Operacja przepukliny pępkowej u dzieci i niemowląt

Objawy i przebieg przepukliny pępkowej u dzieci

Można powiedzieć, że powstanie przepukliny pępkowej jest jednym z naturalnych etapów rozwoju dziecka. W życiu płodowym do 10. tygodnia życia jelita znajdują się poza jamą brzuszną. Po tym czasie przepuklina powinna zaniknąć, ale nie zawsze tak się dzieje.

Po narodzeniu przepuklina pępkowa wygląda jak niewielkie uwypuklenie w obrębie pępka, które powiększa się w czasie płaczu dziecka. Większe przepukliny pępkowe są widoczne także wtedy, gdy dziecko jest spokojne, i tylko te mogą wymagać operacji. U 95% dzieci dochodzi do samoistnego zaniku przepukliny pępkowej. Dzieje się to do 4. roku życia.

Przyczyny i czynniki ryzyka przepukliny pępkowej

Przepuklina pępkowa występuje równie często u chłopców jak u dziewcząt. Do czynników ryzyka jej wystąpienia zalicza się przede wszystkim niską masę urodzeniową. Z punktu widzenia medycznego, przepuklina pępkowa u dziecka w większości przypadków nie jest groźna i bardzo rzadko wiąże się z powikłaniami (ryzyko uwięźnięcia jest niskie, poniżej kilku procent).

Zasada ta nie dotyczy jednak wszystkich przepuklin w wieku dziecięcym. Na przykład przepuklina pachwinowa powinna być zoperowana jak najszybciej po jej rozpoznaniu, co ma miejsce zazwyczaj w 1–2 miesiącu życia. To dlatego, że wiąże się ona z wysokim ryzykiem zadzierzgnięcia przepukliny, co może zagrażać życiu.

Nieco częściej do przetrwania przepukliny pępkowej do 4–5 roku życia dochodzi u dzieci z chorobami tkanki łącznej, po wcześniactwie czy przy większej średnicy ubytku. Te sytuacje wymagają uważniejszej kontroli przez specjalistę chirurgii dziecięcej.

Kiedy operować przepuklinę pępkową u dzieci

W przypadku przepukliny pępkowej należy przede wszystkim czekać. Dopiero kiedy dziecko ukończy 4 rok życia, a przepuklina nadal będzie widoczna, powinno się podjąć decyzję o zabiegu operacyjnym. Wyjątkiem są duże przepukliny o średnicy >2 cm oraz przypadki, w których podejrzewa się uwięźnięcie przepukliny.

Objawia się to płaczem dziecka spowodowanym bólem związanym z zatrzymaniem ruchów jelit. Dziecko nie może oddać stolca ani gazów, a skóra nad przepukliną jest wyraźnie zaczerwieniona. W takiej sytuacji należy niezwłocznie wezwać pogotowie ratunkowe, gdyż odwleczenie tej decyzji może doprowadzić do martwicy jelita. Szybka reakcja zmniejsza ryzyko ciężkich powikłań.

Objawy uwięźniętej przepukliny

Niepokojące objawy uwięźniętej przepukliny to m.in.:

• twarde i bolesne uwypuklenie, którego nie da się odprowadzić,
• nagły silny ból brzucha,
• wymioty,
• wzdęcie,
• gorączka,
• zmiana koloru skóry nad pępkiem (sinienie, silne zaczerwienienie),
• apatia lub niechęć do jedzenia.

Warto dodać, że decyzja o operacji powinna być również konsultowana z rodzicami dziecka. Ważne jest, aby świadomie i odpowiedzialnie podchodzić do takiej decyzji, biorąc pod uwagę ewentualne korzyści i ryzyko związane z zabiegiem. Lekarz wyjaśnia też plan znieczulenia ogólnego u dzieci, oczekiwany przebieg i wskaźniki wyzdrowienia po operacji.

Kwalifikacja do zabiegu i konsultacje

Przepuklinę pępkową u dziecka powinien ocenić pediatra. Jeśli budzi ona jego niepokój, dziecko zostanie skierowane do kliniki chirurgicznej. Ostatecznie do operacji przepukliny pępkowej, jeśli będzie ona konieczna, dziecko powinno być zakwalifikowane przez chirurga dziecięcego. To on – wspólnie z rodzicami – dobierze bezpieczną metodę leczenia i omówi szczegółowe zalecenia po zabiegu.

Metody operacji przepukliny pępkowej u dzieci

Leczenie przepukliny pępkowej u dzieci opiera się na przeprowadzeniu zabiegu chirurgicznego. Może być wykonany metodą otwartą (klasyczną) lub laparoskopową.

Operacja metodą otwartą

Metoda otwarta polega na wykonaniu niewielkiego cięcia pod pępkiem. Następnie tkanki są cofane do jamy brzusznej, a brzegi rany zostają zaszyte. U dzieci zazwyczaj stosuje się zamknięcie wchodu do przepukliny szwami, bez użycia siatki – siatki wzmacniające zarezerwowane są dla wyjątkowo dużych ubytków lub nawrotów u starszych dzieci i nie stanowią standardu u najmłodszych.

Operacja laparoskopowa

Metoda laparoskopowa, która polega na wprowadzeniu narzędzi i kamery przez niewielkie nacięcia na brzuchu, bywa wybierana ze względu na mniejszą bliznę i możliwość oceny jamy brzusznej. Wyniki onkologiczne nie mają tu zastosowania, a skuteczność i częstość nawrotów w typowych przypadkach są porównywalne do metody otwartej.

Wybór techniki zależy od wielkości przepukliny, wieku dziecka i doświadczenia zespołu chirurgii dziecięcej.

Skuteczność i nawroty:

• Skuteczność zabiegów i nawroty: po standardowym zszyciu ubytku nawroty zdarzają się rzadko (zwykle poniżej 2–3% przypadków); ryzyko jest wyższe przy bardzo dużych ubytkach, otyłości czy chorobach tkanki łącznej.
• Po technikach laparoskopowych częstość nawrotów jest podobna. Zastosowanie siatki w szczególnych sytuacjach też jest mało ryzykowne, ale nie jest rutyną u małych dzieci.
• Wskaźniki wyzdrowienia: większość zabiegów odbywa się w trybie jednego dnia lub z krótką hospitalizacją; ból pooperacyjny jest zazwyczaj łagodny i dobrze kontrolowany.
• Dzieci szybko wracają do codziennej aktywności.

Rekonwalescencja po operacji przepukliny pępkowej

Po operacji dziecko pozostaje pod obserwacją medyczną, aby zapobiec ewentualnym powikłaniom. Rodzice otrzymują szczegółowe instrukcje dotyczące pielęgnacji rany operacyjnej oraz zaleceń dietetycznych, aby wspomóc szybki powrót do zdrowia.

Ważne jest, aby unikać sytuacji, które mogą prowadzić do zwiększonego ciśnienia w jamie brzusznej, takich jak duży wysiłek fizyczny. U najmłodszych nie da się „uniknąć płaczu”, ale dobre leczenie bólu i komfort dziecka ograniczają napinanie brzucha.

Zalecenia po operacji przepukliny pępkowej u dziecka:

• Rekonwalescencja po operacji przepukliny: jedzenie i picie zwykle wracają do normy w ciągu 12–24 godzin.
• Ból jest najsilniejszy w pierwszych 1–3 dniach i słabnie z każdym dniem; rana goi się najczęściej w 7–14 dni.
• Do przedszkola/szkoły wiele dzieci wraca po 2–7 dniach, a do sportu po 3–4 tygodniach (zgodnie z zaleceniem lekarza).
• Aktywność fizyczna po operacji: przez około 2 tygodnie warto ograniczyć intensywne zabawy skokowe, podnoszenie ciężkich przedmiotów czy sporty kontaktowe.
• Stopniowy powrót do aktywności jest wskazany i bezpieczny, jeśli nie nasila bólu.
• Pielęgnacja rany: opatrunek utrzymujemy tak długo, jak zaleci zespół operujący.
• Okolicę rany trzymamy w suchości, obserwujemy czy nie ma wycieku, zaczerwienienia, nieprzyjemnego zapachu; szwy często są wchłanialne i nie wymagają usunięcia.
• Wsparcie rodziców: podawaj leki przeciwbólowe zgodnie z zaleceniem, dbaj o nawodnienie i dietę bogatą w błonnik (by zapobiec zaparciom), zapewnij spokojny sen.
• Krótkie spacery i delikatny ruch pomagają szybciej dojść do siebie.

Powikłania pooperacyjne

Możliwe powikłania pooperacyjne występują rzadko, ale warto je znać, aby szybko zareagować:

• zakażenie rany (narastające zaczerwienienie, ocieplenie, ropna wydzielina, gorączka),
• krwiak lub surowiczak w okolicy pępka (zwykle wchłaniają się samoistnie),
• rozejście się brzegów rany lub problemy z gojeniem,
• przejściowe drętwienie/większa wrażliwość okolicy blizny,
• bardzo rzadko przewlekły ból lub nawrót przepukliny w przyszłości.

Kiedy pilnie do lekarza?

Kiedy pilnie skontaktować się z lekarzem? Gdy pojawi się gorączka, nasilający się ból mimo leków, wymioty, objawy odwodnienia, ropna wydzielina lub szybko narastający obrzęk rany, a także gdy dziecko nie oddaje stolca/gazów i ma wzdęty, bolesny brzuch.

Regularne wizyty kontrolne są kluczowe, aby monitorować proces gojenia i szybko reagować na ewentualne nieprawidłowości. W wielu przypadkach dzieci mogą wrócić do normalnej aktywności w ciągu kilku tygodni po zabiegu, chociaż pełne wyleczenie może potrwać nieco dłużej. Długoterminowo rokowanie jest bardzo dobre – najczęściej pozostaje niewielka, dyskretna blizna i prawidłowy kształt pępka, a nawroty są rzadkie. Jeśli jednak pojawi się ponowne uwypuklenie, warto zgłosić się na ocenę do specjalisty.