Wskazania do artroskopii leczniczej stawu kolanowego

Wprowadzenie leczenia artroskopowego do praktyki klinicznej było przełomem w operacyjnym leczeniu stawu kolanowego. Pierwszego zastosowania endoskopu do wziernikowania tego stawu dokonał duński lekarz Severin Nordentoft w 1912 roku. Jednak dzięki wprowadzeniu odpowiednich urządzeń ojcem nowoczesnej artroskopii jest japoński profesor Masaki Watanabe, który w 1962 roku przeprowadził pierwszy artroskopowy zabieg operacyjny.

Według danych amerykańskich badaczy w ciągu 10 lat liczba zabiegów artroskopowych kolana wzrosła o ponad 50%. Wzrost ten można przypisać wzrastającej liczbie aktywnych fizycznie osób oraz rozwojowi technologii medycznych, które zwiększają bezpieczeństwo i skuteczność tego rodzaju operacji.

Choć artroskopia jest małoinwazyjna, to wciąż zabieg operacyjny. Ostateczną decyzję o jej wykonaniu podejmuje ortopeda po badaniu i analizie wyników obrazowych, biorąc pod uwagę indywidualne wskazania, możliwe korzyści i ryzyka oraz ewentualne przeciwwskazania.

Artroskopia kolana w leczeniu uszkodzeń łąkotki

Artroskopia lecznicza stawu kolanowego ulega stałemu rozwojowi, a liczba wskazań do przeprowadzenia tego typu zabiegu stale wzrasta. Częstym przedmiotem zabiegów artroskopowych kolana są łąkotki. Do ich uszkodzenia często dochodzi w przebiegu urazu. W przypadku pęknięcia łąkotki konieczne jest jej usunięcie całkowite lub częściowe (meniscektomia) lub, jeśli lokalizacja urazu oraz inne uwarunkowania są sprzyjające, można artroskopowo wykonać jej zeszycie, czyli naprawę.

Ponadto artroskopia może być przeprowadzana w przypadku nadmiernej ruchomości łąkotki oraz w celu stymulacji gojenia.

Zabiegi artroskopowe pozwalają na osiągnięcie określonych korzyści terapeutycznych:

• skuteczne pozbycie się bólu łąkotki spowodowanego jej uszkodzeniem,
• możliwość usunięcia łąkotki lub przeprowadzenie szycia w przypadku pęknięcia,
• dążenie do zachowania jak największej części łąkotki, co sprzyja długofalowej ochronie chrząstki.

Współcześnie dąży się do możliwie jak największego zachowania łąkotki, bo sprzyja to długofalowej ochronie chrząstki. W praktyce oznacza to, że gdy tylko jest to bezpieczne i możliwe, preferuje się jej naprawę zamiast wycięcia. O wyborze metody decydują m.in. typ i lokalizacja pęknięcia oraz ukrwienie łąkotki.

Rodzaje zabiegów na łąkotce

• Szycie łąkotki techniką all-inside, inside-out lub outside-in – z użyciem specjalnych implantów i kotwic.
• Naprawa pęknięć korzenia łąkotki (root repair), zwykle metodą tzw. „pull‑out” z przeprowadzeniem szwów przez kanał w kości piszczelowej.
• Meniscektomia częściowa – wykonywana, gdy naprawa nie jest możliwa; usuwa się tylko niestabilny fragment, oszczędzając zdrową tkankę.
• Przeszczep łąkotki – w wybranych przypadkach po rozległym usunięciu łąkotki i utrzymujących się dolegliwościach.

W przypadku pęknięć degeneracyjnych bez dolegliwości mechanicznych (np. „zacinania” stawu) często zaczyna się od leczenia zachowawczego. Artroskopia bywa wtedy rozważana przede wszystkim, gdy występuje blokowanie stawu lub obecne są ciała wolne.

Artroskopia kolana – leczenie chrząstki i zmian zwyrodnieniowych

Wskazaniem do artroskopowego zabiegu leczniczego w obrębie kolana są również zmiany degeneracyjne stawu kolanowego, w których przeprowadza się usunięcie fragmentów chrzęstnych, osteofitów i ciał wolnych w obrębie stawu. W przebiegu martwicy kostno-chrzęstnej artroskopia pozwala na stabilizację oddzielających się fragmentów.

Chondromalacja rzepki – leczenie artroskopowe

Artroskopowe techniki chirurgiczne są szczególnie przydatne w leczeniu chondromalacji rzepki, schorzenia, w którym dochodzi do niszczenia tkanki chrzęstnej pokrywającej rzepkę. Zabieg artroskopowy pozwala na przeprowadzenie wielu modyfikacji stosowanych w leczeniu tego schorzenia, takich jak chondroplastyka, zabiegi resekcyjne czy uzupełnianie ubytków powierzchni stawowej.

W innych schorzeniach rzepki leczenie artroskopowe przeprowadza się w przypadku zespołów bólowych, a także w operacjach niestabilności rzepki (uwolnienie troczków bocznych).

Operacja artroskopowa może być skuteczna m.in. w:

• w leczeniu osteofitozy,
• w przypadkach martwicy kostno-chrzęstnej,
• w chondromalacji rzepki,
• w leczeniu dolegliwości bólowych w obrębie stawu kolanowego.

Choroba zwyrodnieniowa kolana – kiedy rozważyć artroskopię?

W uogólnionej chorobie zwyrodnieniowej bez objawów mechanicznych korzyści z artroskopowego „czyszczenia” stawu są zazwyczaj ograniczone. W takich sytuacjach priorytetem bywa leczenie zachowawcze (fizjoterapia, modyfikacja aktywności, redukcja masy ciała, farmakoterapia), a artroskopia ma większy sens, gdy występuje blokowanie stawu lub ciała wolne.

Rekonstrukcja i szycie więzadeł krzyżowych

Dużą grupę wskazań do leczniczej artroskopii stanowią uszkodzenia więzadeł krzyżowych kolana, w szczególności pourazowe. Możliwe jest przeprowadzenie plastyki więzadeł, implantacja przeszczepów alogenicznych lub sztucznych, a także szycie zerwanych więzadeł. Aktualne badania wykazują, że rekonstrukcje więzadeł krzyżowych z zastosowaniem technik artroskopowych niosą ze sobą korzyści w postaci krótszego czasu rehabilitacji i szybszego powrotu do codziennych aktywności.

Nowoczesne techniki rekonstrukcji ACL/PCL

Współczesne metody rekonstrukcji więzadeł są „anatomiczne”, czyli odtwarzają naturalny przebieg i przyczepy więzadła. W zależności od potrzeb stosuje się przeszczepy ze ścięgna rzepki (BTB), ścięgien kulszowo-goleniowych lub ścięgna mięśnia czworogłowego.

W wybranych przypadkach wykonuje się także augmentację „internal brace” oraz dodatkową tenodezę boczną (LET) u pacjentów z dużą niestabilnością rotacyjną. U części chorych z ostrym, odpowiednio zlokalizowanym uszkodzeniem możliwe jest szycie więzadła zamiast jego rekonstrukcji. Często jednoczasowo naprawia się uszkodzenia torebkowo‑łąkotkowe (np. tzw. „ramp lesions”).

Artroskopia kolana – leczenie błony maziowej i innych schorzeń

W zakresie artroskopii znajduje się nie tylko leczenie chrząstki stawowej, ale także wady i choroby błony maziowej. Synowektomia stawu kolanowego przeprowadzana jest na przykład w przypadku wysiękowego zapalenia stawu kolanowego u chorych na reumatoidalne zapalenie stawów.

Z innych wskazań do tego typu leczenia należy wymienić martwicę guzowatości kości piszczelowej, kolano skoczka czy skomplikowane zabiegi w przypadku torbieli Bakera.

Techniki artroskopowe przy wadach i chorobach stawów

W zakresie odbudowy chrząstki stawowej stosuje się obecnie szereg nowoczesnych metod dobieranych do wielkości i lokalizacji ubytku, takich jak precyzyjna chondroplastyka i wygładzanie uszkodzeń, mikrozłamania, techniki wiercenia stymulujące szpik, a w większych ubytkach przeszczepy osteochondralne (OATS/mosaicplasty) lub przeszczepy allogeniczne.

W wybranych sytuacjach wykorzystuje się procedury z hodowlą własnych chondrocytów (ACI/MACI) wykonywane lub wspomagane technikami artroskopowymi. Do pracy na błonie maziowej i tzw. fałdzie maziowym (plica) używa się m.in. narzędzi mechanicznych i energii radiofrekwencji, co pozwala działać bardzo precyzyjnie.

Artroskopia diagnostyczna kolana

Oprócz powyższych, artroskopia jest również wykorzystywana w diagnozowaniu chorób stawów kolanowych, co pozwala na szybkie i dokładne określenie przyczyny dolegliwości pacjenta. Dzięki precyzyjności tej techniki możliwe jest również minimalizowanie uszkodzeń otaczających tkanek, co czyni ją jedną z mniej inwazyjnych metod leczenia chirurgicznego.

Wskazania do artroskopowego leczenia stawu kolanowego obejmują wiele schorzeń tego stawu, które jeszcze niedawno wymagały leczenia metodą otwartą i długiej rehabilitacji. Ograniczenie inwazyjności tych zabiegów znacznie skróca czas powrotu do sprawności, a skuteczność jest w wielu przypadkach taka sama lub zbliżona do zabiegów klasycznych.