Jak przebiega psychoterapia przy leczeniu alkoholizmu?

Dowiadując się więcej o zmaganiach z alkoholizmem, można usłyszeć takie terminy, jak terapia alkoholowa, terapia alkoholizmu czy psychoterapia alkoholowa. Osoby uzależnione od alkoholu, które chcą uzyskać fachową pomoc, zwykle decydują się zarówno na detoks, jak i na podjęcie psychoterapii. O ile pierwsza z metod ma na celu fizjologiczne odtrucie organizmu, złagodzenie objawów zespołu odstawienia oraz uzupełnienie niedoborów, o tyle psychoterapia pozwala wypracować odpowiednią postawę i oduczyć się niezdrowych nawyków.

Leczenie alkoholizmu: detoks a psychoterapia

Warto pamiętać, że detoksykacja nie leczy uzależnienia – jest pierwszym krokiem, który przygotowuje do dalszej terapii.

Objawy odstawienia i detoks alkoholowy

O tym, jak silnie alkohol ingeruje w funkcjonowanie organizmu i sferę psychosomatyczną, przekonują się zwłaszcza osoby, które będąc w zaawansowanym etapie nałogu, starają się go zwalczyć. Odstawienie alkoholu wiąże się właśnie z objawami zespołu abstynencyjnego.

Nieprzyjemne następstwa, takie jak wzmożona potliwość, nudności, niepokój, rozdrażnienie, przyspieszona akcja serca, a nawet nadwrażliwość na dźwięki, są niczym innym jak objawami zespołu odstawienia.

Objawy mogą być od łagodnych po ciężkie; u niektórych osób pojawiają się:

• drżenie rąk,
• bóle głowy,
• bezsenność,
• nasilony lęk,
• w ciężkich przypadkach drgawki lub majaczenie.

Z tego powodu odstawianie alkoholu, zwłaszcza po długotrwałym i intensywnym piciu albo przy chorobach współistniejących, powinno odbywać się z oceną ryzyka i pod opieką medyczną.

Detoks alkoholowy: leczenie i bezpieczeństwo

W ramach leczenia alkoholizmu objawy te łagodzi się zarówno metodami farmakologicznymi, jak i psychoterapeutycznymi. Celem detoksykacji jest przede wszystkim bezpieczeństwo i skuteczne złagodzenie objawów, właściwe nawodnienie oraz wyrównanie niedoborów (np. elektrolitów i witamin), tak aby ograniczyć ryzyko powikłań i przygotować pacjenta do dalszego leczenia.

Interwencje terapeutyczne i psychoedukacja są ważnym uzupełnieniem opieki w okresie odstawienia, pomagając zrozumieć mechanizmy głodu alkoholowego i planować dalsze kroki. Psychoterapia nie zastępuje jednak medycznego leczenia ostrego zespołu abstynencyjnego – jej kluczowa rola zaczyna się w utrzymaniu trzeźwości i zapobieganiu nawrotom po ustąpieniu ostrych objawów.

Psychoterapia uzależnień: cele i metody

Leczenie alkoholizmu obejmuje nie tylko detoksykację, ale przede wszystkim pracę nad czynnikami psychicznymi. Osoba uzależniona po odstawieniu nie dość, że zmaga się z wieloma objawami natury emocjonalnej, to równocześnie musi stawić czoła narastającej chęci sięgnięcia po alkohol. Dlatego bez należycie przeprowadzonej psychoterapii trudno o pozytywne rezultaty leczenia.

Psychoterapia koncentruje się na długofalowych celach:

• zrozumieniu mechanizmów uzależnienia,
• wzmocnieniu motywacji do zmiany,
• nauce umiejętności radzenia sobie z głodem alkoholowym i sytuacjami wysokiego ryzyka,
• budowaniu planu zapobiegania nawrotom.

Metody psychoterapii w uzależnieniach

Psychoterapia dostosowuje się do potrzeb pacjenta, oferując techniki oparte na dowodach, takie jak terapia poznawczo-behawioralna (CBT), która pomaga pacjentom zrozumieć związki między myślami, emocjami a zachowaniami. Inne podejścia to Terapia Akceptacji i Zaangażowania (ACT) oraz Terapia Dialektyczno-Behawioralna (DBT), które zwracają uwagę na przepracowanie trudnych emocji i rozwijanie umiejętności radzenia sobie z nimi.

W leczeniu uzależnienia powszechnie stosuje się także Dialog Motywujący, który wzmacnia motywację do zmiany i pomaga rozwiązać ambiwalencję wobec picia, oraz strategie zapobiegania nawrotom (identyfikacja wyzwalaczy, praca z „głodem” alkoholowym, trening umiejętności radzenia sobie, plan bezpieczeństwa i wsparcie społeczne). W razie współistniejących trudności (np. lęk, obniżony nastrój) terapia jest integrowana z odpowiednim leczeniem psychiatrycznym.

Formy terapii alkoholowej i wsparcie bliskich

Psychoterapia alkoholowa odbywa się przy udziale specjalisty. Może to być terapeuta uzależnień, psycholog, psychoterapeuta lub psychiatra. Jego zadaniem jest opracowanie planu leczenia oraz zapewnienie wsparcia psychologicznego. Wyróżnia się kilka form terapii.

Do form terapii należą:

• Psychoterapia indywidualna – cykl spotkań z terapeutą, podczas których pacjent w formie rozmowy opowiada o swoich emocjach. Jej celem jest analiza zachowań pacjenta, dzięki której potrafi on rozpoznać i nazwać procesy zachodzące w jego sferze psychicznej. Obejmuje również pracę nad wyzwalaczami picia, budowanie alternatywnych zachowań i plan zapobiegania nawrotom. Częstotliwość i czas trwania ustawiane indywidualnie (zwykle regularne sesje, a w intensywnych programach także częściej).

• Psychoterapia grupowa – prowadzona przez wykwalifikowanego terapeutę, z jasno określonymi zasadami i celami pracy. Uczestnicy dzielą się doświadczeniami, ćwiczą umiejętności i otrzymują informację zwrotną w bezpiecznym środowisku.

• Mityngi Anonimowych Alkoholików (AA) są wartościową formą grupy wsparcia, ale nie są psychoterapią; mogą stanowić ważne uzupełnienie leczenia.

• Terapia w ośrodku – odbywa się w miejscach odosobnienia lub w trybie dziennym, gdzie możliwe jest odseparowanie pacjentów od ich codziennego życia. Wszystko odbywa się przy wsparciu nie jednego specjalisty, a całej kadry terapeutów. Programy obejmują także psychoedukację, trening umiejętności, plan kontynuacji leczenia po zakończeniu pobytu oraz w razie potrzeby farmakoterapię wspomagającą.

• Terapia rodzinna i partnerska – skoncentrowana na poprawie komunikacji, zrozumieniu, jak uzależnienie wpływa na relacje, oraz na budowaniu wspierającego środowiska domowego. Udział bliskich zwiększa skuteczność leczenia i pomaga zapobiegać nawrotom.

Nowoczesne formy wsparcia: teleterapia i aplikacje

Nowoczesne metody wspierania terapii alkoholowej obejmują również wykorzystanie technologii, takich jak aplikacje mobilne i platformy online, które umożliwiają monitorowanie postępów, przypomnienia o zadaniach terapeutycznych i kontakt z terapeutą na odległość.

To przydatne uzupełnienie, które zwiększa dostępność i elastyczność terapii, nie zastępuje jednak profesjonalnego leczenia. Warto także korzystać z teleterapii (sesje wideo/telefoniczne), zwłaszcza gdy utrudniony jest dojazd lub potrzebna jest większa częstotliwość kontaktu.