Topografia rogówki - badanie przy kwalifikacji pacjenta do laserowej korekcji wady wzroku

Prace naukowe z ostatnich kilku lat, skatalogowane na wiodącym amerykańskim portalu PubMed, najczęściej kojarzą procedurę topografii rogówki z chirurgiczną korekcją wad, takich jak pourazowy i nieregularny astygmatyzm lub stożek rogówki, który powoduje nieregularny astygmatyzm. Istnieją też inne wskazania do przeprowadzenia badania: ustalenie przyczyny nieostrego widzenia lub monitorowanie stanu po zabiegu.

Stożek rogówki (keratoconus) jest postępującą, niezapalną chorobą degeneracyjną, polegającą na stopniowym ścieńczaniu rogówki, co prowadzi do utraty kształtu układu optycznego oka. Skutkiem tego jest znaczące zniekształcenie widzianego obrazu. R. Shetty, L. Kaweri i in. opisali, że – w zależności od regionu – częstość tego schorzenia wynosi od 0,0003% do 2,3%. M. R. Sedghipour stwierdza, że procedura topografii rogówki jest obligatoryjna przy kwalifikacji pacjentów do laserowej korekcji wady wzroku.

Topografia rogówki – co to jest?

Topografia rogówki znana jest także jako fotokeratoskopia lub wideokeratografia. Jest całkowicie nieinwazyjną i bezkontaktową techniką, pozwalającą na uzyskanie dokładnych map rogówki. Odzwierciedlają one jej kształt, nanosząc trójwymiarowe obrazy rogówki na płaszczyznę za pomocą odpowiednich kolorów. Stosowane są w tym celu odpowiednie obliczenia, przeprowadzane przez komputer. M. R. Sedghipour. Czułość badania sięga 87%, natomiast swoistość – 92%.

Ocena kształtu i grubości rogówki jest kluczowa w diagnostyce chorób oczu oraz planowaniu zabiegów okulistycznych, takich jak korekcja wzroku czy leczenie jaskry. Do badania rogówki stosuje się różne technologie, które różnią się zakresem analizowanych struktur i dokładnością pomiarów.

Jedną z klasycznych metod jest system oparty na pierścieniach Placido, który wykorzystuje odbicie serii koncentrycznych pierścieni świetlnych na powierzchni rogówki. Analiza tego odbicia pozwala określić kształt przedniej powierzchni rogówki i wykryć jej nieregularności, np. w stożku rogówki. Jednak pierścienie Placido nie mierzą bezpośrednio grubości rogówki ani nie dają informacji o jej tylnej powierzchni, dlatego w bardziej zaawansowanej diagnostyce stosuje się tomografię rogówki, np. z kamerą Scheimpfluga lub OCT. Często badania te są łączone z topografią rogówki, co pozwala uzyskać pełniejszy obraz jej budowy i kondycji.

Ponadto, w ostatnich latach rozwój technologiczny zwiększył możliwości diagnostyczne topografii rogówki. Nowoczesne urządzenia wyposażone w zaawansowane algorytmy analizy danych potrafią rozpoznać subtelne zmiany w rogówce, co zwiększa dokładność diagnozy.

Topografia rogówki przed laserową korekcją wzroku

Fotokeratoskopia poprzedza każdorazowo laserową korekcję wzroku. Specjaliści Wrocławskiego Centrum Okulistycznego na portalu internetowym placówki objaśniają, że badanie nie wiąże się w żaden sposób z doznaniami bólowymi i trwa dość krótko – kilka minut. Dodatkową zaletą jest to, że obecnie stosowane urządzenia wykrywają wady na tyle wcześnie, że objawy nie są jeszcze dostrzegane przez chorych. Oznacza to, że wideokeratografia wykazuje pewne cechy testu przesiewowego.

Badanie przesiewowe i kwalifikacja

Dzięki swojej wysokiej czułości i swoistości, fotokeratoskopia jest używana również w badaniach przesiewowych w celu identyfikacji pacjentów, którzy mogą być kandydatami do procedur laserowych. Wczesna identyfikacja problemów rogówki może pomóc w wyborze odpowiednich strategii leczenia i ograniczyć ryzyko powikłań pooperacyjnych.

Jak wygląda badanie topografii rogówki?

Podczas badania topografii rogówki pacjent siedzi, brodę i czoło opiera na aparacie diagnostycznym. Pozycja jest identyczna jak w przypadku automatycznych refraktometrów, które mierzą wadę refrakcji w dioptriach, lub tonometrów (np. bezkontaktowych – wykonujących pomiar ciśnienia poprzez podmuch powietrza). Po rozpoczęciu procedury należy patrzeć na centralnie umieszczony, świecący punkt. Służy to stabilizacji gałki ocznej i – co za tym idzie – wysokiej dokładności badania.

W czasie topografii na rogówkę kierowane są wiązki światła w kształcie pierścieni (okręgów). Na podstawie ich ułożenia na powierzchni oka wbudowany mikroprocesor analizuje je i konstruuje barwne mapy rogówki, wiernie odzwierciedlając kształt i przebieg wyświetlanych na rogówce pierścieni. Dalsze analizy powstałych map należą do lekarzy, którzy na ich podstawie układają plan operacji.

W praktyce wykonuje się zazwyczaj kilka pomiarów w obu oczach i wybiera skany o najlepszej jakości. Aby poprawić wiarygodność wyniku, pacjent bywa proszony o kilkukrotne mrugnięcie tuż przed wykonaniem ujęcia – stabilny film łzowy poprawia dokładność pomiaru.

Czynniki wpływające na pomiar:

• Niestabilny film łzowy (np. zespół suchego oka) może obniżać jakość map i powodować artefakty; w razie potrzeby lekarz może zalecić nawilżenie powierzchni oka i/lub powtórzenie badania.

• Świeże noszenie soczewek kontaktowych może przejściowo zmieniać kształt rogówki i zafałszowywać wynik; zwykle konieczna jest przerwa w noszeniu soczewek przed badaniem (czas odstawienia zależy od rodzaju soczewek – często jest to od kilku dni dla miękkich do kilku tygodni dla twardych RGP; dokładny okres ustala lekarz).

• Trudności z utrzymaniem fiksacji, oczopląs, nasilone łzawienie lub częste mruganie mogą utrudniać wykonanie wiarygodnego pomiaru.

• Blizny i zmętnienia rogówki, a także rzęsy w polu pomiaru czy resztki makijażu na brzegu powieki mogą ograniczać jakość danych lub uniemożliwiać odczyt w niektórych obszarach.

• Wyniki z różnych urządzeń mogą się nieco różnić; mapy topograficzne zawsze interpretuje się w połączeniu z pełnym badaniem okulistycznym.

Przeciwwskazania do topografii rogówki

Przeciwwskazania (najczęściej względne):

• Aktywne zapalenie lub infekcja powierzchni oka (np. ostre zapalenie spojówek, zapalenie rogówki) – badanie zwykle odkłada się do czasu wyleczenia ze względu na gorszą jakość i ryzyko przeniesienia zakażenia.

• Świeża erozja, owrzodzenie lub ostry uraz rogówki – pomiar bywa bolesny i niewiarygodny; wykonuje się go po zagojeniu.

• Zdecydowana nadwrażliwość na światło lub brak współpracy (np. u małych dzieci) mogą uniemożliwić uzyskanie wiarygodnych skanów.

• Wczesny okres po niektórych zabiegach okulistycznych – termin ewentualnej topografii wyznacza lekarz prowadzący.

Co wykrywa topografia rogówki?

Topografia rogówki jest zaawansowanym badaniem, które może wykryć różnego rodzaju wady i nieprawidłowości w kształcie i powierzchni rogówki.

Nieprawidłowości widoczne w topografii:

• Astygmatyzm – wada refrakcji, w której rogówka lub soczewka oka mają nieregularny kształt, prowadzący do nieostrego widzenia zarówno na bliską, jak i daleką odległość;

• Keratokonus – choroba prowadząca do miejscowego ścieńczenia i stożkowatego uwypuklenia rogówki

• Keratoglobus – rzadka choroba, w której dochodzi do uogólnionego (często obwodowego) ścieńczenia rogówki i jej bardziej kulistego (globularnego) kształtu, a nie typowego „stożka”;

• Regularne wady refrakcji;

• Niektóre choroby rogówki (np. część dystrofii);

• Pooperacyjne zaburzenia;

• Choroby zapalne;

• Obserwacja postępu chorób.

Topografia rogówki – cena i dostępność

W zależności od rodzaju aparatury, cena topografii rogówki waha się nawet w obrębie jednej placówki leczniczej. W Warszawie wynosi ona z reguły 150 zł, we Wrocławiu – 120 zł, a w Gdyni i Gdańsku od 150 zł do 200 zł. W Poznaniu i Krakowie wideokeratografię przeprowadzić można za 150 zł, podobne są ceny badania w placówkach medycznych w Szczecinie.

Badanie topografii rogówki na NFZ

Badanie topografii rogówki, które pozwala dokładnie zmapować strukturę oka, jest dostępne w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ), pod warunkiem posiadania skierowania od okulisty. Pierwszym krokiem jest umówienie wizyty u okulisty, aby przeprowadzić dokładne badanie oczu. Jeśli istnieje podejrzenie lub konieczność zdiagnozowania problemów z rogówką, okulista może wystawić skierowanie na badanie topografii rogówki.

Obecnie, dzięki szerokiemu dostępowi do nowoczesnych urządzeń diagnostycznych, pacjenci mają możliwość dokładnego monitorowania stanu swoich oczu. Współpraca z doświadczonym okulistą i regularne wizyty kontrolne są kluczowe dla utrzymania zdrowia oczu i skutecznego leczenia wad rogówki.