Korekta nosa – jakie są wskazania do zabiegu?

Decydując się na zabieg korekcji nosa należy pamiętać, że efekty zabiegu tego typu są stałe i nie można ich cofnąć. W związku z tym zabieg powinien być wykonywany w uzasadnionych przypadkach i tylko u pacjentów, którzy są gotowi na przyjęcie jego rezultatów. Najistotniejszym wskazaniem do przeprowadzenia zabiegu korekcji nosa są zniekształcenia: 

  • pierwotne: obecne od urodzenia, to między innymi wady rozszczepowe twarzy,
  • wtórne: spowodowane różnorodnymi chorobami lub urazami  (na przykład podczas uprawiania sportu).

Wśród wskazań do przeprowadzenia zabiegu korekty nosa rozróżnia się także nieprawidłowości natury funkcjonalnej (np. zaburzenia drożności dróg oddechowych) oraz estetycznej (np. garb nosa).  Wskazania do korekcji kształtu nosa są jednak nie tylko typowo medyczne, ponieważ zabieg ten wykonuje się również ze względów psychologicznych, dla uzyskania lepszej samooceny pacjenta. Najczęstszymi psychologicznymi powodami operacji plastycznych nosa są nieproporcjonalnie duży nos w stosunku do reszty twarzy, asymetria w jego budowie oraz występowanie garbu lub zapadnięcia nosa. Te zabiegi wymagają ingerencji w nos kostny, w przeciwieństwie do zbyt szerokich skrzydełek nosa oraz deformacji czubka nosa, gdzie wystarcza zwykle operacja wykonywana w samej jego części chrzęstnej.

Niektóre zabiegi polegają na ingerencji w zewnętrzne kontury nosa. Inne – na wszczepieniu dodatkowych elementów w anatomiczne struktury nosa. Najczęściej wszczepiane są zastawki nosowe, małżowiny nosowe, przegrody lub zatoki przynosowe. 

Korekcja nosa – metody

Dostępne są różne metody zmiany kształtu i wielkości nosa. Są wśród nich zarówno inwazyjne (np. korekcja chirurgiczna), jak również małoinwazyjne procedury, a nawet metody bezoperacyjne.

Ważne: Przy korekcie nosa cena jest uzależniona od zastosowanej metody korekcji.

Niechirurgiczna korekta nosa

W ostatnim czasie coraz bardziej popularna jest niechirurgiczna korekta nosa. Zabiegi tego typu mają ograniczone zastosowanie i są wykonywane u pacjentów, u których wymagana jest jedynie niewielka ingerencja. Zwykle jest to drobna korekta estetyczna. 

W porównaniu z chirurgicznymi metodami korekcji nosa, niechirurgiczna korekta nosa niesie ze sobą szereg korzyści. Przede wszystkim zabieg nie wymaga zastosowania znieczulenia ogólnego i jest znacznie szybszy. Dodatkowo w niedługim czasie po zabiegu pacjent może wrócić do pracy i innych codziennych obowiązków. 

Korekta nosa kwasem hialuronowym

Do zabiegów tego typu zalicza się korektę nosa kwasem hialuronowym. Kwas hialuronowy to substancja występująca naturalnie w organizmie człowieka. Odpowiada za prawidłowe nawodnienie tkanek i utrzymanie ich jędrności oraz elastyczności. 

Preparaty na bazie kwasu hialuronowego są często wykorzystywane w kosmetologii oraz medycynie estetycznej. Są dobrze tolerowane przez organizm. 

Kwas hialuronowy wykorzystuje się głównie do uzyskania efektu wypełnienia, powiększenia, a także niewielkiej korekty kształtu. Nie jest możliwe korygowanie kształtu zdeformowanego nosa kwasem hialuronowym. Można jedynie przeprowadzić niewielką korektę kształtu. 

Ważne: Efekt, jaki uzyskuje się podczas zabiegu tego typu, nie jest trwały. U większości osób utrzymuje się około roku. Zależy to w dużej mierze od indywidualnych uwarunkowań i tego, w jakim tempie kwas jest rozkładany w organizmie.

Korekta nosa własnym tłuszczem

Do plastyki nosa można zastosować tkankę tłuszczową. Jest ona pobierana z ciała pacjenta, a następnie odwirowywana i oczyszczana. Tak przygotowaną wstrzykuje się w okolice nosa. Efekty są podobne do wyników korekty nosem kwasem hialuronowym. 

Alternatywą dla wypełniania nosa własną tkanką tłuszczową lub kwasem hialuronowym są preparaty zawierające hydroksyapatyt wapnia. 

Metody niechirurgiczne korekty nosa są znacznie mniej inwazyjne. Zdarzają się jednak – choć bardzo rzadko – powikłania. Do najczęstszych należą:

  • zaburzenia przepływu krwi przez naczynia krwionośne uciskane przez wypełniacz,
  • reakcja alergiczna na środek wypełniający,
  • rozwój ziarniaków.

Czas rekonwalescencji po zabiegach tego typu jest stosunkowo krótki. Przez około 2-3 dni należy unikać picia alkoholu, zrezygnować z gorących kąpieli i sauny. Należy również ograniczyć aktywność fizyczną. Koniecznie trzeba unikać opalania się, ponieważ na skórze mogą się pojawić przebarwienia. 

Chirurgiczna korekta nosa

Dla uzyskania trwałych efektów lub w sytuacjach, gdy potrzebne jest odtworzenie lub zmiana kształtu nosa, konieczne jest zastosowanie zabiegów chirurgicznych. Są one znacznie bardziej inwazyjne, jednak pozwalają na zniwelowanie deformacji i poprawę wyglądu nosa. 

Warto jednak zaznaczyć, że chirurgiczna korekta nosa to poważny zabieg. Powinien być przeprowadzany tylko w wyspecjalizowanej klinice przez doświadczonego specjalistę. Zabieg jest wykonywany w znieczuleniu ogólnym, w związku z czym odbywa się pod kontrolą anestezjologa. 

Operacja chirurgicznej korekty nosa jest bardziej skomplikowana i inwazyjna niż metody niechirurgiczne. Nieprawidłowości, takie jak asymetria nosa, zbyt krótka kolumienka nosa, czubek nosa skierowany ku dołowi, widoczne blizny czy zbyt mały nos w stosunku do całości twarzy, mogą być skutkiem nieprawidłowo wykonanego zabiegu albo nieprzestrzeganie zaleceń pozabiegowych.

Przygotowanie do zabiegu chirurgicznej korekcji nosa

Chirurgiczna korekcja nosa jest inwazyjną i skomplikowaną procedurą, w związku z czym wymagane jest odpowiednie przygotowanie i postępowanie po zabiegu.

Na początku konsultacji lekarz pyta pacjenta o powody, dla których zdecydował się na totalną korekcję nosa, oraz o oczekiwania co do efektów zabiegu. Zbyt wygórowane, nieosiągalne nadzieje wiązane z operacją, mogą poskutkować rezygnacją z procedury, ponieważ korekcja nosa nie poprawi wówczas samopoczucia oraz samooceny pacjenta. Zabieg może zostać przeprowadzony u osób świadomych, które posiadają realne oczekiwania do efektu, który można uzyskać.

Lekarz podczas konsultacji pyta pacjenta o jego dotychczasowe choroby, przebyte zabiegi chirurgiczne oraz o jego ogólny stan zdrowia. Bardzo istotne jest uzyskanie informacji odnośnie przyjmowanych leków, suplementów diety oraz o występowanie alergii, szczególnie tych po przyjęciu substancji leczniczych. Chirurg dopytuje ponadto o nałogi, takie jak nadmierne spożywanie alkoholu lub palenie papierosów, które mogą mieć wpływ na przebieg zabiegu oraz gojenie się ran w okresie pooperacyjnym.

W trakcie badania lekarz ocenia także proporcje i symetrię twarzy oraz omawia wraz z pacjentem możliwy do uzyskania efekt. Badanie palpacyjne daje możliwość oceny kości i chrząstki, które tworzą rusztowanie nosa. Stwierdzenie bolesności podczas ucisku lub wyczucie guzków może być przyczyną poszerzenia diagnostyki przedoperacyjnej o badania obrazowe.

Po omówieniu możliwego do uzyskania efektu zabiegu i zbadaniu pacjenta, lekarz omawia zagrożenia związane z operacją. Wtedy jest również wybierany rodzaj znieczulenia, który najbardziej odpowiada potrzebom pacjenta po uwzględnieniu przebiegu zabiegu i chorób współistniejących.

Podczas konsultacji lekarz zleca pacjentowi także wykonanie badań, które są niezbędne do bezpiecznego przeprowadzenia zabiegu. Do najważniejszych parametrów należą:

  • morfologia krwi
  • czasy krzepnięcia krwi
  • poziom elektrolitów
  • wartości enzymów wątrobowych

Przed wykonaniem rozległych zabiegów powinno się określić również grupę krwi pacjenta. Warto zaszczepić się przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, lub potwierdzić obecność przeciwciał świadczących o aktywności szczepienia wykonanego w przeszłości.

Konsultacja przed operacją plastyczną nosa jest też momentem, w którym lekarz daje pacjentowi wskazówki odnośnie tego, jak ma się on przygotować do operacji. Jeśli specjalista nie zaleci inaczej, na 7- 10 dni należy odstawić leki przeciwkrzepliwe i przeciwpłytkowe, które pogarszają krzepliwość krwi. W tym okresie nie można przyjmować również preparatów zawierających aspirynę, ponieważ ona także pogarsza zdolność krwi do krzepnięcia. Przynajmniej 4 tygodnie przed planowaną operacją trzeba powstrzymać się od palenia papierosów, ponieważ ma ono udowodniony wpływ na pogorszenie się gojenia ran pooperacyjnych.

Chirurgiczna korekta nosa – na czym polega zabieg?

Operacja chirurgicznej korekcji nosa odbywa się w znieczuleniu ogólnym. Środki znieczulające podawane są przez specjalną maskę lub dożylnie. Gdy pacjent jest znieczulony, przystępuje się do zabiegu. Wyróżnia się dwie techniki korekty nosa:

  • otwarta korekcja nosa – polega na nacięciu tkanki, która oddziela wejście nozdrzy, czyli kolumienki nosa,
  • zamknięta korekcja nosa – w tym przypadku wszystkie nacięcia są wykonywane w środku nosa.

W praktyce ta druga technika jest stosowana znacznie częściej. Zabieg metodą otwartą – mimo lepszej dostępności do modelowanych fragmentów nosa – cieszy się mniejszą popularnością ze względu na dłużej utrzymujący się obrzęk i bardziej widoczną bliznę. W zależności od modelowanych fragmentów nosa możemy natomiast mówić o operacji miękkich lub twardych części nosa. W skomplikowanych przypadkach zabieg może wymagać przeszczepu części chrzęstnych z innych partii ciała – najczęściej pobiera się je z przegrody nosowej lub ucha.

Operacje nosa chrzęstnego sprowadzają się do poprawy wyglądu jego czubka i pozwalają na uniesienie opadającego końca nosa, skrócenie go bądź pozbycie się nieestetycznej "bulwy" na czubku nosa. Zabieg korekty nosa chrzęstnego polega na odpowiednim modelowaniu chrząstek przedniej części nosa, a cięcia prowadzone są w przedsionku nosa dzięki czemu są całkowicie niewidoczne. Z kolei korekta nosa kostnego stosowana jest przede wszystkim w przypadku nosa nadmiernie garbatego i umożliwia zlikwidowanie "garbu" poprzez jego spiłowanie lub ścięcie. Taka procedura umożliwia również zmniejszenie zbyt dużego nosa lub wyprostowanie jego osi. Zabieg korekty nosa kostnego jako samodzielna procedura medyczna wykonywany jest stosunkowo rzadko - znacznie częściej stanowi element całościowej korekty tego narządu.

Niezależnie od wybranej techniki, nacięcia w miarę możliwości są wykonywane są wzdłuż fizjonomicznych krzywizn nosa. Dzięki temu po wygojeniu blizny są właściwie niezauważalne. 

Całkowita korekta nosa – postępowanie po zabiegu

Po zabiegu chirurgicznej korekcji nosa pacjent musi pozostać w szpitalu przez minimum dobę. Ważne jest także przestrzeganie zaleceń pozabiegowych.

Przez kilka godzin po zabiegu do rejonu nosa należy przykładać zimne okłady, które ograniczają ryzyko powstawania obrzęków. Nie należy „wydmuchiwać” nosa. W czyszczeniu pomoże sprej z solą morską, która ułatwia usuwanie wydzieliny.

Mniej więcej po tygodniu pacjent powinien się zgłosić na badanie kontrolne. Często w tym okresie konieczne jest zażywanie środków przeciwbólowych przepisanych przez lekarza. 

Przez kilka dni po zabiegu należy spać z uniesioną głową, unikać dźwigania i schylania się, a także ograniczyć aktywność fizyczną. 

Korekcja nosa – efekty

W zależności od tego, z jakiego powodu przeprowadza się korekcję nosa, zabieg daje różne efekty. Do najważniejszych efektów zabiegów tego typu należą: 

  • zmniejszenie nosa,
  • wyprostowanie krzywizny nosa,
  • zmniejszenie szerokości nosa,
  • wyrównanie symetrii nosa,
  • usunięcie garbu na szczycie nosa,
  • zmiana proporcji wierzchołka.

W przypadku niesatysfakcjonujących efektów operacji możliwe jest przeprowadzenie rhinoplastyki wtórnej, czyli korekty już zoperowanego nosa. Wykonuje się ją jednak nie wcześniej niż 12 miesięcy po pierwszym zabiegu, ponieważ dopiero wtedy można ocenić ostateczny efekt operacji.

FAQ, czyli najczęściej zadawane pytania dotyczące korekty nosa

Osoby, które zastanawiają się nad korekcją nosa, często mają wiele wątpliwości związanych z efektami czy przebiegiem zabiegu. Odpowiadamy na najczęstsze pytania dotyczące korekcji plastycznej nosa.

  • Po jakim czasie widać ostateczne efekty zabiegu plastyki nosa?

    Ostateczny efekt widoczny po 4-6 miesiącach. Kiedy obrzęk i opuchlizna ustępują, skóra nosa naturalnie się układa.

  • Czy dojrzały wiek jest przeciwwskazaniem do przeprowadzenia zabiegu korekcji nosa?

    Oprócz ogólnego, dobrego stanu zdrowia, umożliwiającego bezpieczne przeprowadzenie zabiegu korekcji nosa w znieczuleniu ogólnym, nie ma szczegółowych górnych granic wieku do wykonania tej operacji.

  • Jak szybko po urazie (wypadku) można wykonać operację korekty nosa?

    Urazy nosa powodują często jego znaczne zniekształcenia, prowadzące nie tylko do oszpecenia, ale również do zaburzeń oddychania. Operacja korekcji nosa przynosi wtedy nie tylko poprawę wyglądu nosa, ale także przywraca lub poprawia jego funkcję.Zabieg korekcji nosa po urazie jest zabiegiem dużo trudniejszym niż zabieg estetyczny. Korekcja nosa po urazie może odbyć się nie wcześniej niż 12 miesięcy od wypadku.

  • Na czym polega totalna korekta nosa?

    Totalna korekcja nosa jest zabiegiem skomplikowanym. Wykonuje się go w znieczuleniu ogólnym. Korekcję nosa wykonuje się najczęściej w przypadkach nosa garbatego, długiego, szerokiego, krzywego lub pourazowego. W zależności od wady stosuje się odpowiednią metodę operacyjną (met. zamknięta lub otwarta) pozwalającą na uzyskanie najbardziej zadowalającego efektu.

  • Jaki zakres ma operacja nosa kostnego?

    Korekcja części kostnej nosa ma na celu poprawę jego wyglądu. Podobnie, jak przy innych tego typu zabiegach, ważne jest, by zmiany zostały wprowadzone rozważnie, a efekty były jak najbardziej naturalne. Korekcja nosa kostnego jest zabiegiem przeprowadzanym w znieczuleniu ogólnym czyli narkozie. Podanie środka znieczulającego ma miejsce przed rozpoczęciem zabiegu operacyjnego.

  • Czy po operacji nosa kostnego są widoczne blizny?

    Większość zabiegów plastycznych nosa przeprowadzana jest z dostępu zamkniętego. Wówczas cięcia wykonywane są wyłącznie w przedsionkach nosa. Zaletą przeprowadzenia zabiegu taką techniką jest niewątpliwie brak widocznych blizn na nosie zewnętrznym. Wykorzystanie zamkniętej techniki operacyjnej wiąże się jednak z ograniczonym dostępem do pola operacyjnego, co jednocześnie zmniejsza możliwości przeprowadzenia zabiegu w sposób w pełni precyzyjny.

  • Czy korekcja nosa kostnego daje trwałe rezultaty?

    Tak. Operacja plastyczna nosa kostnego jest procedurą nieodwracalną, a osiągnięte w jej trakcie rezultaty dają trwały efekt estetyczny. Warto więc zaznaczyć, że osoby podejmujące decyzję o zmianie kształtu nosa powinny być w pełni świadome i pozbawione jakichkolwiek wątpliwości co do zabiegu operacyjnego. Dotyczy to zwłaszcza osób w średnim i starszym wieku, które są przyzwyczajone do wyglądu swojego nosa i może być im ciężko zaakceptować jego nowy wygląd.

  • Jakie są przeciwwskazania zdrowotne do korekcji nosa kostnego?

    Operacja nosa kostnego nie powinna być przeprowadzona u osób mających zaburzenia układu krzepnięcia. Ponadto tego rodzaju zabieg nie jest wskazany osobom, które chorują na niedokrwistość, cukrzycę, długotrwałe zapalenie zatok i nieuregulowane nadciśnienie tętnicze. Zabiegu nie wykonuje się również u kobiet będących w trakcie miesiączki. Kolejnym przeciwwskazaniem do korekcji nosa kostnego są złe wyniki badań laboratoryjnych. Ponadto zabieg nie zostanie wykonany u pacjenta, u którego jest ryzyko do zastosowania znieczulenia.

  • Ile kosztuje korekta nosa?

    Ceny zabiegów korekty nosa są bardzo zróżnicowane. Koszt zależy przede wszystkim od wybranej metody – zabiegi chirurgicznej korekty nosa są znacznie droższe niż niechirurgiczna korekta nosa. W przypadku niechirurgicznej korekty nosa cena jest różna w zależności od użytej podczas zabiegu substancji wypełniającej. Dodatkowo, im bardziej złożony problem, tym wyższa cena, ponieważ wymagana jest bardziej złożona interwencja. Koszty zabiegu są również inne w zależności od miasta oraz prestiżu kliniki, w której ma być przeprowadzany zabieg. Cena zabiegu waha się od około 1600 do około 15000 zł. Kliknij, aby sprawdzić ile ten zabieg kosztuje w Twoim mieście!

  • Korekta nosa kwasem hialuronowym – ile się utrzymuje?

    Efekty zabiegu korekty nosa z użyciem kwasu hialuronowego nie są trwałe. Utrzymują się około roku od zabiegu. Okres ten zależy jednak w dużej mierze od indywidualnych predyspozycji pacjenta, jak szybko kwas hialuronowy jest rozkładany przez organizm pacjenta. Gdy efekty zabiegu miną, można go z powodzeniem powtórzyć. Istnieje również możliwość powtórnego przeprowadzenia zabiegu jeszcze, gdy efekty są częściowo widoczne.

  • Czy całkowita korekta nosa jest bezpieczna?

    Decydując się na zabieg korekty nosa należy pamiętać, że jest to poważny i inwazyjny zabieg, który wiąże się z pewnym ryzykiem wystąpienia powikłań. Mimo to, jeśli zabieg jest przeprowadzany w profesjonalnej klinice przez doświadczonego specjalistę, pacjent nie powinien mieć powodów do obaw.

  • Czy po operacji korekty nosa można stracić węch?

    Utrata węchu jest jednym z możliwych powikłań związanych z zabiegiem korekcji nosa. W większości przypadków taki stan przemija wraz z gojeniem się tkanek po zabiegu.

  • Jak przewiduje się efekty korekty nosa?

    Efekty chirurgicznej korekcji nosa są stałe i nieodwracalne, dlatego niezwykle istotne jest określenie oczekiwanego efektu. W tym celu wykonywana jest seria zdjęć, które następnie obrabiane są w programie komputerowym. W ten sposób uzyskuje się symulację przewidywanego kształtu nosa.

Opinie Pacjentów po zabiegu totalnej korekcji nosa

BB

Jestem bardzo zadowolony z zabiegu.
  

Operacja nosa przebiegła bezproblemowo. Efekty po ponad miesiącu już mnie zadowalają, choć nos jest jeszcze nabrzmiały i daleko jeszcze do całkowitego zaniku opuchlizny. Jestem dobrej myśli i z czystym sumieniem mogę polecić klinikę.

Opinia o: Centrum Medyczne Suliga, Częstochowa (lek. Ryszard Suliga)
Roman H.

Korekta Przegrody
  

Jestem bardzo zadowolony

Opinia o: Ars Estetica Wrocław, Wrocław (dr n. med. Ireneusz Siewiera)
Angelika

Polecam
  

Zabieg przebiegł bezproblemowo. Ostateczny efekt będzie widoczny po pół roku do roku, ale dla mnie efekt już jest świetny. W moim przypadku różnica jest diametralna. Nos wygląda zupełnie inaczej oraz nie mam już problemów z zatokami.

Opinia o: ArtClinique Europejskie Centrum Zdrowia i Urody, Kraków (dr n. med. Rafał Pabiańczyk)
Izabela

Lepiej być nie mogło
  

Zabieg przeprowadzony bezproblemowo, efekt przerósł moje oczekiwania

Opinia o: Gabinet Chirurgii Kosmetycznej, Wrocław (dr n. med. Jakub Kratochwil)
Justyna

Magiczne miejsce moich nowych narodzin
  

Z nochala mam piękny, zgrabny nosek. Sama nie mogę wyjść z podziwu dla talentu Doktora.

Opinia o: Beauty Group, Szczecin (lek. Arkadiusz Kuna)
Paulina

Klinika jak najbardziej godna polecenia.
  

Zabieg przebieg bezproblemowo, jestem w trakcie rekonwalescencji i gipsie na nosie o efektach będę mogła się wypowiedzieć po zdjęciu gipsu i zejściu obrzęku.

Opinia o: Ars Estetica Wrocław, Wrocław (dr n. med. Ireneusz Siewiera)
Anna

Korekcja nosa
  

Zabieg minął bez problemów, narkoza trwała 2.5 h. Widzę tylko czubek nosa wystający spod gipsu i jest ładny, mam nadzieję, że pod gipsem też jest ładnie. Opuchlizna schodzi, jestem pełna optymistycznych myśli.

Opinia o: Centrum Medyczne Suliga, Częstochowa (lek. Ryszard Suliga)
Basia

Operacja nosa
  

Zabieg i po zabiegi jest bezproblemowo, jestem zadowolona.

Opinia o: Szpital na Klinach, Kraków (dr n. med. Katarzyna Michalska)
Tomasz, Paulinka

Duży nos, implanty piersi
  

Na efekty trzeba jeszcze poczekać, natomiast już widać że nos jest krótszy i prosty, implanty piersi żony są świetne idealnie dobrane, pełen sukces

Opinia o: Klinika Chirurgii Mazan, Katowice (lek. Zbigniew Mazan)
Kinga

  

Nos na razie jest spuchnięty, dlatego ciężko jednoznacznie ocenić efekt, ale wygląda to bardzo optymistycznie

Opinia o: Centrum Medyczne Gizińscy, Bydgoszcz (dr n. med. Andrzej Świątkiewicz)
Dorota M.

Polecam serdecznie szczęśliwa pacjentka
  

Korekta nosa długiego garbatego lekko

Opinia o: Ars Estetica Wrocław, Wrocław (dr n. med. Ireneusz Siewiera)

Umów wizytę!

Jeśli Ty także chcesz poddać się totalnej korekcie nosa, nie wahaj się dłużej - skontaktuj się z nami. Nasz doradca bezpłatnie przedstawi Ci pełną ofertę spośród 47 klinik w Polsce wraz ze szczegółowymi cenami. Pomoże również w umówieniu wizyty konsultacyjnej u wybranego specjalisty na dogodny termin.

Zadzwoń do nas: 22 417 40 33 (telefon czynny pon - pt, w godz. 8:00 - 18:00)

Źródła:

  • Bogusław Antoszewki, Dorota Cyniak, Anna Kasielska-Trojan, "Algorytm opieki pielęgniarskiej nad pacjentem przed i po operacji korekcyjnej nosa", Polish nursing, 4/2017, ISSN: 2450-0755
  • Paweł Pisera, Bogusław Antoszewski, Marta Fijałkowska, Anna Kasielska, Aleksandra Iljin, "Odległe wyniki estetyczne chirurgicznego leczenia wrodzonych zniekształceń nosa – porównanie oceny pacjenta i chirurga", Otolaryngologia Polska, nr 66, 2012, ISSN: 0030-6657
  • red. Andrzej Przylipiak, "Podstawy medycyny estetycznej. Podręcznik dla studentów kosmetologii", s. 57-58, Białystok, 2014, ISBN: 978-83-937785-4-6
  • Agnieszka Raniszewska-Wyrwa, "Chirurgia estetyczna. Etyczne aspekty nieterapeutycznych ingerencji medycznych w cielesność", Fizjoterapia, 20, 1, 47-56, 2012, ISSN 1230-8323
  • Wikipedia, "Korekcja nosa" (pl.wikipedia.org)
  • Medycyna Praktyczna, "Operacja nosa" (www.mp.pl)