Zabieg usunięcia błony dziewiczej

Usuwanie błony dziewiczej nie jest zabiegiem nowym. Znany jest od wielu lat, a częstość jego wykonywania zwiększała się, wraz z rozwojem leków znieczulających: zarówno miejscowo, jak i ogólnie.

Zarośnięcie błony dziewiczej jest zjawiskiem stosunkowo częstym, autorzy artykułu "Virginity sparing surgery for imperforate hymen: report of two cases and review of literature" opublikowanego w bazie PubMed podają, że występuje u 1 na 2000 urodzonych dziewczynek. Powstaje w życiu płodowym, jednak diagnoza jest stawiana dopiero w okresie pokwitania, gdy u prawidłowo rozwijającej się młodej kobiety nie pojawia się miesiączka.

Według danych zamieszczonych w podręczniku "Położnictwo i ginekologia" pod red. prof. dr hab. med. Grzegorza H. Bręborowicza, zarośnięcie błony dziewiczej jest przyczyną aż 6% przypadków występowania pierwotnego braku miesiączki, z powodu którego dziewczyna zgłasza się do ginekologa.

Na zabieg hymenotomii decydują się również kobiety prawidłowo miesiączkujące, u których podczas stosunku pojawia się silny ból. Jest on spowodowany nietypową budową błony dziewiczej, która jest pogrubiała i dobrze unerwiona, co uniemożliwia jej rozerwanie podczas pierwszej penetracji. Po zabiegu i okresie rekonwalescencji dyspareunia, czyli bolesne stosunki seksualne już nie występują.

Wskazania medyczne do zabiegu

Najczęstszym wskazaniem do zabiegu jest zarośnięcie błony dziewiczej powodujące brak miesiączki i powstawanie krwiaków w jamie macicy. Drugim powodem bywa bolesność podczas stosunku, wynikająca z nieprawidłowej budowy lub nadmiernego unerwienia błony dziewiczej. Coraz częściej zwraca się uwagę także na aspekty psychiczne – długotrwały ból i trudności ze współżyciem mogą wpływać na zdrowie psychiczne i relacje partnerskie.

Najważniejsze wskazania do zabiegu:

• zarośnięcie błony dziewiczej powodujące brak miesiączki,
• tworzenie się krwiaków w jamie macicy,
• bolesność podczas stosunku spowodowana budową błony,
• nadmierne unerwienie błony dziewiczej,
• aspekty psychiczne związane z bólem i współżyciem.

Według najnowszych badań klinicznych publikowanych w latach 2021–2023, hymenotomia jest procedurą bezpieczną, a ryzyko powikłań poważnych jest niskie. Ważne jest jednak, aby została przeprowadzona przez doświadczonego ginekologa i poprzedzona dokładną diagnostyką obrazową (np. ultrasonografią miednicy).

Przed podjęciem decyzji o zabiegu lekarz wykonuje szczegółowe badanie ginekologiczne. W niektórych przypadkach konieczne może być zastosowanie ultrasonografii przezbrzusznej, aby wykluczyć inne przyczyny braku miesiączki czy bólów podbrzusza.

Przebieg operacji usunięcia błony dziewiczej

W warunkach prawidłowych błona dziewicza ma w swojej centralnej części otwór, przez który wydostaje się na zewnątrz śluz i krew miesięczna. W przypadku zarośnięcia błony 14–16 letnia dziewczyna nie miesiączkuje, ale cyklicznie pojawiają się u niej typowe dla miesiączki bóle podbrzusza.

Zalegające treści tworzą tzw. krwiak zastoinowy, który jest widoczny podczas badania ginekologicznego. Może on uciskać na struktury układu moczowego i dawać objawy dysuryczne, lub na końcowy odcinek jelita grubego powodując zaparcia. U szczupłych dziewcząt może się pojawić guz podbrzusza wyczuwalny przez powłoki brzuszne.

Zabieg polega na poprzecznym, a następnie podłużnym nacięciu błony dziewiczej, a w kolejnym etapie na wycięciu powstałych płatków na granicy pochwy. Zazwyczaj stosowane jest znieczulenie miejscowe, a w przypadkach gdy błona jest szczególnie bogato unerwiona, ginekolodzy decydują się na wykorzystanie znieczulenia podpajęczynówkowego lub ogólnego.

Sam zabieg trwa od 30 min (przy użyciu znieczulenia miejscowego) do 2 godzin, kiedy stosowane jest znieczulenie ogólne lub podpajęczynówkowe. W 7 dni po wykonaniu hymenotomii kobieta powinna się zgłosić na wizytę kontrolną, a do pełnej sprawności seksualnej wraca po upływie 4–6 tygodni od zabiegu.

W najnowszych publikacjach z lat 2022–2023 wskazuje się, że technika operacyjna coraz częściej wspierana jest nowoczesnymi narzędziami elektrochirurgicznymi lub laserowymi, co pozwala zminimalizować krwawienie i przyspieszyć proces gojenia.

Znieczulenie miejscowe stosowane jest w większości przypadków, ale u pacjentek szczególnie wrażliwych lub młodszych często wybiera się znieczulenie ogólne lub podpajęczynówkowe. Dobór metody zależy od oceny lekarza i preferencji pacjentki.

Przygotowanie i powrót do zdrowia

Optymalnym momentem na usunięcie błony dziewiczej jest 7–15 dzień cyklu miesiączkowego. Podczas menstruacji zabieg jest wykonywany tylko w szczególnych przypadkach. Lekarz powinien wiedzieć, jakie leki pacjentka przyjmuje na stałe, a dwa tygodnie przed zabiegiem należy odstawić leki wpływające na krzepliwość krwi czyli aspirynę, leki przeciwbólowe i środki stosowane podczas infekcji. Wskazane jest również rzucenie palenia.

Okres rekonwalescencji trwa zwykle kilka tygodni i wymaga unikania współżycia seksualnego oraz intensywnej aktywności fizycznej. Pacjentkom zaleca się także utrzymywanie wysokiego poziomu higieny intymnej, stosowanie przewiewnej bielizny i zgłaszanie się na kontrolę lekarską zgodnie z zaleceniami. Według nowych rekomendacji, wdrożenie ćwiczeń relaksacyjnych i fizjoterapii uroginekologicznej może dodatkowo ułatwić powrót do pełnego komfortu.

Zalecenia pooperacyjne

• unikanie współżycia przez 4–6 tygodni
• stosowanie się do zaleceń dotyczących higieny intymnej
• kontrola lekarska po tygodniu od zabiegu
• stosowanie przewiewnej bielizny

Znaczenie i alternatywy zabiegu

Błona dziewicza nie pełni w organizmie żadnej istotnej funkcji. Wielu kobietom zależy jednak na tym, żeby została ona uszkodzona podczas zbliżenia, a nie w wyniku przeprowadzania procedury medycznej. Osoby, które decydują się na nacięcie błony dziewiczej z powodu jej zarośnięcia, mogą podczas jednego zabiegu mieć wykonaną hymenotomię i hymenoplastykę.

Wygląda to tak, że błona jest rozcinana, a następnie zszywana w taki sposób, aby odtworzyć jej prawidłowy kształt. Wówczas śluz i krew miesiączkowa mogą swobodnie wydostawać się na zewnątrz, a błona dziewicza zostaje rozerwana podczas pierwszego stosunku.

Najważniejsze alternatywne metody:

• hymenotomia połączona z hymenoplastyką,
• zastosowanie metod laserowych,
• techniki radiofrekwencyjne skracające rekonwalescencję,
• klasyczna hymenotomia – złoty standard leczenia.

W literaturze medycznej opisywane są również przypadki zastosowania mniej inwazyjnych metod, takich jak laseroterapia, jednak pozostają one w fazie badań i nie stanowią standardu postępowania. Współczesne wytyczne ginekologiczne rekomendują hymenotomię jako najskuteczniejszą i najbezpieczniejszą metodę w przypadkach anomalii budowy błony dziewiczej.

Coraz więcej klinik testuje wykorzystanie technologii laserowych i radiofrekwencyjnych, które pozwalają na precyzyjne cięcie i krótszy okres rekonwalescencji. Mimo to klasyczna hymenotomia pozostaje złotym standardem leczenia.