Czym zajmuje się chirurg naczyniowy?

Chirurdzy naczyniowi zajmują się leczeniem zwężeń tętnic ograniczających istotnie przepływ krwi, co skutkować może niedokrwieniem narządów przez nie zaopatrywanych. Najczęstszą przyczyną niedrożności naczyń tętniczych jest w dzisiejszych czasach miażdżyca.

Chirurdzy naczyniowi zajmują się także diagnostyką i leczeniem pacjentów z tętniakami, zakrzepicą żył głębokich czy żylakami. Pod ich opieką znajdują się chorzy z zespołem stopy cukrzycowej, która pomimo znacznego postępu w możliwościach leczenia cukrzycy, wciąż stanowi jej często obserwowane powikłanie.

Chirurdzy naczyniowi trudnią się również leczeniem zatorów tętniczych oraz zapaleń obejmujących naczynia. U chorych wymagających dializoterapii chirurdzy naczyniowi wytwarzają przetoki tętniczo-żylne. 

Nowoczesna chirurgia naczyniowa – diagnostyka i rozwój

W ostatnich latach zwiększa się również znaczenie leczenia zachowawczego i farmakologicznego w chirurgii naczyniowej, zwłaszcza u pacjentów z chorobami współistniejącymi, u których interwencja chirurgiczna niesie wysokie ryzyko powikłań. Coraz częściej stosuje się terapie celowane, leki przeciwzakrzepowe nowej generacji oraz zabiegi hybrydowe łączące metody otwarte i endowaskularne.

Nowoczesna diagnostyka opiera się na obrazowaniu naczyniowym, w tym na ultrasonografii dopplerowskiej, tomografii komputerowej angiograficznej (CTA) oraz rezonansie magnetycznym angiograficznym (MRA). Pozwalają one nie tylko ocenić stopień zwężenia lub niedrożności, ale także precyzyjnie zaplanować leczenie.

Historia chirurgii naczyniowej

Mogłoby się wydawać, że chirurgia naczyniowa jest bardzo nowoczesną dziedziną medycyny, która rozwinęła się całkiem niedawno – jednak nic bardziej mylnego. Świadomość występowania żylaków czy tętniaków mieli już medycy starożytnego Egiptu, o czym można dowiedzieć się z papirusu Ebersa datowanego na XVI w. p.n.e. Pierwsze operacje naczyniowe odbywały się prawdopodobnie już w starożytnych Indiach i Grecji. Współczesna chirurgia naczyniowa ma swoje początki w XIX w., kiedy to zaczęto wykonywać operacje rekonstrukcyjne naczyń. Z kolei technikę endowaskularną po raz pierwszy zastosowali Amerykanie Dotter i Judkins w 1964 r. Wykonali wówczas przezskórną angioplastykę u pacjentki z niedokrwieniem kończyn dolnych o podłożu miażdżycowym.

Metody leczenia w chirurgii naczyniowej

Zasadniczo chirurgia naczyniowa oferuje pacjentom zabiegi metodą klasycznej operacji otwartej oraz technikami wewnątrznaczyniowymi.

Zabiegi endowaskularne

Operacje wewnątrznaczyniowe przeprowadza się w znieczuleniu miejscowym. Pod kontrolą radiograficzną chirurg umieszcza w wybranej tętnicy – najczęściej udowej lub ramiennej – tzw. śluzę naczyniową, która uniemożliwia wsteczny przepływ krwi. Następnie za pomocą odpowiednich prowadnic i cewników wprowadzonych przez tę tętnicę lokalizowany jest fragment naczynia objęty schorzeniem. Wówczas zastosować można odpowiednie postępowanie naprawcze. Obecnie techniki endowaskularne stają się metodą z wyboru w leczeniu większości zaburzeń występujących w układzie żylnym i tętniczym.

Do metod najczęściej stosowanych w chirurgii endowaskularnej zaliczamy przezskórną angioplastykę balonową (PTA) oraz implantację stentów lub stentgraftów w chorym naczyniu. PTA wiąże się z wprowadzeniem do tętnicy cewnika zakończonego balonikiem, który po osiągnięciu miejsca dotkniętego zwężeniem ulega rozprężeniu i poszerza naczynie. Stenty to wykonane z metalowej siatki rurki, które umieszczone w tętnicy bądź żyle mają utrzymywać jej drożność. Wszczepienie stentu jest postępowaniem z wyboru w zwężeniach tętnic szyjnych lub biodrowych. Stentgraft natomiast posiada powłokę ciągłą – a nie wykonaną z siatki – i może zastąpić fragment naczynia, który uległ uszkodzeniu np. z powodu urazu lub obecności tętniaka.

Zabiegi klasyczne i hybrydowe

W ostatnich latach coraz więcej zabiegów wykonywanych jest techniką hybrydową. Polega ona na jednoczesnym użyciu klasycznych metod chirurgicznych oraz technik endowaskularnych w jednym czasie operacyjnym, co zmniejsza ryzyko powikłań i skraca czas hospitalizacji.

Metody klasyczne wiążą się z koniecznością znieczulenia ogólnego pacjenta, znaczną inwazyjnością oraz dłuższym okresem rekonwalescencji po zabiegu. Jednak u niektórych pacjentów operacja otwarta może okazać się bardziej skuteczna. Ostateczną decyzję o wyborze metody operacji podejmują chirurdzy w zależności od typu naczynia objętego schorzeniem, rodzajem samego schorzenia oraz rozległością jego występowania, a także stanu ogólnego pacjenta.

Ścieżka kariery chirurga naczyniowego

Młodzi lekarze marzący o specjalizacji w chirurgii naczyniowej są poddawani 6‑letniemu procesowi kształcenia. Obejmuje on 3‑letni moduł podstawowy z chirurgii ogólnej, po którym następuje trwający również 3 lata moduł specjalistyczny w chirurgii naczyniowej. Specjalizacje modułowe obowiązują w Polsce od października 2014 r. a ich celem jest przyspieszenie i ułatwienie procesu kształcenia lekarzy.

Wymagana jest również praktyka w oddziałach chirurgii ogólnej, kardiologii, anestezjologii oraz radiologii. Po zakończeniu specjalizacji lekarz zdaje egzamin państwowy, który uprawnia do wykonywania zawodu chirurga naczyniowego. Kształcenie ustawiczne i udział w kursach z zakresu nowych technologii są istotnym elementem dalszego rozwoju zawodowego w tej specjalności.

Coraz większe znaczenie mają również zespoły interdyscyplinarne, w których chirurg naczyniowy współpracuje z diabetologiem, nefrologiem czy specjalistą chorób zakaźnych, by wspólnie wybrać najlepszą ścieżkę terapii, zwłaszcza w przypadkach skomplikowanych lub wielochorobowych.