Przepuklina po operacji wyrostka i laparoskopii

Przepuklina brzuszna to nieprawidłowe przemieszczenie się całości lub fragmentu narządów (głównie jelit) poza jamę brzuszną. Schorzenie to rozwija się w miejscach o obniżonej wytrzymałości i może mieć postać wrodzoną bądź nabytą.

Do powstania przepukliny w obrębie jamy brzusznej przyczyniają się wszelkie czynności wywołujące nadmierne działanie tłoczni brzusznej. Wówczas w wyniku nadmiernej pracy mięśni osłabiona powłoka może ulec rozerwaniu i doprowadzić do powstania przepukliny.

Po zabiegach chirurgicznych (np. wycięciu wyrostka robaczkowego czy laparoskopii) w miejscu nacięcia lub wkłucia trokarów powstaje blizna, która jest słabsza niż zdrowa powięź. To właśnie ten „słabszy punkt”, w połączeniu z podwyższonym ciśnieniem w jamie brzusznej, tłumaczy, dlaczego przepuklina może pojawić się po operacji wyrostka lub po laparoskopii.

Przepuklina po operacji wyrostka i po laparoskopii – przyczyny i powikłania

Jedną z odmian przepukliny brzusznej jest tak zwana przepuklina pooperacyjna (w bliźnie pooperacyjnej). Dochodzi do niej w efekcie wystąpienia powikłań po przebytej operacji, najczęściej jeszcze w okresie gojenia się rany.

Jej przyczyną jest zwykle nieprawidłowa technika chirurgiczna podczas zamykania jamy brzucha lub wdanie się zakażenia. Jedną z przepuklin pooperacyjnych jest przepuklina po wyrostku. Nie są to częste przypadki, jednak się zdarzają. Możliwe jest także wystąpienie przepukliny pępkowej po laparoskopii.

Po laparoskopii i po wyrostku – miejsca ryzyka

Dlaczego do tego dochodzi? Operacja tworzy ubytek w powięzi (strukturze nadającej powłokom brzusznym wytrzymałość). Jeśli proces gojenia zostanie zakłócony lub więzadła i mięśnie będą nadmiernie obciążane, w miejscu blizny może powstać „wrota” przepukliny.

Po laparoskopii ryzyko dotyczy głównie miejsc po trokarach, zwłaszcza w pępku i po użyciu większych narzędzi; ważne jest ich prawidłowe zamknięcie na poziomie powięzi.

Po wycięciu wyrostka robaczkowego (z cięcia w prawym dole biodrowym lub po zabiegu laparoskopowym) przepuklina może rozwinąć się w bliźnie po nacięciu.

Czynniki zwiększające ryzyko przepukliny

• Czynniki zwiększające ryzyko: zakażenie lub krwiak rany, niepełne zamknięcie powięzi, otyłość, cukrzyca, palenie tytoniu, niedożywienie, długotrwałe leczenie steroidami, zaburzenia gojenia, przewlekły kaszel, zaparcia, intensywne parcie (np. przy problemach z oddawaniem moczu), a także wczesne i duże obciążenia fizyczne po zabiegu.
• Moment pojawienia się: przepuklina pooperacyjna najczęściej ujawnia się w pierwszych miesiącach po operacji, ale może wystąpić także później.

Rekonwalescencja – na co uważać?

Niedostateczna rehabilitacja pooperacyjna oraz zbyt szybki powrót do aktywności fizycznej mogą także zwiększyć ryzyko wystąpienia przepukliny. Dlatego po operacji kluczowe jest przestrzeganie zaleceń lekarza dotyczących okresu rekonwalescencji oraz ograniczenia wysiłku fizycznego.

Aby zmniejszyć ryzyko przepukliny po zabiegu, warto zwrócić uwagę na codzienne nawyki i pielęgnację rany:

• Ochrona rany i stopniowy powrót do aktywności: utrzymuj ranę czystą i suchą zgodnie z zaleceniami, unikaj forsownych ruchów i dźwigania w pierwszych tygodniach (zakres i czas wyznacza lekarz), wracaj do obciążeń stopniowo.
• Technika podnoszenia: uginaj kolana, trzymaj ciężar blisko tułowia, unikaj skręcania tułowia w trakcie dźwigania, oddychaj miarowo i nie wstrzymuj oddechu (unikaj manewru Valsalvy).
• Kontrola kaszlu i zaparć: lecz napady kaszlu (np. zgodnie z zaleceniem lekarza), dbaj o regularne, miękkie stolce; pomocna bywa dieta bogata w błonnik, odpowiednia podaż płynów oraz – jeśli lekarz zaleci – środki zmiękczające stolec.
• Styl życia sprzyjający gojeniu: rzuć palenie, dąż do prawidłowej masy ciała, kontroluj glikemię (u osób z cukrzycą), odpowiednio się odżywiaj (białko, witaminy).
• Po laparoskopii: zwracaj uwagę na okolice pępka i miejsca wkłuć; każde wybrzuszenie lub ból narastający przy kaszlu czy wysiłku skonsultuj z lekarzem.

Objawy przepukliny pooperacyjnej – jak je rozpoznać?

Dolegliwości, jakie wywołuje przepuklina brzuszna, zazwyczaj rozwijają się stopniowo. Ich intensywność jest zależna od lokalizacji przepukliny oraz jej wielkości. W początkowym stadium choroby objawy mogą być bardzo łagodne, jednak z czasem będą się pogłębiać.

Do najczęstszych symptomów przepukliny pooperacyjnej należą:

• ból i pieczenie w okolicach blizny,
• nasilający się dyskomfort w trakcie podnoszenia ciężkich przedmiotów, kaszlu czy parcia na stolec,
• wybrzuszenie w postaci elastycznego guza, który z początku daje się odprowadzić do wewnątrz (później jest to coraz trudniejsze).

Po laparoskopii i po wyrostku – gdzie lokalizują się objawy?

Objawy mogą nieco różnić się w zależności od miejsca operacji. Po laparoskopii częściej dotyczą okolicy pępka lub miejsc wkłuć: pojawia się niewielki guzek lub tkliwość, która nasila się przy wysiłku czy kaszlu.

Po usunięciu wyrostka dolegliwości lokalizują się zwykle w prawym dole biodrowym, w obrębie blizny pooperacyjnej. Wybrzuszenie bywa wyraźniejsze przy dłuższym staniu lub napinaniu mięśni brzucha. Niekiedy, zwłaszcza przy małych przepuklinach w miejscu po trokarze, dominuje ból bez wyraźnie widocznego guza.

Uwięźnięcie przepukliny – objawy alarmowe

Z biegiem czasu przepuklina zaczyna się powiększać, nasilając jednocześnie swoje dolegliwości. Wówczas konieczne jest natychmiastowe zgłoszenie się do lekarza. Zwlekanie może doprowadzić do groźnych powikłań, takich jak uwięźnięcie przepukliny.

Objawia się ono nagłym, silnym bólem brzucha oraz twardym guzem, którego nie można cofnąć. Ponadto dochodzi do niedrożności przewodu pokarmowego, nasilonej perystaltyki, wymiotów, wzdęć, zatrzymania gazów oraz stolca. Uwięźnięcie przepukliny jest stanem, który bezpośrednio zagraża życiu, dlatego konieczna jest natychmiastowa interwencja chirurgiczna.

Niektóre osoby mogą także doświadczać ogólnego poczucia osłabienia oraz objawów ze strony układu pokarmowego, takich jak rozdęcie brzucha czy uczucie pełności. Regularne monitorowanie stanu zdrowia i nielekceważenie drobnych objawów może pomóc w szybkim wykryciu ewentualnych komplikacji.

Leczenie przepukliny pooperacyjnej – metody i rekonwalescencja

Każda przepuklina brzuszna - w tym także pooperacyjna - wymaga interwencji chirurgicznej. Nie ma możliwości wyleczenia tego schorzenia inną metodą.

Co prawda istnieją sposoby, takie jak noszenie pasa przepuklinowego, jednak są one wykorzystywane tylko w sytuacjach, kiedy istnieją poważne przeciwwskazania do przeprowadzenia zabiegu (np. u pacjentów w podeszłym wieku, obciążonych dodatkowymi chorobami).

W innych przypadkach zawsze zalecane jest jak najszybsze zoperowanie przepukliny. Celem zabiegu jest odprowadzenie worka przepuklinowego, zamknięcie jej wrót oraz wzmocnienie osłabionej części jamy brzusznej.

Z roku na rok techniki chirurgiczne są udoskonalane, co wpływa na zmniejszenie ryzyka nawrotu przepukliny. Obecnie wiele zabiegów wykonuje się metodą laparoskopową, która jest mniej inwazyjna i wiąże się z krótszym czasem rekonwalescencji.

Po zabiegu istotne jest także wdrożenie odpowiedniej fizjoterapii oraz dostosowanie stylu życia, aby zapobiegać nawrotom schorzenia.

Operacyjne metody naprawy przepukliny

Dobór metody zależy od wielkości i lokalizacji ubytku, stanu tkanek, przebytych zakażeń oraz ogólnego stanu zdrowia.

Stosuje się m.in.:

• Naprawę z dostępu otwartego – przez nacięcie nad przepukliną; w bardzo małych ubytkach możliwe bywa zszycie powięzi, natomiast częściej stosuje się wzmocnienie siatką, aby zmniejszyć ryzyko nawrotu (siatka może być umieszczona na powięzi – onlay, pod powięzią/mięśniami – sublay/retromięśniowo).
• Naprawę laparoskopową – przez kilka małych wkłuć; w wielu przypadkach umieszcza się siatkę od strony jamy brzusznej (np. technika podkładowa/underlay). Metoda ta zwykle wiąże się z mniejszym bólem pooperacyjnym i szybszym powrotem do aktywności.
• Naprawy złożone – przy rozległych przepuklinach lub słabej jakości tkankach rozważa się techniki rekonstrukcyjne ściany brzucha, dobierane indywidualnie przez chirurga.

W przypadku aktywnego zakażenia rany lub wysokiego ryzyka infekcji leczenie może wymagać etapowego postępowania (najpierw opanowanie zakażenia, następnie odroczona naprawa). Plan leczenia zawsze ustala chirurg po badaniu i analizie wyniku badań obrazowych, jeśli są potrzebne.

Rehabilitacja i profilaktyka nawrotu

Po operacji bardzo ważna jest profilaktyka nawrotu: stopniowe zwiększanie aktywności, nauka prawidłowej pracy mięśni głębokich tułowia (pod okiem fizjoterapeuty), unikanie nagłego dźwigania, właściwa technika podnoszenia, dbanie o regularne wypróżnienia i leczenie przewlekłego kaszlu.

Indywidualne ograniczenia (np. kiedy można wrócić do pracy fizycznej czy sportu) zawsze należy ustalić z lekarzem prowadzącym.