Mięśniaki macicy nie zawsze muszą być operowane

Mięśniaki macicy, znane również jako włókniaki, to łagodne guzy występujące w mięśniówce macicy, czyli w warstwie mięśniowej tego organu. Są to jedne z najczęściej diagnozowanych nowotworów łagodnych u kobiet w wieku rozrodczym, choć mogą występować również po menopauzie choć zwykle ulegają regresji po menopauzie (zmniejszają się wraz ze spadkiem poziomu hormonów).

Utrzymywanie się wzrostu guza lub pojawienie się nowych dolegliwości po menopauzie wymaga kontroli lekarskiej i ewentualnej dalszej diagnostyki.

Mięśniaki macicy – przyczyny i czynniki ryzyka

Mięśniaki są guzami niezłośliwymi, co oznacza, że nie rozprzestrzeniają się na inne części ciała. Mogą być bardzo małe, prawie niewidoczne bez specjalistycznych badań, ale mogą też osiągać duże rozmiary. Mogą rozwijać się wewnątrz ściany macicy, na zewnątrz macicy lub wewnątrz jamy macicy.

Choć dokładna przyczyna powstawania mięśniaków nie jest w pełni zrozumiana, wiadomo, że czynniki genetyczne i hormonalne mogą odgrywać kluczową rolę. Estrogen i progesteron, hormony odpowiedzialne za regulację cyklu miesiączkowego, mogą stymulować wzrost tych guzów. Dodatkowo, otyłość i brak aktywności fizycznej mogą zwiększać ryzyko wystąpienia mięśniaków.

Objawy i diagnostyka mięśniaków macicy

Wiele kobiet z mięśniakami nie doświadcza żadnych objawów.

W niektórych przypadkach mięśniaki mogą powodować:

• obfite i bolesne miesiączkowanie,
• długotrwałe krwawienia miesięczne,
• krwawienia między miesiączkami,
• ból w dolnej części brzucha,
• ucisk na pęcherz moczowy,
• częste oddawanie moczu,
• bóle podczas stosunku,
• problemy z zajściem w ciążę.

Schorzenie dotyka ok. 40 proc. kobiet w wieku 35-55 lat. Może wywoływać nadmierne krwawienia miesięczne bądź pozamiesiączkowe, a to z kolei może przyczynić się do znacznego osłabienia i wystąpienia niedokrwistości.

Obfite krwawienia mogą prowadzić do niedoboru żelaza. Suplementacja żelaza (a rzadziej kwasu foliowego) jest wskazana wyłącznie po potwierdzeniu niedoborów w badaniach laboratoryjnych; o leczeniu decyduje lekarz na podstawie m.in. morfologii krwi, stężenia ferrytyny i innych parametrów. Nie każda pacjentka z mięśniakami wymaga suplementacji.

Diagnostyka: USG, rezonans, histeroskopia

Mięśniaki macicy diagnozowane są zwykle podczas rutynowego badania ginekologicznego, ultrasonografii, a czasem za pomocą bardziej zaawansowanych metod obrazowania, takich jak rezonans magnetyczny. Diagnostyka pozwala na ocenę wielkości, liczby i lokalizacji mięśniaków, co jest kluczowe dla wyboru odpowiedniej metody leczenia.

W niektórych przypadkach, szczególnie gdy planowane jest leczenie chirurgiczne, pomocna może być histeroskopia lub laparoskopia.

Leczenie mięśniaków macicy: kiedy operacja?

Opcje leczenia obejmują zarówno podejścia farmakologiczne, jak i chirurgiczne, w tym minimalnie inwazyjne metody oraz, w ekstremalnych przypadkach, usunięcie macicy (histerektomia).

Operacja może być nieunikniona, gdy mięśniaki powodują znaczne objawy kliniczne, takie jak intensywne krwawienia, które prowadzą do anemii, codzienny ból lub gdy utrudniają funkcjonowanie innych organów. Warto także dodać, że współczesna chirurgia oferuje mniej inwazyjne metody, takie jak miomektomia laparoskopowa. Ta metoda umożliwia dokładne usunięcie mięśniaków przy jednoczesnym zachowaniu macicy.

Leczenie zależy od wielu czynników, w tym od:

• wielkości mięśniaków,
• lokalizacji guzów,
• wieku pacjentki,
• objawów,
• planów dotyczących macierzyństwa.

Wskazania do leczenia zabiegowego

Farmakoterapia może być niewystarczająca i wtedy rozważa się leczenie zabiegowe, m.in. gdy:

• objawy są ciężkie i nawracają pomimo leczenia zachowawczego,
• występują duże mięśniaki lub znaczna deformacja jamy macicy,
• mięśniaki podśluzówkowe zaburzają kształt jamy macicy i utrudniają zajście w ciążę lub powodują poronienia,
• dochodzi do powikłań, np. nasilonego ucisku na pęcherz lub jelita, utrudnienia odpływu moczu,
• po leczeniu farmakologicznym stwierdza się ponowny szybki wzrost mięśniaków lub brak poprawy jakości życia,
• obraz kliniczny lub badania dodatkowe budzą wątpliwości co do charakteru zmiany i wymagają interwencji według oceny lekarza.

Embolizacja tętnic macicznych

W wybranych sytuacjach alternatywą dla operacji bywa embolizacja tętnic macicznych; jej przydatność u kobiet planujących ciążę jest ograniczona i decyzję podejmuje się indywidualnie.

Leczenie farmakologiczne mięśniaków macicy

W dzisiejszych czasach kobiety coraz później decydują się na macierzyństwo. Coraz więcej z nich zachodzi w pierwsze ciąże dopiero po 30. roku życia, czyli w okresie, w którym zwiększa się ryzyko wystąpienia mięśniaków macicy.

Jak twierdzi dr Jacek Tulimowski, ginekolog-położnik z Warszawy, opracowanie nowego leku jest ogromnym postępem, szczególnie dla kobiet planujących jeszcze macierzyństwo. Dla nich leczenie pozwalające uniknąć zabiegu jest najlepszym możliwym rozwiązaniem. Według lekarza u takich pacjentek nie powinno się leczyć mięśniaków również poprzez embolizację tętnic macicznych.

Leczenie farmakologiczne najczęściej ma na celu złagodzenie objawów i/lub czasowe zmniejszenie mięśniaków. Po zakończeniu terapii dolegliwości mogą nawracać, dlatego decyzję o sposobie leczenia dostosowuje się do planów rozrodczych, nasilenia objawów i wyników badań.

Octan uliprystalu – skuteczność i bezpieczeństwo

Skuteczność badań klinicznych potwierdza prof. Jan Kotarski, kierownik I Katedry i Kliniki Ginekologii Onkologicznej i Ginekologii UM w Lublinie. Jak podaje, zastosowanie octanu uliprystalu u kobiet zakwalifikowanych do operacji usunięcia mięśniaków sprawiło, że po 3 miesiącach 50 proc. pacjentek mogło zrezygnować z zabiegu.

Wskutek przeprowadzonej terapii objętość mięśniaków zmniejszyła się, jednocześnie uległy złagodzeniu bądź zupełnie ustąpiły objawy (np. silne krwawienia prowadzące do niedokrwistości).

Jak twierdzi wspomniany prof. Kotarski, nowatorski lek może okazać się skuteczną metodą leczenia mięśniaków również u kobiet w okresie okołomenopauzalnym. Zastosowanie preparatu może wykluczyć konieczność zabiegu chirurgicznego, a kiedy pacjentka przejdzie naturalną menopauzę, istnieje duża szansa, że mięśniaki zwykle ulegną zmniejszeniu (regresji).

Octan uliprystalu odróżnia się od stosowanych do tej pory analogów gonadoliberyny (GnRH) tym, iż nie powoduje objawów typowych dla menopauzy. Nie wywołuje też nieodwracalnych zmian w mineralizacji kości.

Jednocześnie, ze względu na zgłaszane rzadkie, ale ciężkie uszkodzenia wątroby, jego stosowanie jest obecnie ograniczone i wymaga monitorowania czynności wątroby; o ewentualnym leczeniu decyduje lekarz zgodnie z aktualnymi zaleceniami i przepisami.

Inne metody farmakologiczne i działania niepożądane

Oprócz octanu uliprystalu, farmakologiczne metody leczenia mięśniaków macicy obejmują kilka innych opcji, zwłaszcza hormonalnych i objawowych.

Inne farmakologiczne metody leczenia mięśniaków macicy:

• agoniści lub antagoniści GnRH (hormonalne blokowanie),

• hormonalna antykoncepcja i progestageny,

• leki objawowe / niefarmakologiczne wspomagające.