Co to jest biopsja aspiracyjna endometrium?

Biopsja aspiracyjna endometrium (ang. Endometrial Aspiration Biopsy – EAB) jest mało inwazyjnym badaniem diagnostycznym dróg rodnych kobiety. Metoda ta w prosty sposób umożliwia rozpoznanie chorób błony śluzowej macicy (endometrium) poprzez pobranie fragmentu błony z jamy macicy i jego ocenę histopatologiczną.

Porównanie metod diagnostycznych

Do 1982 roku głównym badaniem diagnostycznym w przypadku wystąpienia nieprawidłowego krwawienia z dróg rodnych było inwazyjne rozszerzenie kanału szyjki macicy i wyłyżeczkowanie jamy macicy. Od tego czasu wiele się zmieniło i współczesna medycyna oferuje szereg minimalnie inwazyjnych możliwości dogłębnej diagnostyki, w tym między innymi biopsję aspiracyjną endometrium.

Wybór odpowiedniej metody diagnostycznej opiera się przede wszystkim na dużej czułości i skuteczności badania; pod uwagę brane są także prostota, koszt i inwazyjność. Biopsja aspiracyjna endometrium dzięki swojej łatwości wykonania, niskiemu kosztowi, minimalnej inwazyjności oraz możliwości przeprowadzenia badania w warunkach ambulatoryjnych zyskuje coraz więcej zwolenników. Biopsja aspiracyjna endometrium często umożliwia wykrycie zmian w endometrium obejmujących większą powierzchnię, w tym rozrostów i raka endometrium.

USG, SIS i histeroskopia – kiedy które badanie

W praktyce klinicznej stanowi ona jedno z podstawowych badań przy ocenie nieprawidłowych krwawień, zwłaszcza u kobiet po menopauzie lub z czynnikami ryzyka raka endometrium. USG przezpochwowe pomaga ocenić grubość i wygląd endometrium, ale wiarygodne rozpoznanie rozrostu lub raka wymaga oceny histopatologicznej, czyli właśnie biopsji.

W porównaniu z wyłyżeczkowaniem jamy macicy (D&C) biopsja aspiracyjna jest mniej inwazyjna i zwykle równie skuteczna w wykrywaniu zmian rozlanych. Natomiast w przypadku podejrzenia zmian ogniskowych (np. polipów) większą czułość zapewnia histeroskopia z celowaną biopsją; pomocna bywa też sonohisterografia (SIS), która lepiej uwidacznia zmiany w jamie macicy niż samo USG.

Cena i dostępność

Zabieg można wykonać w wielu klinikach ginekologicznych, a jego koszt wynosi około 380–1000 zł. Warunki i ceny mogą się różnić w zależności od regionu oraz placówki medycznej, dlatego warto przed wykonaniem zabiegu porównać oferty dostępne na rynku.

Biopsja aspiracyjna endometrium – przebieg badania

Samo badanie jest bardzo proste i polega na wprowadzeniu specjalnej plastikowej rurki, nazywanej Pipelle (Pipelle de Cornier). Dokładniej jest to cienka, giętka kaniula wykonana z polipropylenu o długości około 23 cm i średnicy wewnętrznej 2,6 mm (zewnętrznej 3,1 mm). Jest zakończona zaokrąglonym brzegiem, a w jej wnętrzu znajduje się specjalny tłoczek.

Przy zastosowaniu tej metody pobranie próbki endometrium nie wymaga mechanicznego rozszerzenia kanału szyjki macicy. Kaniula Pipelle jest wprowadzana przez kanał szyjki macicy do jamy trzonu macicy, a po wyciągnięciu tłoczka w kaniuli wytwarzane jest podciśnienie, które umożliwia zasysanie fragmentów tkanki błony śluzowej macicy i w efekcie pobranie materiału do badania histopatologicznego.

Cała procedura trwa zazwyczaj kilkadziesiąt sekund i nie wymaga stosowania środków znieczulających. Niemniej jednak u części pacjentek (nieródki i kobiety po menopauzie z atrofią dolnego odcinka narządu rodnego) mogą wystąpić nieprzyjemne dolegliwości; dlatego w razie konieczności powtórnego badania zaleca się zastosowanie znieczulenia. Procedura jest najczęściej wykonywana przez ginekologa w warunkach ambulatoryjnych.

Odczucia podczas i po zabiegu

Podczas zabiegu część kobiet odczuwa skurcze podobne do miesiączkowych, krótkotrwałe kłucie lub rozpieranie przy przejściu przez kanał szyjki oraz dyskomfort w podbrzuszu; dolegliwości zwykle szybko ustępują po zakończeniu pobrania. Po badaniu możliwe są nasilone przez krótki czas skurcze i niewielkie plamienie w ciągu 1–2 dni.

W uzgodnieniu z lekarzem można rozważyć przyjęcie prostego leku przeciwbólowego przed lub po procedurze; u wybranych pacjentek dopuszcza się znieczulenie miejscowe szyjki macicy.

Wskazania i przeciwwskazania

Biopsja aspiracyjna endometrium, jako badanie diagnostyczne, służy do wykrywania zmian nowotworowych endometrium oraz rozrostów błony śluzowej macicy. Badanie Pipelle stosowane jest zarówno w diagnostyce nieprawidłowych krwawień z dróg rodnych jak i weryfikacji obrazu USG, a także u kobiet zagrożonych wystąpieniem wyżej wymienionych zmian.

Dodatkowo badanie to znajduje zastosowanie w diagnostyce zaburzeń cyklu miesiączkowego oraz niepłodności (np. w kierunku przewlekłego zapalenia endometrium), zgodnie z decyzją lekarza prowadzącego.

Wskazania do badania

Jednym z podstawowych wskazań do wykonania tego badania jest wystąpienie nieprawidłowych krwawień z dróg rodnych kobiety, zwłaszcza gdy badanie ultrasonograficzne jamy macicy wykazało niepokojące cechy w warstwie błony śluzowej.

Nie jest to badanie przesiewowe wykonywane rutynowo u wszystkich kobiet bez objawów; może być rozważane u wybranych pacjentek wysokiego ryzyka według indywidualnych zaleceń lekarskich. Biopsja nie służy do rozpoznawania ciąży pozamacicznej.

Przeciwwskazania

Ważnym aspektem jest także rozważenie przeciwwskazań do wykonania biopsji. Należą do nich m.in. ciąża, infekcje w obrębie dróg rodnych, czy też zaburzenia krzepnięcia krwi.

Skuteczność i bezpieczeństwo biopsji

Biopsja aspiracyjna endometrium jest bardzo skutecznym narzędziem diagnostycznym, a dzięki bezpieczeństwu i łatwości technicznego wykonania może stanowić jedno z podstawowych badań w ramach wstępnego rozpoznania lub wykluczenia niepokojących zmian rozrostowych w obrębie endometrium. Według dotychczas przeprowadzonych badań oceniających skuteczność tej metody, badanie Pipelle jest równie skuteczne jak wyłyżeczkowanie jamy macicy.

Należy jednak pamiętać, że biopsja aspiracyjna najlepiej ocenia zmiany rozlane błony śluzowej (np. rozrost, rak), natomiast zmiany ogniskowe (takie jak polipy czy podśluzówkowe mięśniaki) mogą wymagać dalszej diagnostyki – zwykle histeroskopii z celowaną biopsją lub badań obrazowych (np. sonohisterografii). Decyzję o doborze metody podejmuje lekarz na podstawie objawów, badania fizykalnego i obrazu z USG.

Warto również podkreślić, że biopsja jest zabiegiem niskiego ryzyka. Bardzo rzadko dochodzi do powikłań, takich jak infekcje czy uszkodzenia mechaniczne ścian macicy. Jednakże, jak w każdym zabiegu medycznym, pewne ryzyko istnieje i pacjentki powinny być tego świadome.

Działania niepożądane i powikłania

Najczęstsze, zwykle łagodne działania niepożądane: 

• krótkotrwałe skurcze bólowe w podbrzuszu,
• niewielkie plamienie lub przejściowe krwawienie,
• zawroty głowy lub omdlenie o charakterze wazowagalnym,
• nudności.

Rzadkie powikłania:

• zakażenie (zapalenie endometrium),

• obfitsze krwawienie,

• uszkodzenie ściany macicy (perforacja),

• reakcja uczuleniowa na środki dezynfekujące,

• brak możliwości uzyskania odpowiedniego materiału do oceny (konieczność powtórzenia badania lub wykonania histeroskopii).

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Po wykonaniu biopsji aspiracyjnej endometrium większość pacjentek może szybko wrócić do codziennych aktywności, jednak w niektórych sytuacjach konieczna jest pilna konsultacja lekarska. Należy zwrócić szczególną uwagę na niepokojące objawy, które mogą wskazywać na powikłania po zabiegu. W takich przypadkach zaleca się niezwłoczny kontakt z lekarzem.

Powikłania wymagające konsultacji lekarskiej:

• bardzo obfite lub przedłużające się krwawienie,

• nasilający się ból mimo leków przeciwbólowych,

• gorączka,

• dreszcze,

• nieprzyjemnie pachnąca wydzielina z dróg rodnych,

• znaczne osłabienie lub omdlenie.