Leczenie łuszczycy - Laser Excimer

Łuszczyca – objawy i leczenie laserem excimerowym

Łuszczyca jest przewlekłą, niezakaźną chorobą zapalną o podłożu immunologicznym. Może zajmować pojedyncze okolice, takie jak skóra głowy, łokcie lub kolana, ale niekiedy zmiany obejmują dużą powierzchnię ciała. Choroba może również dotyczyć paznokci, okolic intymnych, dłoni, stóp i stawów.

Łuszczycy mogą towarzyszyć inne problemy zdrowotne, w tym łuszczycowe zapalenie stawów, otyłość, zaburzenia metaboliczne, choroby sercowo-naczyniowe oraz depresja. Zależności te są złożone i nie oznaczają, że każde z tych schorzeń jest bezpośrednim następstwem zmian skórnych.

Łuszczyca nie przenosi się przez dotyk, wspólne używanie przedmiotów ani przebywanie z osobą chorą. Mimo to widoczne zmiany mogą prowadzić do stygmatyzacji, pogorszenia samopoczucia i wycofania z życia społecznego.

Objawy i charakterystyka łuszczycy

Typowe zmiany łuszczycowe mają postać dobrze odgraniczonych, czerwonych lub czerwonobrunatnych blaszek pokrytych srebrzystobiałą łuską. Mogą im towarzyszyć świąd, pieczenie, uczucie napięcia skóry, a niekiedy również ból i pękanie naskórka.

Objawy zależą od postaci choroby i miejsca występowania zmian.

Łuszczyca może zajmować między innymi:

• łokcie i kolana,

• owłosioną skórę głowy,

• okolice lędźwiową i krzyżową,

• dłonie i podeszwy,

• fałdy skórne,

• okolice narządów płciowych,

• paznokcie.

Łuszczyca paznokci może powodować punktowate wgłębienia, żółtawe przebarwienia, pogrubienie, kruszenie i oddzielanie się płytki od łożyska. Zmiany paznokciowe mogą występować zarówno u osób ze zmianami skórnymi, jak i u pacjentów z łuszczycowym zapaleniem stawów.

Łuszczyca przebiega najczęściej z okresami zaostrzeń i remisji. Leczenie pozwala ograniczyć nasilenie zmian i wydłużać okresy bezobjawowe, ale nie usuwa trwałej predyspozycji do choroby.

Co może nasilać łuszczycę?

Do czynników mogących wywołać lub zaostrzyć zmiany należą:

• stres,

• infekcje,

• urazy i podrażnienia skóry,

• oparzenia słoneczne,

• palenie tytoniu,

• nadmierne spożywanie alkoholu,

• niektóre leki,

• pomijanie zaleconego leczenia,

• przesuszenie skóry.

Znaczenie ma również prawidłowa pielęgnacja. Regularne stosowanie emolientów może zmniejszać suchość, łuszczenie i świąd, ale nie zastępuje leków przepisanych przez dermatologa.

Łuszczycowe zapalenie stawów – ważne objawy

Jednym z najpoważniejszych problemów związanych z łuszczycą jest łuszczycowe zapalenie stawów. Nieleczona choroba może prowadzić do trwałego uszkodzenia stawów i ograniczenia sprawności.

Konsultacji wymagają zwłaszcza:

• ból i obrzęk stawów,

• przedłużająca się sztywność poranna,

• obrzęk całego palca dłoni lub stopy,

• ból pięt,

• ból dolnego odcinka kręgosłupa zmniejszający się podczas ruchu,

• ograniczenie ruchomości stawów.

Podejrzenie łuszczycowego zapalenia stawów wymaga oceny reumatologicznej. Laser stosowany na zmiany skórne nie leczy zapalenia stawów.

Na czym polega leczenie łuszczycy laserem excimerowym?

Laser excimerowy 308 nm jest formą celowanej fototerapii UVB. Umożliwia kierowanie promieniowania na wybrane ogniska łuszczycy przy ograniczeniu ekspozycji skóry nieobjętej zmianami.

Metoda jest wykorzystywana przede wszystkim w leczeniu ograniczonej łuszczycy plackowatej, zwłaszcza gdy preparaty miejscowe nie przynoszą oczekiwanego efektu. Może być rozważana przy zmianach występujących między innymi na łokciach, kolanach, dłoniach, stopach oraz owłosionej skórze głowy, jeśli możliwe jest skuteczne dotarcie światła do skóry.

Laser nie jest zazwyczaj najlepszą metodą w przypadku zmian obejmujących dużą powierzchnię ciała. W takich sytuacjach lekarz może zalecić klasyczną fototerapię, leczenie ogólne lub terapię biologiczną.

Jak działa laser excimerowy?

Urządzenie emituje promieniowanie UVB o długości fali 308 nanometrów. Źródłem promieniowania w laserze excimerowym może być mieszanina gazów zawierająca chlorek ksenonu, określany symbolem XeCl.

Promieniowanie wpływa na procesy zapalne zachodzące w zmianach łuszczycowych, między innymi przez ograniczenie aktywności limfocytów T i indukowanie ich apoptozy, czyli kontrolowanej śmierci komórkowej. Prowadzi to do zmniejszenia stanu zapalnego oraz nadmiernego namnażania komórek naskórka.

Głowica urządzenia pozwala precyzyjnie naświetlać wybrane ogniska. Nie oznacza to jednak całkowitego braku wpływu na otaczającą skórę, dlatego właściwe dobranie dawki ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa.

Jak wygląda zabieg?

Przed rozpoczęciem leczenia dermatolog ocenia:

• postać i rozległość łuszczycy,

• lokalizację oraz grubość blaszek,

• fototyp skóry,

• reakcje na wcześniejszą fototerapię,

• przyjmowane leki i suplementy,

• choroby przebiegające z nadwrażliwością na światło,

• wywiad dotyczący nowotworów skóry.

Podczas zabiegu pacjent i personel stosują odpowiednią ochronę oczu. Kolejne ogniska są naświetlane za pomocą głowicy urządzenia, a dawkę dobiera się do rodzaju zmian, fototypu skóry oraz reakcji na poprzednią sesję.

Czas ekspozycji, wielkość pola zabiegowego i energia zależą od modelu urządzenia oraz indywidualnego protokołu. Nie istnieje jeden zestaw parametrów odpowiedni dla wszystkich pacjentów.

Ile zabiegów potrzeba?

Zabiegi wykonuje się najczęściej dwa lub trzy razy w tygodniu, z zachowaniem odstępu umożliwiającego ocenę reakcji skóry. Liczba sesji zależy od lokalizacji i nasilenia zmian, zastosowanej dawki oraz odpowiedzi pacjenta.

W praktyce terapia może obejmować od kilku do kilkunastu lub większej liczby zabiegów. Podawany niekiedy schemat 10 naświetlań nie jest uniwersalnym standardem ani gwarancją uzyskania określonego rezultatu.

W badaniu wieloośrodkowym opublikowanym w 2002 roku po serii 10 zabiegów przeprowadzonych w ciągu pięciu tygodni u części pacjentów uzyskano znaczną poprawę. Wyniki pojedynczego badania nie pozwalają jednak przewidzieć skuteczności leczenia u konkretnej osoby, zwłaszcza że stosowane obecnie protokoły mogą się różnić.

Jakich efektów można oczekiwać?

Laser excimerowy może prowadzić do:

• zmniejszenia rumienia,

• ograniczenia łuszczenia,

• spłaszczenia blaszek łuszczycowych,

• zmniejszenia powierzchni zmian,

• ograniczenia świądu i innych dolegliwości,

• wydłużenia okresu remisji u części pacjentów.

Odpowiedź na leczenie jest indywidualna. U niektórych osób poprawa pojawia się po kilku zabiegach, natomiast inni wymagają dłuższej terapii lub zastosowania innej metody. Nawet po skutecznym leczeniu zmiany mogą nawracać.

Laser excimerowy a inne metody leczenia

Laser jest jedną z wielu dostępnych metod terapii łuszczycy.

W zależności od postaci i nasilenia choroby stosuje się również:

• emolienty i preparaty keratolityczne,

• miejscowe glikokortykosteroidy,

• analogi witaminy D, np. kalcypotriol,

• inhibitory kalcyneuryny w wybranych lokalizacjach,

• klasyczną fototerapię UVB,

• fotochemioterapię PUVA,

• leki ogólne,

• leki biologiczne.

Terapia laserowa może być łączona z wybranymi lekami miejscowymi, np. glikokortykosteroidami lub analogami witaminy D. Sposób łączenia metod powinien ustalić dermatolog, ponieważ nie każdy preparat można bezpiecznie stosować bezpośrednio przed naświetlaniem.

Skuteczność i bezpieczeństwo terapii

Największą zaletą lasera excimerowego jest możliwość naświetlania ograniczonych ognisk przy oszczędzeniu większości zdrowej skóry. Pozwala to stosować miejscowo dawki dopasowane do zmian, bez konieczności naświetlania całego ciała.

Laser może być szczególnie przydatny u pacjentów z ograniczoną łuszczycą plackowatą oporną na leczenie miejscowe. Nie oznacza to jednak, że jest skuteczniejszy od wszystkich pozostałych metod u każdego chorego.

Najczęstsze działania niepożądane obejmują:

• zaczerwienienie skóry,

• pieczenie lub bolesność,

• przejściowy obrzęk,

• świąd,

• przebarwienie naświetlanej okolicy,

• nadżerki,

• pęcherze lub powierzchowne oparzenie po zbyt dużej dawce.

Łagodny rumień może stanowić oczekiwaną reakcję na leczenie, ale silny ból, pęcherze albo długo utrzymujące się podrażnienie wymagają kontaktu z personelem wykonującym terapię.

Długoterminowe bezpieczeństwo zależy między innymi od skumulowanej dawki promieniowania UV, wcześniejszej fototerapii oraz indywidualnych czynników ryzyka. Z tego powodu leczenie powinno być prowadzone i dokumentowane przez wykwalifikowany personel.

Przeciwwskazania do leczenia laserem excimerowym

Przeciwwskazania i ograniczenia nie są identyczne u wszystkich pacjentów.

Szczególnej oceny wymagają osoby:

• z chorobami przebiegającymi z nadwrażliwością na promieniowanie UV, w tym niektórymi postaciami tocznia,

• przyjmujące leki lub preparaty roślinne o działaniu światłouczulającym,

• z aktywnym lub przebytym nowotworem skóry,

• z nieprawidłową reakcją na wcześniejszą fototerapię,

• z rozległą łuszczycą, przy której celowane naświetlanie byłoby niepraktyczne,

• niemogące stosować wymaganej ochrony oczu,

• z aktywnym zakażeniem lub uszkodzeniem skóry w planowanym obszarze terapii.

Ciąża i karmienie piersią nie powinny być automatycznie przedstawiane jako bezwzględne przeciwwskazania do każdej fototerapii UVB. Ze względu na ograniczoną liczbę danych dotyczących konkretnych urządzeń decyzję o zastosowaniu lasera excimerowego w tych okresach podejmuje dermatolog po indywidualnej ocenie korzyści i ryzyka.

Zalecenia po zabiegu

Po naświetlaniu należy przestrzegać zaleceń przekazanych przez lekarza lub personel wykonujący terapię.

Mogą one obejmować:

• obserwowanie reakcji skóry przez kolejne 24–48 godzin,

• unikanie dodatkowej ekspozycji na promieniowanie UV,

• niestosowanie drażniących kosmetyków na podrażnioną skórę,

• regularne używanie emolientów,

• zgłaszanie bólu, pęcherzy lub nasilonego rumienia,

• stosowanie leków miejscowych zgodnie z ustalonym schematem.

Czy warto zdecydować się na laser excimerowy?

Laser excimerowy może być wartościową metodą leczenia ograniczonych i opornych ognisk łuszczycy, ponieważ pozwala kierować promieniowanie UVB na wybrane obszary. Nie jest jednak terapią odpowiednią dla każdego pacjenta i nie usuwa przyczyny choroby.

O wyborze leczenia powinny decydować nie tylko powierzchnia zmian, ale również ich lokalizacja, wpływ choroby na codzienne życie, obecność zmian paznokciowych lub objawów stawowych, dotychczasowe leczenie oraz choroby współistniejące. Najbezpieczniejszy i potencjalnie najskuteczniejszy schemat powinien zostać opracowany podczas konsultacji dermatologicznej.