lub miało wyłącznie dorosłe dzieci. Dopiero po zawężeniu wyników do rodziców dzieci do 18. roku życia można zobaczyć rzeczywisty rozkład deklarowanych decyzji w tej grupie.

Jakie szczepienia najczęściej wskazywali rodzice?

Rodzice, którzy zadeklarowali wykonanie szczepienia u dziecka, zdecydowanie najczęściej wskazywali szczepienie przeciw grypie – 66,2%. Był to wynik ponad dwukrotnie wyższy niż w przypadku drugiego najczęściej wymienianego szczepienia, czyli szczepienia przeciw pneumokokom, wskazanego przez 32,7% badanych z tej grupy.

Pozostałe odpowiedzi rozkładały się następująco:

• krztusiec – 26,8%,

• RSV – 23,2%,

• COVID-19 – 20,8%,

• meningokoki – 19,8%.

Zestawienie pokazuje przede wszystkim, jakie szczepienia deklarowali rodzice, którzy zdecydowali się na profilaktykę dziecka w analizowanym okresie. Nie jest natomiast listą szczepień, które powinno otrzymać każde dziecko przed jesienią lub zimą. O tym, jakie szczepienia dotyczą konkretnego pacjenta, decydują aktualne zalecenia i jego indywidualna sytuacja.

Czy każde dziecko powinno otrzymać te same szczepienia?

To, jakie szczepienia rodzice deklarowali u swoich dzieci, nie jest równoznaczne z aktualnymi zaleceniami medycznymi. Raport „Polska na szczepieniach 2026” (https://www.kliniki.pl/raporty/) opisuje przede wszystkim rzeczywiste decyzje i zachowania badanych, dlatego pokazuje, które szczepienia były wykonywane najczęściej, ale nie rozstrzyga, które z nich powinno otrzymać konkretne dziecko.

Dobrym przykładem jest szczepienie przeciw grypie. W raporcie zdecydowanie dominowało ono wśród szczepień wskazywanych przez rodziców, jednak sam fakt częstego wyboru nie jest podstawą rekomendacji. To aktualny Program Szczepień Ochronnych określa, dla jakich grup wiekowych poszczególne szczepienia są zalecane i według jakiego schematu powinny być wykonywane.

Podobnie należy interpretować pozostałe odpowiedzi z badania. Pneumokoki, krztusiec, RSV, COVID-19 czy meningokoki pojawiły się w deklaracjach rodziców, ale nie oznacza to, że każde z tych szczepień jest zalecane każdemu dziecku przed sezonem jesienno-zimowym. Zakres profilaktyki zależy m.in. od wieku, dotychczas wykonanych szczepień oraz indywidualnej sytuacji zdrowotnej dziecka.

Które szczepienia mogą dotyczyć Twojego dziecka?

To, które szczepienia mogą dotyczyć konkretnego dziecka, zależy przede wszystkim od wieku, stanu zdrowia oraz dotychczas zrealizowanych szczepień. Aktualny kalendarz na 2026 r. obejmuje zarówno szczepienia obowiązkowe, jak i zalecane, a w niektórych sytuacjach lekarz ustala dla dziecka indywidualny schemat.

Wiek dziecka

Wiek jest jednym z podstawowych kryteriów określających, jakie szczepienia można lub należy rozważyć. Przykładowo – szczepienie przeciw grypie jest zalecane od ukończenia 6. miesiąca życia i wykonywane w każdym sezonie. U dziecka do 8. roku życia szczepionego przeciw grypie po raz pierwszy przewidziane są dwie dawki w odstępie 4 tygodni.

Kalendarz szczepień zalecanych na 2026 r. uwzględnia również m.in. szczepienia przeciw COVID-19, meningokokom, ospie wietrznej, kleszczowemu zapaleniu mózgu, WZW typu A oraz HPV. Nie wszystkie są jednak przeznaczone dla dzieci w tym samym wieku. Przykładowo – bezpłatny program szczepień przeciw HPV obejmuje dziewczęta i chłopców po ukończeniu 9. roku życia do ukończenia 14 lat.

Choroby przewlekłe i czynniki ryzyka

Stan zdrowia dziecka może zmieniać zakres lub sposób realizacji szczepień. W aktualnym Programie Szczepień Ochronnych część szczepień jest obowiązkowa dla całej populacji dzieci, a część tylko dla określonych grup ryzyka. Przykładem jest szczepienie przeciw ospie wietrznej, które jest obowiązkowe i bezpłatne w wybranych grupach ryzyka, natomiast w pozostałych przypadkach należy do szczepień zalecanych.

Jeżeli stan zdrowia spowodował opóźnienie wcześniejszych szczepień albo dziecko wymaga szczególnego podejścia, lekarz może opracować indywidualny kalendarz szczepień. Nie oznacza to więc, że każde dziecko z chorobą przewlekłą powinno otrzymać ten sam zestaw dodatkowych szczepień – decyzja zależy od konkretnej sytuacji.

Dotychczas wykonane szczepienia

Przed sezonem infekcyjnym warto sprawdzić również historię szczepień dziecka. Ma to znaczenie szczególnie wtedy, gdy wcześniejsze dawki zostały wykonane z opóźnieniem, schemat nie został zakończony albo dziecko wcześniej mieszkało w kraju, w którym obowiązywał inny kalendarz.

W takich przypadkach nie zaczyna się automatycznie od standardowego schematu przeznaczonego dla dziecka w danym wieku. Lekarz może ustalić indywidualny kalendarz, uwzględniający dotychczas podane dawki i aktualny wiek dziecka.

O co zapytać pediatrę przed sezonem infekcyjnym?

Przed sezonem infekcyjnym warto zapytać pediatrę przede wszystkim, które szczepienia są aktualnie zalecane konkretnemu dziecku i czy jego dotychczasowy kalendarz jest kompletny. Znaczenie ma wiek, liczba wcześniej podanych dawek, stan zdrowia oraz ewentualne opóźnienia w realizacji szczepień. W niektórych sytuacjach lekarz może ustalić indywidualny kalendarz.

Podczas wizyty warto poruszyć kilka konkretnych kwestii:

• Czy wszystkie szczepienia obowiązkowe dziecka zostały wykonane zgodnie z kalendarzem?

• Które szczepienia zalecane mogą dotyczyć dziecka w jego wieku?

• Czy przed sezonem jesienno-zimowym warto wykonać szczepienie przeciw grypie lub inne szczepienie zalecane w jego sytuacji?

• Czy choroby przewlekłe albo inne czynniki ryzyka zmieniają zalecenia?

• Czy któreś wcześniejsze szczepienie wymaga uzupełnienia lub kolejnej dawki?

• Jak zaplanować szczepienia, jeśli dotychczasowy kalendarz był realizowany z opóźnieniem?

• Które szczepienia są bezpłatne, a które odpłatne?

Kiedy szczepienie trzeba odłożyć i jak wygląda kwalifikacja?

O tym, czy dziecko może zostać zaszczepione danego dnia, decyduje kwalifikacja medyczna. Obejmuje ona wywiad z rodzicem lub opiekunem oraz badanie dziecka, które pozwala ocenić jego aktualny stan zdrowia i sprawdzić, czy nie ma przeciwwskazań do szczepienia. Dopiero po takim etapie podawana jest szczepionka.

Szczepienie może wymagać odroczenia m.in. wtedy, gdy dziecko przechodzi umiarkowaną lub ciężką ostrą chorobę infekcyjną – z gorączką lub bez niej – albo doszło do zaostrzenia choroby przewlekłej. Takie przeciwwskazania mają zwykle charakter czasowy, a termin szczepienia można ustalić ponownie po poprawie stanu zdrowia.

Nie każda infekcja oznacza jednak konieczność przełożenia wizyty. Pacjent.gov.pl wskazuje, że łagodna choroba infekcyjna nie jest sama w sobie przeciwwskazaniem do szczepienia. Dlatego zamiast samodzielnie rezygnować z umówionego terminu, warto poinformować lekarza o objawach dziecka i pozwolić mu ocenić sytuację.

Podczas kwalifikacji warto powiedzieć lekarzowi m.in. o:

• aktualnych objawach i niedawno przebytych chorobach,

• chorobach przewlekłych,

• wcześniejszych reakcjach po szczepieniach,

• alergiach,

• stosowanych lekach i leczeniu wpływającym na odporność.