Biopsja gruboigłowa gruczołu tarczowego

Guzkami gruczołu tarczowego określa się zmiany wyczuwalne w miąższu gruczołu w trakcie badania palpacyjnego. Zdarza się również, iż guzkami nazywa się zmiany niewyczuwalne, ale uwidocznione w trakcie badania USG tarczycy, jednak wtedy bardziej prawidłowym określeniem byłyby „zmiany ogniskowe”.

Guzki tarczycy są najczęściej rozpoznawanym zaburzeniem tego gruczołu, a ich występowanie w populacji oceniane jest na 6% u kobiet i 1% u mężczyzn w krajach o prawidłowej podaży jodu. Jednoznaczna patogeneza ich powstawania nie jest poznana, jednak każda rozpoznana zmiana wymaga oceny i dalszej diagnostyki, obejmującej badania laboratoryjne, obrazowe (USG) oraz, w uzasadnionych przypadkach, badanie cytologiczne lub histopatologiczne.

Badanie morfologiczne materiału pobranego z guzka jest nieodłączną częścią prawidłowo przeprowadzonej diagnostyki. Jednak nie każda zmiana na tarczycy wymaga badania biopsyjnego. Decyzję o konieczności jego wykonania podejmuje lekarz endokrynolog na podstawie obrazu USG i czynników ryzyka pacjenta.

Kiedy biopsja cienkoigłowa (BAC) to za mało?

Najczęściej stosowaną metodą w diagnostyce guzków tarczycy jest biopsja aspiracyjna cienkoigłowa (BAC) wykonana pod kontrolą USG. Niestety, dość często zdarza się, iż nie przynosi ona jednoznacznych wyników. Zgodnie z badaniami, nawet do 35% materiału pobranego w trakcie BAC może okazać się niediagnostyczne lub zostać zaklasyfikowane jako zmiana o nieokreślonym potencjale złośliwości. Jest to tzw. "szara strefa" diagnostyczna, która stanowi duże wyzwanie kliniczne.

Wyniki biopsji cienkoigłowej opisywane są według międzynarodowego systemu Bethesda. Kategorie III i IV w tej klasyfikacji oznaczają, że na podstawie samych komórek nie można jednoznacznie wykluczyć nowotworu. Co więcej, w przypadku podejrzenia zmiany pęcherzykowej, biopsja cienkoigłowa jest niewystarczająca, ponieważ do oceny złośliwości potrzebna jest analiza całej struktury tkankowej, a nie tylko pojedynczych komórek.

W takich sytuacjach pacjent często był kierowany na leczenie operacyjne, po którym okazywało się, że w prawie 80% przypadków zmiana była łagodna. Jedną z metod poprawy diagnostyki i szansą na uniknięcie zbędnych operacji jest biopsja gruboigłowa.

Biopsja gruboigłowa – na czym polega i kiedy jest wskazana?

Pierwsze biopsje gruboigłowe (CB) tarczycy przeprowadzano już w latach 50. i 60. XX wieku, ale ze względu na większe ryzyko krwawienia zostały one wyparte przez bezpieczniejszą biopsję cienkoigłową. Obecny rozwój technologii, udoskonalenie igieł o mniejszych średnicach oraz precyzyjna kontrola USG sprawiły, że metoda ta przeżywa renesans i staje się cennym narzędziem w wybranych przypadkach.

Zalety biopsji gruboigłowej:

• możliwość pobrania większej ilości materiału,
• badanie histopatologiczne ocenia komórki i ich ułożenie,
• precyzyjna diagnoza dzięki analizie całej architektury tkankowej.

Aktualne wskazania do wykonania biopsji gruboigłowej tarczycy obejmują przede wszystkim sytuacje, gdy wynik biopsji cienkoigłowej jest niediagnostyczny lub niejednoznaczny (Bethesda I, III, IV), a także przy podejrzeniu rzadszych nowotworów, takich jak chłoniak, rak anaplastyczny czy przerzuty do tarczycy. Co więcej, biopsja gruboigłowa jest metodą z wyboru, gdy konieczne jest wykonanie zaawansowanych badań molekularnych (genetycznych), które wymagają większej ilości materiału tkankowego do oceny mutacji genetycznych i precyzyjniejszego określenia ryzyka złośliwości.

Jak przebiega zabieg i jak się do niego przygotować?

Pacjent zakwalifikowany do biopsji gruboigłowej powinien mieć aktualne badanie USG tarczycy. W ramach przygotowań konieczne jest poinformowanie lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach, a w szczególności odstawienie na kilka dni leków przeciwkrzepliwych i przeciwpłytkowych (np. aspiryny, acenokumarolu), aby zminimalizować ryzyko krwawienia. W dniu badania pacjent powinien pozostawać na czczo. Cała procedura, wraz ze znieczuleniem i pobraniem wycinków, trwa około 15-30 minut.

Technicznie badanie jest zbliżone do BAC, ale wykonuje się je w znieczuleniu miejscowym (najczęściej lidokainą). Po znieczuleniu skóry, lekarz, pod stałą kontrolą USG, wprowadza specjalną igłę biopsyjną o nieco większej średnicy i pobiera jeden lub kilka wycinków tkankowych. Pacjent może odczuwać uczucie ucisku, ale dzięki znieczuleniu ból jest minimalny. Pobrany materiał jest zabezpieczany i wysyłany do badania histopatologicznego. Wynik jest zazwyczaj dostępny po około 2-3 tygodniach.

Zalecenia po biopsji i możliwe powikłania

Biopsja gruboigłowa tarczycy, jak każda procedura inwazyjna, wiąże się z możliwością wystąpienia powikłań, choć przy obecnych technikach i doświadczeniu operatorów zdarzają się one rzadko. Ryzyko jest nieco większe niż w przypadku biopsji cienkoigłowej. Do najczęstszych powikłań należy niewielkie krwawienie i powstanie krwiaka w miejscu wkłucia, który zwykle wchłania się samoistnie. W celu zminimalizowania tego ryzyka, po zabiegu zaleca się uciskanie miejsca biopsji przez około 20-30 minut.

Zalecenia po biopsji:

• unikanie intensywnej aktywności fizycznej przez 24-48 godzin,
• obserwowanie miejsce wkłucia,
• w przypadku niepokojących objawów skontaktowanie się z lekarzem.

W przypadku wystąpienia niepokojących objawów, takich jak silny ból, narastający obrzęk, uczucie duszności, trudności w połykaniu lub chrypka, należy bezzwłocznie skontaktować się z lekarzem. Poważniejsze powikłania, takie jak uszkodzenie nerwu krtaniowego wstecznego, są skrajnie rzadkie.