Jakimi metodami leczy się zespół cieśni kanału nadgarstka?

Leczenie zespołu cieśni kanału nadgarstka powinno zostać podjęte już we wczesnym etapie, zanim dojdzie do zaawansowania choroby skutkującego wystąpieniem osłabienia mięśni, atrofii i pojawienia się zaawansowanych zmian przewodnictwa nerwu pośrodkowego. W skrajnych, nieleczonych przypadkach może dojść do nieodwracalnych zmian nerwu.

Chociaż u części pacjentów objawy mogą ustąpić samoistnie, zwłaszcza u kobiet w ciąży, to jednak decyzja o rodzaju leczenia powinna zostać odpowiednio dobrana do stopnia zaawansowania choroby.

Objawy i diagnostyka cieśni nadgarstka

Zespół cieśni kanału nadgarstka jest neuropatią wynikającą z ucisku nerwu pośrodkowego w kanale nadgarstka. Najczęściej powoduje drętwienie, mrowienie lub ból kciuka, palca wskazującego, środkowego i promieniowej części palca serdecznego. Dolegliwości często nasilają się w nocy i mogą wybudzać pacjenta ze snu. W bardziej zaawansowanym stadium pojawiają się osłabienie chwytu, problemy z precyzyjnymi ruchami dłoni, wypadanie przedmiotów z ręki, a niekiedy zanik mięśni kłębu kciuka.

Najczęstsze objawy cieśni nadgarstka:

• drętwienie i mrowienie palców unerwianych przez nerw pośrodkowy,

• nocne bóle dłoni i nadgarstka,

• osłabienie siły chwytu,

• trudności w wykonywaniu precyzyjnych ruchów,

• wypadanie przedmiotów z ręki,

• osłabienie ruchów kciuka.

Rozpoznanie rozpoczyna się od wywiadu i badania klinicznego. Lekarz ocenia rozmieszczenie zaburzeń czucia, siłę mięśni kciuka oraz ewentualny zanik mięśni kłębu. Może również wykonać test Phalena, test Tinela lub próbę uciskową kanału nadgarstka. Wyniki tych prób należy interpretować łącznie z pozostałymi objawami, ponieważ żaden pojedynczy test nie pozwala samodzielnie potwierdzić ani wykluczyć choroby.

W typowych przypadkach rozpoznanie może zostać ustalone na podstawie obrazu klinicznego, niekiedy z wykorzystaniem skali diagnostycznej CTS-6. Rutynowe wykonywanie USG oraz badań przewodnictwa nerwowego nie jest konieczne u każdego pacjenta.

Badanie przewodnictwa nerwowego, w razie potrzeby uzupełnione elektromiografią, może być przydatne przy nietypowych objawach, podejrzeniu zaawansowanego uszkodzenia nerwu, konieczności różnicowania z innymi neuropatiami lub planowaniu dalszego leczenia. USG pozwala natomiast ocenić wygląd i przekrój nerwu pośrodkowego oraz wykryć niektóre zmiany powodujące ucisk w kanale nadgarstka. Rezonans magnetyczny nie jest standardowym badaniem służącym do rozpoznawania zespołu cieśni.

Leczenie zachowawcze cieśni nadgarstka

Leczenie zachowawcze zespołu cieśni kanału nadgarstka obejmuje metody farmakologiczne i niefarmakologiczne, które mogą być stosowane łącznie. Leczenie zachowawcze stosuje się przede wszystkim przy łagodnych i umiarkowanych objawach, szczególnie gdy nie występują zanik mięśni kłębu kciuka ani znaczne zaburzenia przewodnictwa nerwowego. Może ono zmniejszyć dolegliwości, ale nie zawsze zapewnia trwałe ustąpienie objawów.

Jedną z metod niefarmakologicznych jest usztywnienie nadgarstka, które pozwala na ograniczenie ruchomości, co pozwala odpocząć nadwyrężonej dłoni. Usztywnienie może być stosowane tylko w nocy, aby nie ograniczać aktywności zawodowej.

Połączone z ćwiczeniami, usztywnienie pozwala na uzyskanie dobrych efektów terapii, szczególnie kiedy objawy pojawiają się po nocnym wypoczynku i może być stosowane długotrwale (przez kilka miesięcy). Zaprzestanie usztywnienia może powodować nawrót choroby.

W terapii zachowawczej coraz większą rolę przypisuje się nowoczesnym formom fizjoterapii, takim jak neuromobilizacje nerwu pośrodkowego, terapia manualna ukierunkowana na tkanki miękkie oraz ćwiczenia poprawiające biomechanikę całej kończyny górnej. Metody te mogą poprawiać komfort pacjenta oraz wspomagać regenerację tkanek, zwłaszcza w początkowych stadiach schorzenia.

Najczęściej stosowane metody zachowawcze:

• usztywnienie nadgarstka,

• ćwiczenia i fizjoterapia,

• neuromobilizacje nerwu pośrodkowego,

• terapia manualna tkanek miękkich,

• leczenie farmakologiczne przeciwzapalne.

Fizykoterapia

Stosowanie ultradźwięków w leczeniu cieśni kanału nadgarstka jest metodą, w której zaobserwowano dobre efekty wczesne, jednak wyniki odległe są słabo udokumentowane.

Metoda ta polega na działaniu falami ultradźwiękowymi na chory nadgarstek, co prowadzi do rozszerzenia naczyń w obrębie kanału pod wpływem ciepła i złagodzenie objawów. Podobny mechanizm działania, ale i niepewną skuteczność, ma leczenie laserem.

Leczenie farmakologiczne

Leki nie usuwają mechanicznego ucisku nerwu pośrodkowego, dlatego ich rola w leczeniu zespołu cieśni kanału nadgarstka jest ograniczona. Niesteroidowe leki przeciwzapalne mogą łagodzić współistniejący ból, ale nie wykazano, aby skutecznie leczyły sam zespół cieśni. Doustne kortykosteroidy mogą przynieść krótkotrwałą poprawę u wybranych pacjentów, jednak nie zapewniają trwałych efektów i ze względu na możliwe działania niepożądane nie powinny być stosowane długotrwale.

Kortykosteroidy podaje się również w postaci miejscowych wstrzyknięć do kanału nadgarstka. Iniekcja może czasowo zmniejszyć ból, drętwienie i mrowienie, szczególnie w łagodnym lub umiarkowanym stadium choroby. Nie usuwa jednak przyczyny ucisku i nie zapewnia długotrwałego wyleczenia, dlatego objawy mogą powrócić. O wykonaniu oraz ewentualnym powtórzeniu zastrzyku decyduje lekarz po ocenie korzyści i ryzyka.

Leczenie operacyjne cieśni nadgarstka

Operację rozważa się przede wszystkim przy utrzymujących się objawach mimo prawidłowo prowadzonego leczenia zachowawczego, postępującym osłabieniu ręki, zaniku mięśni kłębu kciuka lub zaawansowanych zaburzeniach przewodnictwa nerwowego. Wskazaniem może być również nasilone drętwienie, ból zakłócający sen oraz pogarszająca się sprawność dłoni. Celem zabiegu jest przecięcie troczka zginaczy, a tym samym zwiększenie przestrzeni w kanale nadgarstka i zmniejszenie ucisku na nerw pośrodkowy.

Operację można wykonać metodą mini-open albo endoskopową. Obie techniki zapewniają zbliżone wyniki długoterminowe, natomiast metoda endoskopowa może u części pacjentów umożliwić wcześniejszy powrót do pracy i codziennych czynności. Wybór sposobu leczenia zależy m.in. od stopnia zaawansowania choroby, warunków anatomicznych, przebytych operacji oraz doświadczenia chirurga. Powrót czucia i siły może następować stopniowo, a w przypadku długotrwałego lub znacznego uszkodzenia nerwu pełne ustąpienie objawów nie zawsze jest możliwe.

Profilaktyka i zapobieganie nawrotom

Nie istnieje metoda, która gwarantowałaby zapobieganie zespołowi cieśni kanału nadgarstka. Ergonomiczne stanowisko pracy, przerwy oraz ograniczanie czynności nasilających objawy mogą poprawiać komfort, ale ich skuteczność w zapobieganiu chorobie nie została jednoznacznie potwierdzona. Znaczenie ma także leczenie chorób współistniejących, takich jak cukrzyca, niedoczynność tarczycy czy reumatoidalne zapalenie stawów.

Najważniejsze elementy profilaktyki:

• ergonomiczne stanowisko pracy,

• regularne przerwy podczas pisania,

• utrzymanie prawidłowej postawy,

• unikanie przeciążeń nadgarstków,

• ćwiczenia wzmacniające przedramiona.

Nawet po skutecznym leczeniu objawy mogą nawracać, jeśli nie zostaną zmienione obciążające nawyki. Profilaktyka i ergonomia pracy są równie ważne jak leki czy zabieg operacyjny.