Szczepienia rodziców i dzieci – jak rodzice podejmują decyzje o profilaktyce?

Rodzice szczepią się częściej niż ogół badanych

Rodzice dzieci do 18. roku życia częściej niż ogół respondentów deklarowali wykonanie przynajmniej jednego z analizowanych szczepień w sezonie jesienno-zimowym 2025. Żadnego szczepienia nie wykonało 70,2% rodziców, podczas gdy w całej badanej populacji było to 77,7%.

Różnicę widać także przy konkretnych szczepieniach. Przeciw grypie zaszczepiło się 13,0% rodziców wobec 10,4% ogółu badanych. W przypadku COVID-19 było to odpowiednio 8,9% i 6,2%, RSV – 7,0% i 6,0%, a krztuśca – 6,6% i 4,9%. We wszystkich analizowanych przypadkach rodzice częściej deklarowali więc wykonanie szczepienia niż ogół respondentów.

Sam raport (https://www.kliniki.pl/raporty/) interpretuje ten wynik jako większą skłonność rodziców do podejmowania działań profilaktycznych. Nie pozwala jednak jednoznacznie stwierdzić, co jest przyczyną tej różnicy – dopiero analiza motywacji pokazuje, jakie czynniki rodzice sami wskazywali jako najważniejsze przy decyzji o szczepieniu.

Co motywuje rodziców do szczepienia?

Rodziców do szczepienia motywuje przede wszystkim ochrona bliskich, utrwalony nawyk oraz zalecenie lekarza. Wśród rodziców dzieci do 18. roku życia, którzy wykonali przynajmniej jedno z analizowanych szczepień, po 15,2% wskazało jako główną motywację chęć ochrony bliskich oraz przyzwyczajenie do regularnego szczepienia się co roku. 13,2% kierowało się natomiast zaleceniem lekarza.

Na tym tle mniejsze znaczenie miała ochrona własnego zdrowia. Chęć zabezpieczenia się przed ciężkim przebiegiem choroby wskazało 12,8% rodziców, podczas gdy w całej grupie zaszczepionych respondentów było to 24,7%. Wśród rodziców częściej na pierwszy plan wysuwała się więc perspektywa rodziny i utrwalonych zachowań profilaktycznych niż wyłącznie własne ryzyko zdrowotne.

Znaczenie miały także kwestie praktyczne. 10,3% rodziców wskazało możliwość skorzystania z darmowego lub refundowanego szczepienia, a 9,6% – wykonywanie pracy lub zawodu zwiększającego ryzyko zachorowania albo wymagającego szczepienia.

Dlaczego rodzice rezygnują z zaszczepienia się?

• Najczęstszym powodem niewykonania własnego szczepienia przez rodziców było przekonanie, że nie było ono potrzebne. Tak odpowiedziało 23,3% rodziców dzieci do 18. roku życia, którzy w sezonie jesienno-zimowym 2025 nie przyjęli żadnego z analizowanych szczepień.

• Drugim najczęściej wskazywanym powodem był brak zaufania do szczepionek – 19,0%.

• 10,9% rodziców wskazało, że lekarz nie zalecił im żadnego szczepienia.

• 8,0% – że nikt nie zaproponował im takiej formy profilaktyki.

• Obawy przed działaniami niepożądanymi były główną przyczyną dla 7,8% badanych.

• 6,9% uznało ryzyko zachorowania za niewielkie.

• Brak czasu wskazało 4,5% rodziców.

• Zbyt wysoki koszt szczepienia – 2,6%.

• Problemy z dostępnością, takie jak brak terminów lub szczepionek – 0,7%.

• Dodatkowo 4,3% badanych przyznało, że zapomniało o szczepieniu lub o nim nie pomyślało.

Brak zaufania do szczepionek – jak często dotyczy rodziców?

Wśród rodziców, którzy nie wykonali żadnego z analizowanych szczepień, brak zaufania do szczepionek wskazało 19,0% badanych. W całej grupie osób nieszczepionych odsetek ten wyniósł 14,9%. Oznacza to, że właśnie wśród nieszczepiących się rodziców nieufność pojawiała się częściej jako główny powód rezygnacji.

Nie stoi to w sprzeczności z wcześniejszym wynikiem, zgodnie z którym rodzice jako grupa szczepili się częściej niż ogół respondentów. Te dane opisują dwa różne etapy decyzji: pierwszy pokazuje, jak często rodzice wykonują szczepienia, a drugi – co powstrzymuje tych, którzy się na nie nie zdecydowali.

Warto też odróżnić brak zaufania od konkretnych obaw dotyczących bezpieczeństwa. Wśród nieszczepionych rodziców 7,8% wskazało obawy przed działaniami niepożądanymi, czyli znacznie mniej niż ogólny brak zaufania. Raport traktuje te odpowiedzi jako osobne bariery.

Szczepienia w rodzinie – od czego zacząć?

Rodzinny plan profilaktyki warto zacząć od osobnego spojrzenia na potrzeby dorosłych i dzieci. Raport pokazuje, że rodzice częściej niż ogół badanych podejmowali własne szczepienia, a jednocześnie 29,0% rodziców zadeklarowało, że ich dziecko lub dzieci zostały zaszczepione przeciw chorobom częściej występującym w sezonie jesienno-zimowym. W tej grupie 71,0% wskazało, że takiego szczepienia nie wykonano.

Dane dotyczące dzieci nie powinny być jednak łączone z powodami, dla których rodzice sami rezygnowali ze szczepień. Raport nie pytał rodziców, dlaczego nie zaszczepili swoich dzieci. Wiemy jedynie, jakie decyzje deklarowali w odniesieniu do dzieci oraz jakie motywacje i bariery wskazywali przy własnych szczepieniach.

W praktyce dobrym punktem wyjścia może być zebranie informacji o dotychczasowych szczepieniach wszystkich członków rodziny i omówienie ich podczas wizyty lekarskiej. W przypadku dziecka można porozmawiać z pediatrą, a w przypadku dorosłych – z lekarzem rodzinnym. Warto przygotować pytania o to, które szczepienia mogą być aktualnie potrzebne, czy któreś wymagają uzupełnienia oraz jakie wątpliwości warto wyjaśnić przed podjęciem decyzji.

Znaczenie rozmowy z lekarzem widać także w danych dotyczących samych rodziców. 13,2% zaszczepionych rodziców wskazało zalecenie lekarza jako główną motywację, natomiast wśród tych, którzy się nie zaszczepili, 10,9% podało brak takiego zalecenia, a 8,0% – brak propozycji szczepienia.