Artroskopowe leczenie choroby Osgood - Schlattera

Czym jest choroba Osgooda-Schlattera i kogo najczęściej dotyczy?

Choroba Osgooda-Schlattera jest przeciążeniowym schorzeniem okolicy kolana, związanym z przeciążeniem i podrażnieniem okolicy guzowatości kości piszczelowej. Dolegliwości pojawiają się w miejscu, w którym więzadło rzepki przyczepia się do kości piszczelowej, czyli z przodu kolana, tuż poniżej rzepki. Dawniej schorzenie określano jako jałową martwicę guzowatości kości piszczelowej, jednak obecnie wiadomo, że nie chodzi o martwicę niedokrwienną, lecz o problem przeciążeniowy.

Najczęściej choroba dotyczy dzieci i młodzieży w okresie intensywnego wzrostu. Szczególnie narażeni są młodzi sportowcy wykonujący dużo ruchów związanych z bieganiem, skakaniem i gwałtowną zmianą kierunku. Do takich dyscyplin należą między innymi piłka nożna, koszykówka, gimnastyka, lekkoatletyka czy biegi długodystansowe.

W czasie wzrostu kości, mięśnie i ścięgna nie zawsze rozwijają się w takim samym tempie. Przy dużej aktywności fizycznej aparat wyprostny kolana może wielokrotnie pociągać za delikatną okolicę guzowatości piszczeli, powodując miejscowy stan zapalny, ból i obrzęk.

Jakie są objawy choroby Osgooda-Schlattera?

Objawy choroby Osgooda-Schlattera najczęściej obejmują ból z przodu kolana, poniżej rzepki, nasilający się podczas aktywności fizycznej. Dolegliwości zwykle pojawiają się w okolicy guzowatości kości piszczelowej. Pacjenci często opisują je jako ból pod kolanem, który nasila się przy bieganiu, skakaniu, klękaniu lub intensywnym treningu. Po wysiłku może pojawiać się utykanie, tkliwość oraz miejscowy obrzęk.

Do typowych objawów należą:

• ból poniżej rzepki,

• obrzęk w okolicy guzowatości piszczeli,

• tkliwość przy dotyku,

• ocieplenie skóry nad bolesnym miejscem,

• utylanie po wysiłku,

• trudności z kontynuowaniem aktywności sportowej.

Nasilenie objawów bywa różne. U części pacjentów ból jest niewielki i pojawia się tylko okresowo, natomiast u innych trwa dłużej i wyraźnie ogranicza aktywność. Dolegliwości mogą utrzymywać się od kilku tygodni do nawet kilkunastu miesięcy.

Co powoduje chorobę Osgooda-Schlattera?

Chorobę Osgooda-Schlattera powoduje powtarzające się przeciążenie miejsca przyczepu więzadła rzepki do guzowatości kości piszczelowej. Problem rozwija się najczęściej w okresie szybkiego wzrostu. U dzieci i młodzieży w pobliżu końców kości znajdują się płytki wzrostowe, czyli obszary odpowiedzialne za wydłużanie kości. Okolice przyczepów ścięgien w czasie wzrostu są bardziej podatne na przeciążenia niż u osób dorosłych.

Podczas biegania, skakania i dynamicznych ruchów mięsień czworogłowy uda pracuje bardzo intensywnie. Poprzez rzepkę i więzadło rzepki przenosi siły na guzowatość kości piszczelowej. Jeżeli obciążenia powtarzają się często, może dojść do miejscowego podrażnienia, bólu i obrzęku. W niektórych przypadkach organizm reaguje na przeciążenie tworzeniem dodatkowej tkanki kostnej w bolesnej okolicy. Może to prowadzić do powstania wyczuwalnego guzka poniżej kolana.

Do czynników sprzyjających chorobie należą przede wszystkim:

• intensywne treningi w okresie wzrostu,
• sporty wymagające biegania i skakania,
• duże napięcie aparatu wyprostnego kolana,
• powtarzające się przeciążenia guzowatości piszczeli,
• niewystarczająca regeneracja między treningami.

Jak diagnozuje się chorobę Osgooda-Schlattera?

Chorobę Osgooda-Schlattera diagnozuje ortopeda na podstawie wywiadu, badania kolana oraz oceny lokalizacji bólu. Podczas wizyty lekarz pyta o rodzaj aktywności fizycznej, czas trwania dolegliwości, sytuacje nasilające ból oraz ewentualne ograniczenia ruchu. Następnie bada kolano, zwracając uwagę na tkliwość, obrzęk, zaczerwienienie lub ocieplenie skóry w okolicy guzowatości kości piszczelowej.

W wielu przypadkach charakterystyczne objawy i miejsce bólu wystarczają do postawienia rozpoznania. Badania obrazowe mogą być jednak pomocne, szczególnie wtedy, gdy trzeba wykluczyć inne przyczyny dolegliwości. W wielu przypadkach lekarz może zlecić RTG kolana, przede wszystkim w celu wykluczenia innych przyczyn bólu. W wybranych sytuacjach lekarz może zlecić również rezonans magnetyczny, aby dokładniej ocenić okolice ścięgna, kości piszczelowej i tkanek objętych dolegliwościami.

Czy choroba Osgooda-Schlattera zawsze wymaga operacji?

Choroba Osgooda-Schlattera bardzo rzadko wymaga operacji. W zdecydowanej większości przypadków skuteczne okazuje się leczenie zachowawcze, obejmujące ograniczenie aktywności fizycznej, leczenie przeciwzapalne oraz odpowiednio prowadzoną rehabilitację. Podstawowym celem terapii jest zmniejszenie bólu i stanu zapalnego oraz ograniczenie przeciążeń działających na przyczep więzadła rzepki.

Dlatego pierwszym zaleceniem jest zwykle czasowa rezygnacja z aktywności wywołujących dolegliwości, przede wszystkim biegania, skakania i intensywnych treningów. Długość takiej przerwy jest ustalana indywidualnie – u części pacjentów wystarczy kilka tygodni, u innych konieczne może być ograniczenie aktywności przez kilka miesięcy.

W łagodzeniu objawów pomocne są również miejscowe okłady z lodu oraz preparaty przeciwzapalne stosowane w postaci żeli. W przypadku bardziej nasilonych dolegliwości lekarz może zalecić także doustne leki przeciwzapalne.

Bardzo ważnym elementem leczenia jest rehabilitacja, którą zwykle rozpoczyna się po zmniejszeniu bólu. Obejmuje ona przede wszystkim ćwiczenia rozciągające i wzmacniające mięśnie uda oraz stopniowe przywracanie prawidłowej funkcji stawu kolanowego. W zależności od potrzeb fizjoterapeuta może również zastosować terapię manualną.

W niektórych przypadkach lekarz może zalecić dodatkowo:

• stosowanie ortezy stabilizującej okolicę więzadła rzepki,

• krioterapię miejscową,

• odpowiednią rozgrzewkę przed treningiem,

• ćwiczenia rozciągające po zakończeniu aktywności,

• poprawę elastyczności mięśnia czworogłowego uda, zginaczy uda, mięśnia brzuchatego łydki oraz pasma biodrowo-piszczelowego.

Znacznie rzadziej rozważa się czasowe unieruchomienie kończyny. Takie postępowanie stosowane jest wyjątkowo, ponieważ długotrwałe unieruchomienie może prowadzić do osłabienia mięśnia czworogłowego uda.

Większość pacjentów wraca do pełnej aktywności po zakończeniu okresu intensywnego wzrostu. Objawy zwykle ustępują około 14. roku życia u dziewcząt oraz około 16. roku życia u chłopców i najczęściej nie pozostawiają trwałych następstw.

Kiedy artroskopowe leczenie choroby Osgooda-Schlattera jest konieczne? 

Artroskopowe leczenie choroby Osgooda-Schlattera rozważa się jedynie u niewielkiej grupy pacjentów, u których leczenie zachowawcze nie przyniosło oczekiwanych efektów. Leczenie operacyjne rozważa się najczęściej wtedy, gdy spełnionych jest kilka istotnych warunków jednocześnie.

Należą do nich między innymi:

• zakończony wzrost kostny i zamknięte płytki wzrostowe,

• utrzymywanie się objawów przez ponad 12 miesięcy pomimo prawidłowo prowadzonego leczenia zachowawczego,

• obecność luźnych fragmentów kostnych widocznych w badaniach obrazowych,

• utrzymujący się silny ból, szczególnie podczas klękania,

• znaczne ograniczenie codziennego funkcjonowania,

• kwalifikacja do zabiegu przeprowadzona przez ortopedę.

Najczęściej z takim problemem zgłaszają się osoby dorosłe, u których objawy rozpoczęły się jeszcze w okresie dojrzewania i nie ustąpiły mimo zakończenia wzrostu. U części pacjentów przyczyną dolegliwości są pozostające w okolicy guzowatości piszczeli fragmenty kostne, które stale drażnią okoliczne tkanki.

W zależności od obrazu klinicznego leczenie operacyjne może obejmować między innymi:

• usunięcie luźnych fragmentów kostnych,

• opracowanie ścięgna,

• plastykę guzowatości kości piszczelowej wykonywaną metodą artroskopową,

• inne procedury dobrane do rodzaju zmian.

Jak przebiega artroskopowe leczenie choroby Osgooda-Schlattera?

Artroskopowe leczenie choroby Osgooda-Schlattera polega na usunięciu zmian odpowiedzialnych za utrzymywanie się dolegliwości oraz opracowaniu okolicy guzowatości kości piszczelowej. Zabieg wykonywany jest z wykorzystaniem techniki małoinwazyjnej. W technice artroskopowej lub małoinwazyjnej chirurg uzyskuje dostęp do operowanej okolicy przez niewielkie nacięcia, dzięki czemu możliwe jest ograniczenie uszkodzenia otaczających tkanek.

Podczas operacji usuwane są przede wszystkim luźne fragmenty kostne powodujące przewlekłe podrażnienie tkanek. Jeżeli powierzchnia kości jest nierówna, może zostać odpowiednio opracowana, aby zmniejszyć ryzyko dalszego drażnienia więzadła rzepki. W sytuacjach wymagających dodatkowego leczenia operator ocenia również stan okolicznych struktur i w razie potrzeby wykonuje ich naprawę. Zakres zabiegu zawsze zależy od zmian stwierdzonych podczas kwalifikacji oraz indywidualnej sytuacji pacjenta. Celem operacji jest zmniejszenie dolegliwości bólowych i poprawa funkcji kolana, a nie całkowite usunięcie naturalnej guzowatości kości piszczelowej.

Jak wygląda rekonwalescencja po artroskopii choroby Osgooda-Schlattera?

Rekonwalescencja po artroskopowym leczeniu choroby Osgooda-Schlattera przebiega etapowo i wymaga systematycznej rehabilitacji oraz przestrzegania zaleceń lekarza. Bezpośrednio po zabiegu najważniejsze jest ograniczenie obciążania operowanej kończyny i stworzenie odpowiednich warunków do gojenia tkanek. Przez pierwsze dni kolano może być unieruchomione, a poruszanie się często odbywa się z pomocą kul. W tym okresie zaleca się również stosowanie zimnych okładów oraz przyjmowanie leków zgodnie z zaleceniami lekarza.

W kolejnych tygodniach stopniowo rozpoczyna się fizjoterapia. Jej celem jest odzyskanie zakresu ruchu, poprawa funkcji stawu oraz przygotowanie kolana do coraz większych obciążeń. W następnych etapach do programu rehabilitacji wprowadzane są ćwiczenia wzmacniające mięśnie kończyny dolnej. Jeżeli proces gojenia przebiega prawidłowo, po kilku miesiącach możliwe jest stopniowe zwiększanie aktywności oraz rozpoczęcie treningów dostosowanych do uprawianej dyscypliny sportu. Powrót do pełnych obciążeń sportowych najczęściej wymaga około 6 miesięcy lub dłużej, w zależności od postępów rehabilitacji.

Orientacyjny przebieg rekonwalescencji obejmuje:

• pierwsze 2 tygodnie – ochrona operowanego kolana, ograniczenie obciążania kończyny oraz leczenie bólu,

• 2–6 tygodni – rozpoczęcie fizjoterapii i stopniowe zwiększanie zakresu ruchu,

• 2–3 miesiące – ćwiczenia wzmacniające oraz dalsza odbudowa sprawności,

• 4–6 miesięcy – stopniowy powrót do bardziej wymagającej aktywności fizycznej i treningów sportowych.

Leczenie choroby Osgooda-Schlattera – znaczenie rehabilitacji przed- i pooperacyjnej

Rehabilitacja odgrywa kluczową rolę zarówno podczas leczenia zachowawczego, jak i po artroskopowym leczeniu choroby Osgooda-Schlattera. W większości przypadków to właśnie odpowiednio prowadzona fizjoterapia pozwala zmniejszyć dolegliwości i uniknąć leczenia operacyjnego. Choroba ma charakter przeciążeniowy, dlatego samo oczekiwanie na zakończenie okresu wzrostu nie zawsze jest najlepszym postępowaniem. Istotne znaczenie ma stopniowe zmniejszenie przeciążeń działających na aparat wyprostny kolana oraz poprawa funkcji kończyny.

Program rehabilitacji obejmuje przede wszystkim ćwiczenia wzmacniające i rozciągające mięśnie uda oraz stopniowe przywracanie prawidłowych wzorców ruchowych. Dzięki temu można ograniczyć napięcie przenoszone na przyczep więzadła rzepki i zmniejszyć ryzyko nawrotu dolegliwości.

Rehabilitacja pozostaje równie ważna po leczeniu operacyjnym. Sam zabieg usuwa zmiany odpowiedzialne za utrzymujące się objawy, jednak nie wpływa na zaburzenia biomechaniczne, które mogły przyczynić się do rozwoju choroby. Z tego powodu po operacji konieczna jest dalsza praca nad siłą mięśniową, elastycznością tkanek oraz prawidłową funkcją stawu kolanowego.

Jakie powikłania mogą wystąpić po artroskopii choroby Osgooda-Schlattera?

Większość pacjentów przechodzi leczenie bez poważniejszych problemów, jednak przed operacją lekarz omawia możliwe działania niepożądane związane zarówno z samym zabiegiem, jak i okresem gojenia.

Do potencjalnych powikłań mogą należeć między innymi:

• zakażenie rany pooperacyjnej,

• krwawienie,

• ograniczenie ruchomości stawu kolanowego,

• utrzymywanie się części dolegliwości mimo przeprowadzonego zabiegu.

Ile kosztuje artroskopowe leczenie choroby Osgooda-Schlattera?

Koszt artroskopowego leczenia choroby Osgooda-Schlattera zależy przede wszystkim od zakresu wykonywanej procedury oraz placówki, w której przeprowadzany jest zabieg. Średnia cena wynosi około 12 000 zł. Na ostateczny koszt mogą wpływać między innymi zakres leczenia operacyjnego oraz stopień zaawansowania zmian.

FAQ - najczęstsze pytania na temat artroskopowego leczenia choroby Osgood - Schlattera

• Czy każdy przypadek choroby Osgooda-Schlattera wymaga operacji artroskopowej?

  Nie, operacja jest rzadko konieczna i zalecana jest głównie wtedy, gdy leczenie zachowawcze nie przynosi efektów.

• Jakie objawy powinny skłonić do wizyty u ortopedy?

  Skonsultuj się z ortopedą, jeśli twoje dziecko odczuwa ból pod kolanem, który nasila się podczas aktywności fizycznej.

• Czy zabieg artroskopowy jest refundowany przez NFZ?

  Tak, w określonych przypadkach zabieg może być objęty refundacją, ale konieczna jest wcześniejsza kwalifikacja przez lekarza specjalistę.

• Kiedy nie warto decydować się na zabieg operacyjny?

  Nie warto, jeśli objawy są łagodne lub istnieje możliwość poprawy dzięki rehabilitacji i ograniczeniu aktywności.

• Czy możliwy jest powrót do pełnej aktywności sportowej po zabiegu?

  Tak, większość pacjentów wraca do pełnej aktywności, ale wymaga to odpowiedniej rehabilitacji i czasu.

• Czy choroba Osgooda-Schlattera może prowadzić do trwałych uszkodzeń kolana?

  Zazwyczaj nie, większość objawów ustępuje po zakończeniu wzrostu kostnego, a rehabilitacja pomaga zapobiegać powikłaniom.