Samobadanie piersi – jak je wykonać krok po kroku?

Na czym polega samobadanie piersi i dlaczego warto je wykonywać?

Samobadanie piersi obejmuje dwa elementy: ocenę ich wyglądu oraz badanie palpacyjne, czyli sprawdzanie tkanek dotykiem. Nie wymaga specjalistycznego sprzętu. Jego celem jest przede wszystkim poznanie własnych piersi, aby łatwiej rozpoznawać zmiany odbiegające od ich zwykłego wyglądu lub struktury.

Trzeba jednak zaznaczyć, że badania naukowe nie wykazały, aby rutynowe samobadanie piersi zmniejszało umieralność z powodu raka piersi. Dlatego należy traktować je jako sposób na lepsze poznanie własnego ciała, a nie zamiennik mammografii czy innych badań zaleconych przez lekarza.

Kiedy i jak często wykonywać samobadanie piersi?

W materiałach edukacyjnych NFZ zaleca się wykonywanie samobadania piersi raz w miesiącu, najlepiej 3–5 dni po zakończeniu miesiączki. W tym czasie piersi są zazwyczaj mniej obrzmiałe i tkliwe, co ułatwia ocenę ich struktury. Nie jest to jednak obowiązkowe badanie przesiewowe – najważniejsza pozostaje znajomość własnych piersi i reagowanie na niepokojące zmiany.

Termin samobadania można dostosować do swojej sytuacji:

• przy regularnych miesiączkach – wybierz kilka dni po zakończeniu krwawienia;

• przy nieregularnych cyklach – obserwuj, kiedy piersi są najmniej tkliwe; jeśli trudno określić odpowiedni moment, możesz przyjąć stały dzień miesiąca;

• po menopauzie – wybierz łatwą do zapamiętania datę, np. pierwszy dzień każdego miesiąca;

• przy braku miesiączki z innych powodów – również możesz ustalić jeden stały termin.

Jak wykonać samobadanie piersi krok po kroku?

Badanie piersi w domu najlepiej rozpocząć przed lustrem, a następnie sprawdzić piersi dotykiem w pozycji stojącej i leżącej. Nie trzeba mocno uciskać ani ściskać tkanek. Ważne jest dokładne sprawdzenie obu piersi, w tym okolic brodawek i pach.

Krok 1. Obejrzyj piersi przed lustrem

Rozbierz się od pasa w górę i stań przed lustrem w dobrze oświetlonym pomieszczeniu.

1. Opuść ręce wzdłuż tułowia i obejrzyj obie piersi.

2. Unieś ręce nad głowę i sprawdź, czy ich wygląd się nie zmienia.

3. Oprzyj dłonie na biodrach, lekko napnij mięśnie klatki piersiowej i ponownie się przyjrzyj.

4. Pochyl się nieco do przodu i sprawdź wygląd piersi w tej pozycji.

Zwróć uwagę na ich kształt, wielkość, ułożenie brodawek oraz stan skóry. Poszukuj nowych zagłębień, marszczenia, zaczerwienienia lub obrzęku.

Piersi nie muszą być idealnie symetryczne – istotniejsza jest nowa, wyraźna zmiana niż różnica występująca od dawna.

Krok 2. Sprawdź piersi dotykiem

Unieś lewą rękę nad głowę. Trzema środkowymi palcami prawej dłoni zbadaj lewą pierś. Używaj opuszek i wykonuj niewielkie ruchy okrężne.

1. Zacznij od lekkiego nacisku, następnie zwiększ go do umiarkowanego i głębszego, ale bez wywoływania bólu.

2. Przesuwaj palce systematycznie, np. pionowymi pasami od obojczyka w kierunku dolnej granicy piersi.

3. Sprawdź całą powierzchnię, również okolice brodawki oraz zewnętrzną część piersi w kierunku pachy.

4. Zwracaj uwagę na nowe guzki, zgrubienia lub miejsca wyraźnie odmienne od otaczających tkanek.

5. Powtórz te same czynności na prawej piersi, używając lewej dłoni.

Badanie możesz przeprowadzić również pod prysznicem, jeśli łatwiej przesuwasz palce po wilgotnej skórze. Nie ma potrzeby stosowania kilku technik jednocześnie – wybierz sposób, który pozwala Ci dokładnie i spokojnie sprawdzić całą pierś.

Krok 3. Zbadaj okolice pach

Delikatnie sprawdź również oba doły pachowe. Znajdują się tam węzły chłonne, których powiększenie może mieć różne przyczyny, m.in. infekcyjne, ale niekiedy wymaga diagnostyki w kierunku chorób piersi.

Zwróć uwagę na nowe guzki, zgrubienia lub obrzęk.

Krok 4. Powtórz badanie na leżąco

Połóż się na plecach. Pod bark po stronie badanej piersi możesz podłożyć niewielką poduszkę lub złożony ręcznik. Rękę po tej samej stronie umieść za głową.

Drugą dłonią ponownie sprawdź całą pierś, wykonując niewielkie ruchy okrężne i stopniowo zmieniając siłę nacisku. Następnie zbadaj drugą stronę. Pozycja leżąca pomaga rozłożyć tkankę piersi na klatce piersiowej, dzięki czemu niektóre miejsca mogą być łatwiejsze do oceny.

Jakie zmiany w piersiach powinny zaniepokoić?

Niepokojącą zmianę można zauważyć podczas samobadania, ale także przypadkowo, np. podczas kąpieli czy ubierania się.

Warto zwracać uwagę na:

• nowy guzek lub zgrubienie w piersi albo pod pachą;

• wyraźną zmianę wielkości lub kształtu jednej piersi;

• nowe wciągnięcie brodawki lub fragmentu skóry;

• marszczenie, pogrubienie, zaczerwienienie lub obrzęk skóry;

• skórę przypominającą wyglądem skórkę pomarańczy;

• samoistną wydzielinę z brodawki, zwłaszcza krwistą lub jednostronną;

• nowy, utrzymujący się ból w jednym miejscu piersi.

Objawy te nie oznaczają automatycznie raka piersi. Mogą występować również w chorobach łagodnych. Nie można jednak rozpoznać charakteru zmiany wyłącznie na podstawie jej wyglądu, bolesności czy twardości.

Wyczułaś guzek w piersi – co robić?

Jeśli zauważysz nowy guzek, umów się na konsultację lekarską. Nie próbuj ustalać samodzielnie, czy jest groźny, i nie czekaj kilku miesięcy na kolejne samobadanie. Większość wyczuwalnych guzków ma charakter łagodny, ale każdy nowy wymaga odpowiedniej oceny.

Możesz rozpocząć od wizyty u lekarza rodzinnego lub ginekologa. Przygotuj informacje o tym, kiedy zauważyłaś zmianę, gdzie się znajduje, czy się powiększa i czy występują inne objawy. Lekarz zbada piersi i zdecyduje, jaka diagnostyka jest potrzebna.

W zależności od wieku i charakteru zmiany lekarz może zlecić USG piersi, mammografię diagnostyczną lub oba badania. U kobiet poniżej 30. roku życia pierwszym badaniem zwykle jest USG. Między 30. a 39. rokiem życia można rozpocząć diagnostykę od USG lub mammografii, natomiast od 40. roku życia zazwyczaj wykonuje się najpierw mammografię diagnostyczną. W niektórych przypadkach potrzebna jest biopsja, czyli pobranie fragmentu tkanki do badania mikroskopowego.

Samobadanie piersi w ciąży, podczas karmienia i po menopauzie

W ciąży i podczas karmienia piersią tkanka gruczołowa zmienia swoją strukturę. Piersi mogą być większe, bardziej tkliwe i nierówne w dotyku. Niektóre zgrubienia mogą mieć związek z laktacją, ale nowego, utrzymującego się guzka nie należy automatycznie tłumaczyć karmieniem. W razie potrzeby lekarz może zlecić USG piersi, które jest stosowane również u kobiet w ciąży i karmiących.

Po menopauzie, wskutek zmian hormonalnych, zwykle zmniejsza się udział tkanki gruczołowej w piersiach. Można je sprawdzać w ustalonym dniu każdego miesiąca. Nowe zgrubienia, zmiany skóry czy brodawek wymagają konsultacji niezależnie od wieku.

Jak Polki dbają o samobadanie piersi? Dane z raportu Kliniki.pl 2025

Z raportu „Polka u ginekologa 2025”, przygotowanego przez Kliniki.pl na podstawie badania SW Research, wynika, że 79,8% respondentek deklaruje znajomość techniki samobadania piersi, a 20,2% przyznaje, że nie wie, jak je wykonać.

Wśród 856 kobiet odpowiadających na pytanie o regularność samobadania:

• 31,9% wykonuje je raz w miesiącu;

• 27,8% – rzadziej niż raz w miesiącu;

• 31,1% – nieregularnie;

• 9,2% – wcale.

Dane wskazują, że deklarowana znajomość samobadania nie zawsze idzie w parze z jego regularnym wykonywaniem. Nie pozwalają natomiast ocenić, czy kobiety stosują prawidłową technikę.

Czy samobadanie piersi zastępuje USG lub mammografię?

Samobadanie nie zastępuje badań obrazowych ani konsultacji lekarskiej. Rak piersi we wczesnym stadium może nie powodować objawów, a część zmian jest zbyt mała, aby można było wyczuć je palcami. Dlatego brak guzka podczas samobadania nie daje pewności, że piersi są zdrowe.

W Polsce kobiety w wieku 45–74 lat mogą korzystać z bezpłatnej mammografii przesiewowej w ramach NFZ, zasadniczo co dwa lata, bez skierowania. W określonych sytuacjach po leczeniu raka piersi badanie może odbywać się co rok. Na mammografię można zapisać się przez mojeIKP, Internetowe Konto Pacjenta lub bezpośrednio w placówce.

U kobiet spoza programu przesiewowego potrzebę wykonania USG lub mammografii ustala się indywidualnie, uwzględniając m.in. wiek, objawy i czynniki ryzyka. Jeśli zauważysz niepokojącą zmianę, zgłoś się do lekarza niezależnie od terminu ostatniego badania i wieku.