Wirus HPV a ciąża

Wirus HPV (ang. human papillomavirus), zwany również wirusem brodawczaka ludzkiego, należy do rodziny Papillomaviridae i jest odpowiedzialny za powstawanie raka szyjki macicy (typy 16, 18, 31, 33) oraz brodawek (typy 6 i 11) na narządach płciowych, dłoniach, stopach, krtani i w jamie ustnej. Infekcja wspomnianym patogenem stanowi najczęstsze zakażenie przenoszone drogą płciową.

Jak wynika z danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), na świecie wirusem HPV zakażonych jest 10–20% osób w przedziale wiekowym 15–49 lat, z czego kobiety poniżej 25. roku życia stanowią aż 40%. Wyróżnia się około 100 typów wspomnianego patogenu, z których przeszło 40 typów jest przenoszonych drogą kontaktów seksualnych.

Wirus brodawczaka ludzkiego zawiera podwójny łańcuch DNA i wykazuje powinowactwo do nabłonka wielowarstwowego płaskiego, który pokrywa błony śluzowe i skórę. U 80% zakażonych kobiet infekcja trwa kilka miesięcy, po czym samoistnie ustępuje, natomiast u pozostałych 20% dochodzi do rozwoju przewlekłego zakażenia.

HPV a ciąża: ryzyko i przebieg

Przed planowaną ciążą można rozważyć wykonanie testu w kierunku wirusa HPV w ramach profilaktyki raka szyjki macicy, zwłaszcza zgodnie z zaleceniami dotyczącymi badań przesiewowych odpowiednich dla wieku.

Rutynowe testowanie kobiet planujących ciążę nie jest ujęte we wszystkich wytycznych jako obowiązkowe – decyzję warto omówić indywidualnie z lekarzem. Związek między HPV a poronieniami jest przedmiotem badań. W niektórych pracach wykrywano materiał genetyczny HPV w tkankach po poronieniach.

Jednak odsetki te były zróżnicowane (od kilku do kilkudziesięciu procent w zależności od metody i populacji), a samo stwierdzenie obecności wirusa nie dowodzi związku przyczynowego. Wiele ciąż u osób z zakażeniem HPV przebiega prawidłowo.

Transmisja HPV na dziecko i poród

Infekcja HPV u kobiet ciężarnych wiąże się również ze zwiększonym ryzykiem progresji obserwowanych już wcześniej zmian przednowotworowych na szyjce macicy oraz brodawek, co spowodowane jest zachodzącymi zmianami hormonalnymi.

Istnieje możliwość przeniesienia wirusa na noworodka przez łożysko, podczas przechodzenia przez kanał rodny w czasie porodu drogami natury oraz po porodzie, w trakcie bezpośredniego kontaktu matki z dzieckiem, ale rzeczywista częstość zakażenia u dzieci jest niska. U części noworodków wykrywalność DNA HPV może być przejściowa i zanikać samoistnie w pierwszych miesiącach życia.

Cięcie cesarskie nie jest rutynowo zalecane wyłącznie w celu zmniejszenia ryzyka transmisji. Zakażenia HPV u noworodków i niemowląt zwykle mają przebieg bezobjawowy lub łagodny. Rzadkim powikłaniem może być nawracająca brodawczakowatość dróg oddechowych (RRP), powodująca chrypkę i trudności w oddychaniu, wymagająca leczenia specjalistycznego.

Ważne jest jednak podkreślenie, że obecność wirusa HPV w organizmie matki nie oznacza automatycznego ryzyka zakażenia dziecka podczas ciąży. Ponadto obecność wirusa HPV w szyjce macicy czy pochwie nie stanowi przeciwwskazania do porodu drogami natury.

Wyjątkiem są jedynie bardzo duże kłykciny kończyste, które są obecnie rzadkością. Dawniej zdarzały się one w rozmiarach przypominających kalafior, uniemożliwiając naturalny poród, ale obecnie takie przypadki są wyjątkowe. Wybór sposobu porodu warto podjąć wspólnie z lekarzem lub położną, z uwzględnieniem stanu klinicznego i osobistych preferencji pacjentki - samo zakażenie HPV z reguły nie jest powodem do planowego cięcia cesarskiego. Jednakże zabieg nie eliminuje całkowicie ryzyka transmisji wirusa.

Diagnostyka HPV w ciąży i przed ciążą

Diagnostyka zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego opiera się między innymi na ilościowych oraz jakościowych testach molekularnych, które umożliwiają rozpoznanie typu wspomnianego patogenu oraz ocenę ilości materiału genetycznego wirusa w ustroju.

Jedną z metod biologii molekularnej jest PCR, czyli łańcuchowa reakcja polimerazy, cechująca się dużą czułością, specyficznością oraz wydajnością. Istotne znaczenie ma również systematyczne wykonywanie cytologii, która umożliwia kontrolę nieprawidłowych tkanek, zwłaszcza w przypadku nosicielstwa onkogennego typu wirusa.

Badania przesiewowe i kolposkopia w ciąży

Dobrym narzędziem diagnostycznym jest Co-test HPV. Jest to połączenie dwóch badań diagnostycznych wykorzystywanych w profilaktyce raka szyjki macicy: cytologii (badanie Pap) oraz testu na obecność wirusa HPV.

Co-testowanie jest zalecane dla kobiet w określonych grupach wiekowych, zwykle powyżej 30. roku życia, i oferuje bardziej kompleksowe i skuteczne podejście do wczesnego wykrywania zmian przedrakowych i raka szyjki macicy niż każde z badań osobno. Wprowadzenie badań przesiewowych, w tym testów HPV, jest kluczowe dla wczesnego wykrywania potencjalnie groźnych zmian.

W ciąży, przy nieprawidłowych wynikach badań przesiewowych, postępowanie diagnostyczne zwykle obejmuje kolposkopię z oceną zmian i, jeśli to konieczne, celowane pobranie wycinków.

Wyłyżeczkowanie kanału szyjki (ECC) nie jest zalecane w ciąży. Decyzje o zakresie diagnostyki i ewentualnym leczeniu ustala się indywidualnie. Warto zwrócić uwagę, że w takim przypadku istotna jest regularna współpraca z lekarzem, który monitoruje rozwój ciąży i podejmuje odpowiednie decyzje dotyczące jej prowadzenia.

Cytologia i kolposkopia są badaniami możliwymi do wykonania w ciąży (jeśli są wskazania), a drobne biopsje szyjki mogą być rozważane w razie podejrzenia zmian zaawansowanych. W przypadkach zmian przednowotworowych wysokiego stopnia leczenie zwykle odracza się do czasu po porodzie, o ile nie ma podejrzenia raka.

Leczenie HPV w ciąży

Terapia infekcji wirusem HPV jest trudna, a w chwili obecnej nie istnieje żaden lek, który zwalczałby przetrwałe zakażenie. Współczesna medycyna jest w stanie leczyć jedynie widoczne zmiany, takie jak brodawki czy nieprawidłowy nabłonek na szyjce macicy.

Podczas ciąży terapię stosuje się wówczas, gdy wynikające z niej korzyści znacznie przewyższają ryzyko, ponieważ część leków miejscowych jest przeciwwskazana lub niezalecana. U kobiet ciężarnych dopuszcza się stosowanie metod chirurgicznych, krioterapii oraz okresowe przemywanie zmian za pomocą kwasu trójchlorooctowego.

Wiele zmian może ulec regresji po porodzie, dlatego w przypadku małych, nieuciążliwych kłykcin często wybiera się obserwację.

Wybór odpowiedniej metody leczenia powinien zostać dokonany w porozumieniu z lekarzem, który weźmie pod uwagę wszystkie czynniki ryzyka i korzyści dla zdrowia matki oraz dziecka.

Szczepienie przeciw HPV a ciąża

Szczepienie przed ciążą jest szczególnie ważne, ponieważ szczepionki przeciwko HPV nie są zalecane do podawania w trakcie ciąży.

Jeśli ciąża zostanie stwierdzona w trakcie cyklu szczepień, kolejne dawki zwykle odracza się do czasu po porodzie. Dlatego najlepszym rozwiązaniem jest zaszczepienie się przed zajściem w ciążę, aby zapewnić najlepszą możliwą ochronę zarówno dla siebie, jak i dla dziecka. Szczepionki przeciwko HPV oferują długotrwałą ochronę.

Zaszczepienie się przed rozpoczęciem aktywności seksualnej zapewnia najlepszą szansę na uniknięcie zakażenia HPV.

Szczepienie przeciwko HPV

Warto rozwiać pewne nieporozumienia dotyczące HPV i ciąży. Zakażenie wirusem HPV jest dość częste, zwłaszcza wśród kobiet w wieku około 30 lat, co często zbiega się z okresem, w którym wiele z nich decyduje się na macierzyństwo. Dlatego nierzadko spotyka się przypadki występowania HPV w ciąży.

W większości sytuacji infekcja HPV nie stanowi bezpośredniego zagrożenia dla przebiegu ciąży ani dla rozwijającego się płodu, a wiele zmian ma charakter przejściowy i może ustąpić samoistnie. Kluczowe jest jednak regularne monitorowanie stanu zdrowia przez lekarza, zwłaszcza jeśli wcześniej stwierdzono nieprawidłowości w obrębie szyjki macicy.