Test HPV: kiedy warto go zrobić?

Wirus HPV pochodzi z rodziny papillomawirusów i dopiero w latach 80. XX wieku doktor Harald zur Hausen udowodnił, że jest on bezpośrednią przyczyną raka szyjki macicy u kobiet. Za to odkrycie otrzymał Nagrodę Nobla.

HPV a rak szyjki macicy – fakty

Dziś świadomość dotycząca wirusa HPV (wirusa brodawczaka ludzkiego) w krajach rozwiniętych jest o wiele większa, co – według statystyk prowadzonych przez hiszpańskie Centrum Informacji HPV (ang. HPV Information Centre) – przekłada się bezpośrednio na liczbę przypadków choroby w różnych grupach wiekowych.

Zachorowalność i grupy wiekowe

Podczas gdy w krajach rozwijających się największy odsetek chorych to dzieci poniżej 5. roku życia (588 milionów chorych), co wskazuje na zakażenie podczas porodu, w krajach rozwiniętych największą grupę stanowią osoby w wieku 50–54 lat (89 milionów chorych).

Rak szyjki macicy wywołany zwłaszcza przez dwa szczepy wirusa HPV wykrywany jest rocznie u 527 tysięcy kobiet na całym świecie i stanowi drugi najczęstszy nowotwór u kobiet w wieku 15–44 lat. Z kolei informacyjny serwis medyczny eMedTV wskazuje, że ponad 50% aktywnej seksualnie populacji ma styczność z wirusem HPV, podczas gdy aż 80% kobiet do 60. roku życia zostało zakażonych odmianą wirusa, mogącą powodować stany zapalne narządów rodnych i nowotwory, czasem jednak nie wiedząc o swoim nosicielstwie.

Profilaktyka: badania i szczepienia

Badania kliniczne potwierdzają, że regularne badania przesiewowe i szczepienia przyczyniają się do znacznego spadku zachorowań na raka szyjki macicy. Wykazano, że wśród zaszczepionych kobiet liczba przypadków nowotworów spada o 70% w porównaniu do populacji niezaszczepionej. Prowadzone są także badania nad dalszym rozwojem szczepionek, które mogłyby objąć jeszcze większą liczbę typów wirusa HPV.

Test HPV – kiedy wykonać i wskazania

Pierwsze badanie warto przeprowadzić między 19. a 25. rokiem życia, bowiem – jak wskazują badania – wówczas zakażeniu ulega największy odsetek osób. Następnie test HPV przeprowadza się u kobiet po 30. roku życia. Kobiety, które planują ciążę, również powinny wykonać test na obecność wirusa HPV. O wpływie wirusa HPV na ciążę możemy przeczytać tutaj. Szacuje się bowiem, że jest on odpowiedzialny nie tylko za ok. 20% poronień, ale również może przenosić się na dziecko i powodować wrodzoną brodawczakowatość krtani.

Kiedy wykonać test HPV?

Każdorazowo, gdy pojawią się niepokojące objawy związane z narządami płciowymi oraz układem moczowym, warto zapytać lekarza o to, kiedy zrobić test HPV, czy są ku temu wskazania oraz co pozwoli on wykazać.

Regularne konsultacje z ginekologiem oraz stosowanie się do zaleceń profilaktycznych mogą przyczynić się do wczesnego wykrycia ewentualnych problemów zdrowotnych, co zwiększa szanse na skuteczne leczenie.

Wskazania do testu na HPV

Testy HPV należą do badań, które powinny być wykonywane regularnie, przede wszystkim przez kobiety, np. wraz z badaniem cytologicznym. O ile cytologia pozwala rozpoznać wczesne zmiany w obrębie szyjki macicy, o tyle test HPV może stwierdzić obecność wirusa, który z czasem może przerodzić się w nowotwór.

Wśród ponad 100 zidentyfikowanych typów wirusa szczególnie istotne wysokiego ryzyka to m.in. HPV 16 oraz 18. Do grupy podwyższonego ryzyka zalicza się także m.in. HPV 31, 33 czy 45. Łącznie te kilka odmian powoduje prawie 100% przypadków raka szyjki macicy u kobiet, dlatego wykonywanie testów HPV w formie profilaktyki jest tak ważne, choć nadal mało popularne.

Sytuacje wymagające diagnostyki HPV:

• aktywność seksualna i zalecenie regularnych badań profilaktycznych zgodnie z rekomendacjami lekarza,

• zakażenie wirusem HPV u partnerki lub partnera,

• występowanie objawów sugerujących zakażenie HPV, takich jak kłykciny kończyste w okolicy narządów płciowych, krocza lub odbytu,

• nawracające infekcje układu moczowo-płciowego u kobiet,

• nasilone lub przewlekłe stany zapalne żołędzi i cewki moczowej u mężczyzn,

• długotrwała terapia hormonalna u kobiet,

• stosowanie wkładki domacicznej,

• przebyte leczenie chorób dróg rodnych, w szczególności dotyczących szyjki macicy.

Przygotowanie do testu HPV

Przygotowanie do testu HPV jest stosunkowo proste i zwykle nie wymaga szczególnych działań.

Zalecenia przed badaniem:

• Najlepiej umówić wizytę na test HPV w taki sposób, aby nie pokrywała się z okresem menstruacji. Najbardziej optymalny czas to kilka dni po zakończeniu miesiączki.
• Zaleca się unikanie stosunków płciowych, używania tamponów, pianek antykoncepcyjnych, żeli plemnikobójczych i innych produktów dopochwowych przez 24–48 godzin przed testem.
• Unikaj wykonywania badań wewnątrzpochwowych, takich jak USG przezpochwowe czy wziernikowanie, na kilka dni przed wykonaniem testu HPV.
• Poinformuj lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach, zwłaszcza jeśli stosujesz leczenie hormonalne, które może potencjalnie wpływać na wyniki testu.

Szczepienie przeciw HPV – profilaktyka

Obecnie na świecie nie istnieją środki farmaceutyczne, które mogłyby leczyć zakażenie wirusem HPV – leczyć można jedynie jego następstwa, w tym brodawki narządów moczowo-płciowych, stany przedrakowe oraz raka szyjki macicy. Warto zatem rozważyć możliwości zabezpieczenia się przed zakażeniem wirusem. Jedną z nich jest szczepienie ochronne przeciwko genitalnym typom HPV podawane przed rozpoczęciem inicjacji seksualnej.

Rodzaje szczepionek HPV

W Polsce są obecnie dostępne dwa rodzaje szczepionek przeciwko HPV:

• Cervarix – szczepionka przeciw typom onkogennym 16 i 18,
• Gardasil – szczepionka przeciw typom 16, 18 oraz 6 i 11, które są odpowiedzialne za powstawanie kłykcin, zwanych także brodawkami narządów układu moczowo-płciowego.

Szczepionka Cervarix jest przeznaczona wyłącznie dla kobiet i dziewczynek, natomiast Silgard (Gardasil) może być stosowana także u mężczyzn i chłopców. Schemat szczepienia zależy od wieku i obejmuje podanie dwóch dawek u pacjentów do 14. r.ż. oraz trzech u osób po ukończeniu 14. roku życia.

Skuteczność i bezpieczeństwo szczepień

Według artykułu "Szczepienie przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV)" autorstwa dr med. Ernesta Kuchara szczepienie daje ochronę przed zakażeniem na okres około 8 lat, jednak przewiduje się, że trwa ona znacznie dłużej.

Ponadto przyjmuje się, że ryzyko zachorowania na raka szyjki macicy po przyjęciu wszystkich zalecanych dawek szczepionki przeciwko HPV zmniejsza się o około 70%.

Coraz więcej badań potwierdza, że szczepionki są skuteczne i bezpieczne, co zachęca kolejne kraje do wprowadzania programów szczepień. Regularne szczepienie młodzieży, zarówno dziewcząt, jak i chłopców, stanowi ważny krok w kierunku eliminacji wirusa HPV jako przyczyny raka szyjki macicy.