Operacja równoczesna zaćmy i jaskry

Według danych Polskiego Towarzystwa Okulistycznego z 2025 roku jaskra może dotyczyć około 800 tys. osób w Polsce, przy czym ponad połowa chorych prawdopodobnie nie ma jeszcze postawionej diagnozy. W przypadku zaćmy skalę problemu pokazują dane dotyczące leczenia — w 2023 roku w Polsce wykonano ponad 320 tys. operacji usunięcia zaćmy. Obie choroby występują częściej wraz z wiekiem, dlatego wraz ze starzeniem się społeczeństwa liczba wymagających leczenia pacjentów może wzrastać.

Jaskra a zaćma – na czym polega różnica?

Zaćma, łac. cataracta, polega na postępującym zmętnieniu soczewki, prowadzącym do upośledzenia ostrości wzroku. Najczęściej jest wynikiem procesu starzenia się. Tworzenie się zaćmy jest procesem nieodwracalnym, a jedyną skuteczną metodą leczenia jest zabieg operacyjny.

Z kolei jaskrą, łac. glaucoma, nazywamy grupę chorób prowadzących do uszkodzenia nerwu wzrokowego, czego efektem jest ograniczenie pola widzenia oraz ostrości wzroku.Najważniejszym modyfikowalnym czynnikiem ryzyka rozwoju i progresji jaskry jest podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe. Choroba może jednak występować również u osób, u których jego wartości mieszczą się w granicach statystycznej normy.

Współczesna okulistyka oferuje skuteczne metody leczenia zaćmy oraz ograniczania progresji jaskry. Uszkodzenia nerwu wzrokowego powstałe w przebiegu jaskry są jednak nieodwracalne, dlatego bardzo ważne pozostają wczesne rozpoznanie, regularne kontrole i właściwie dobrane leczenie.

Ze względu na starzenie się społeczeństwa, do okulisty coraz częściej zgłaszają się chorzy, którzy cierpią jednocześnie na obie dolegliwości. U wybranych pacjentów możliwe jest jednoczesne wykonanie operacji zaćmy i zabiegu obniżającego ciśnienie wewnątrzgałkowe. Jedną z takich procedur jest fakotrabekulektomia, czyli połączenie fakoemulsyfikacji zaćmy z trabekulektomią. Nie jest to jednak jedyna metoda leczenia skojarzonego, a wybór zabiegu zależy m.in. od rodzaju i zaawansowania jaskry oraz docelowej wartości ciśnienia.

Kto może skorzystać z fakotrabekulektomii?

Fakotrabekulektomia jest metodą pozwalającą na jednoczesne leczenie operacyjne zaćmy i jaskry. Fakotrabekulektomię rozważa się przede wszystkim u pacjentów, którzy mają istotną zaćmę oraz jaskrę wymagającą znacznego obniżenia ciśnienia wewnątrzgałkowego. Dotyczy to zwłaszcza przypadków, w których leczenie farmakologiczne lub laserowe nie zapewnia odpowiedniej kontroli choroby albo jest źle tolerowane.

Dodatkowo wykonana trabekulektomia może zmniejszyć ilość leków stosowanych w leczeniu jaskry. Kandydatami do takiego zabiegu są również pacjenci, u których ze względu na stan ogólny wykonanie dwóch odległych w czasie zabiegów jest niemożliwe, oraz pacjenci, u których mimo regularnego stosowania leków obniżających ciśnienie wewnątrzgałkowe nie można uzyskać stabilizacji ciśnienia na bezpiecznym poziomie, a zmętniała soczewka zdecydowanie upośledza ostrość wzroku.

Metoda inwazyjnego leczenia jaskry powinna być zarezerwowana dla pacjentów, u których nie udaje się obniżyć ciśnienia w gałce ocznej pomimo stosowania intensywnego leczenia farmakologicznego lub gdy leczenie wymaga podawania dwóch lub więcej rodzajów leków na jaskrę.

Jednoczesna operacja zaćmy i jaskry z wszczepieniem soczewki zwijalnej z równoczasową trabekulektomią wskazana jest również dla chorych, u których maksymalne tolerowane dawki leków są nieskuteczne, występują objawy niepożądane, pacjenci nie tolerują leczenia lub nie przestrzegają zaleceń lekarskich.

Zaćma, jaskra i fakotrabekulektomia – wszystko, co musisz wiedzieć

Fakotrabekulektomia polega na równoczesnym przeprowadzaniu zabiegów fakoemulsyfikacji i trabekulektomii, które od lat z powodzeniem stosowane są w leczeniu jaskry i zaćmy.

Fakoemulsyfikacja polega na rozbiciu zmętniałej soczewki przy pomocy ultradźwięków i usunięciu jej rozbitych fragmentów. Następnie soczewka zostaje zastąpiona sztucznym odpowiednikiem. Zabieg może być stosowany na każdym etapie rozwoju zaćmy.

Trabekulektomia jest procedurą, mającą na celu wytworzenie nowej drogi odpływu cieczy wodnistej z komory przedniej oka, co skutkuje obniżeniem ciśnienia wewnątrzgałkowego.

Jednoczesna operacja zaćmy i jaskry z wszczepieniem soczewki zwijalnej z równoczasową trabekulektomią pozwala również na ograniczenie ryzyka i powikłań związanych z leczeniem chirurgicznym rozłożonym w czasie.

Usunięcie zmętniałej soczewki może poprawić ostrość widzenia ograniczoną przez zaćmę, natomiast część przeciwjaskrowa zabiegu ma obniżyć ciśnienie wewnątrzgałkowe i spowolnić dalsze uszkadzanie nerwu wzrokowego. Operacja nie odwraca ubytków widzenia spowodowanych jaskrą. Po zabiegu zapotrzebowanie na leki może się zmniejszyć, ale nie u każdego pacjenta można je całkowicie odstawić.

Przebieg zabiegu

Okulista wykonuje nacięcie spojówki oraz twardówki, aby wprowadzić narzędzia operacyjne. Jądro soczewki dzieli się na cztery części, które są rozbijane za pomocą fakoemulsyfikacji, a następnie usuwane. Po usunięciu zmętniałej soczewki chirurg wszczepia odpowiednio dobraną sztuczną soczewkę wewnątrzgałkową. Obecnie najczęściej stosuje się soczewki zwijalne, które można wprowadzić przez niewielkie cięcie.

Sama trabekulektomia przebiega podobnie jak w klasycznej operacji przeciwjaskrowej – chirurg wycina fragment beleczkowania, co poprawia filtrację cieczy wodnistej z komory przedniej oka. Po wszczepieniu soczewki zwijalnej rana zostaje zaszyta nićmi wchłanialnymi lub nylonowymi, które usuwa się po kilku miesiącach.

Znieczulenie podczas operacji zaćmy i jaskry

Rodzaj znieczulenia dobiera się indywidualnie. Zabieg może zostać wykonany m.in. w znieczuleniu kroplowym, podtenonowym, okołogałkowym lub pozagałkowym, niekiedy z dodatkową sedacją. Znieczulenie ogólne stosuje się w wybranych sytuacjach klinicznych, np. gdy pacjent nie jest w stanie współpracować podczas operacji.

Efekty, powikłania i postępowanie po zabiegu fakotrabekulektomii

U większości pacjentów po zabiegu uzyskuje się skuteczne obniżenie ciśnienia w gałce ocznej i poprawę jakości widzenia. Odpowiednio dobrana moc soczewki zapewnia właściwą ostrość wzroku, a zapotrzebowanie na leki przeciwjaskrowe znacząco się zmniejsza. Konieczne są jednak regularne wizyty kontrolne u okulisty, ponieważ podwyższone ciśnienie może przebiegać bezobjawowo.

Możliwe powikłania związane z operacją obejmują:

• infekcje,

• krwawienie wewnątrzgałkowe,

• stan zapalny,

• przemieszczenie lub zwichnięcie soczewki,

• nadmierne spłycenie komory przedniej oka.

W rzadkich przypadkach może dojść do tzw. „jaskry złośliwej”. Przez pewien czas po zabiegu pacjenci mogą odczuwać zamglenie lub rozmycie obrazu, które ustępuje w ciągu kilku miesięcy.

Po zabiegu stosuje się miejscowo leki przeciwzapalne – głównie steroidy – przez okres od trzech do czterech miesięcy. W pierwszym tygodniu leczenie jest najbardziej intensywne i obejmuje częste podawanie kropli steroidowych oraz antybiotyków zapobiegających infekcjom.

Skuteczność i korzyści z zabiegu

Operacja zaćmy może poprawić widzenie pogorszone wskutek zmętnienia soczewki, a trabekulektomia ma obniżyć ciśnienie wewnątrzgałkowe i ograniczyć ryzyko dalszej progresji jaskry. Przewlekła jaskra otwartego kąta najczęściej długo nie powoduje bólu ani zaczerwienienia oka. Nagły silny ból oka, zaczerwienienie, pogorszenie widzenia, ból głowy, nudności lub wymioty mogą natomiast wskazywać na ostre zamknięcie kąta przesączania i wymagają pilnej pomocy okulistycznej.

Łączony zabieg fakoemulsyfikacji i trabekulektomii może zostać przeprowadzony za pomocą jednego lub dwóch cięć. Zabieg wykonany z jednego cięcia znacznie skraca czas jego trwania, ale jednocześnie grozi wystąpieniem niekontrolowanego krwawienia. Zastosowanie osobnych cięć mimo dłuższego czasu trwania zabiegu jest obecnie najbardziej polecaną techniką, ponieważ zmniejsza ryzyko powikłań.

Rekonwalescencja po fakotrabekulektomii – czego można oczekiwać?

Rekonwalescencja po zabiegu łączonym może przebiegać wolniej niż po samej operacji zaćmy. Powrót do lekkich codziennych czynności jest często możliwy po kilku dniach, jednak zamglenie widzenia, uczucie ciała obcego i zwiększona wrażliwość oka mogą utrzymywać się przez kilka tygodni. Termin powrotu do pracy, prowadzenia pojazdów i aktywności fizycznej powinien określić lekarz podczas wizyt kontrolnych.

W okresie rekonwalescencji powinno się unikać wszelkich działań, które mogą zwiększać ryzyko uszkodzenia oka.

W okresie rekonwalescencji po fakotrabekulektomii należy unikać:

• podnoszenie ciężkich przedmiotów,

• intensywna aktywność fizyczna,

• pocieranie lub naciskanie na oko,

• zanurzanie twarzy w wodzie.

Lekarz może również zalecić noszenie okularów ochronnych, zwłaszcza w sytuacjach narażenia na kurz, zanieczyszczenia lub urazy mechaniczne.

Powrót do codziennych aktywności zależy od indywidualnego stanu pacjenta i zaleceń lekarza. Zwykle pacjenci mogą wracać do pracy i lżejszych czynności po kilku dniach, ale pełne wyleczenie może zająć kilka tygodni.

Ceny jednoczasowego leczenia zaćmy i jaskry wahają się między 4 500 zł w Katowicach i Bydgoszczy do 7 150 zł w Warszawie.

Kiedy należy pilnie skontaktować się z okulistą?

Pilnej konsultacji wymagają: narastający lub silny ból oka, nagłe pogorszenie widzenia, nasilone zaczerwienienie, ropna wydzielina, nudności lub wymioty, a także pojawienie się błysków, zasłony przed okiem albo gwałtownego wzrostu liczby mętów.