Artroskopia operacyjna łąkotki

Łąkotka (łac. meniscus) to elastyczny chrzęstno-włóknisty twór leżący wewnątrz stawu kolanowego między kością udową a piszczelową. W kolanie znajdują się 2 łąkotki (przyśrodkowa – od wewnętrznej strony i boczna – od strony zewnętrznej). Ich funkcją jest wypełnienie i dopasowanie powierzchni stawowych oraz umożliwienie ruchów skrętnych stawu kolanowego.

Dodatkowo łąkotki są bardzo istotnymi amortyzatorami, przenoszą obciążenia, chronią chrząstkę stawową oraz pomagają w stabilizacji mechanicznej kolana.

Uszkodzenie łąkotki – objawy i przyczyny

U młodych ludzi do uszkodzenia łąkotek dochodzi najczęściej w trakcie uprawiania sportu. Mechanizm uszkodzenia polega na przekroczeniu fizjologicznych granic i zakresów ruchomości łąkotek, np. przy nadmiernym ruchu skrętnym, zgięciu lub przeproście stawu kolanowego.

U osób starszych, u których struktura łąkotek jest osłabiona na skutek zwyrodnienia stawów, do urazu może dojść nawet w trakcie przysiadu. Objawem uszkodzenia łąkotki jest ból od wewnętrznej lub zewnętrznej strony kolana w okolicach szpary stawowej, uczucie niestabilności stawu kolanowego, bolesny deficyt zgięcia lub wyprostu oraz opuchlizna stawu.

Diagnostyka uszkodzeń łąkotki

Badaniami diagnozującymi uszkodzenie łąkotek są przede wszystkim tzw. testy łąkotkowe wykonywane przez ortopedę. Dla potwierdzenia diagnozy zleca się wykonanie USG lub MRI (rezonansu magnetycznego).

W praktyce klinicznej rezonans magnetyczny jest najczęściej badaniem obrazowym pierwszego wyboru w podejrzeniu pęknięcia łąkotki, ponieważ pozwala nieinwazyjnie zobrazować typ i lokalizację uszkodzenia. USG może uwidocznić wysięk, torbiel łąkotki czy patologie okołostawowe, ale ma ograniczoną przydatność w ocenie samych pęknięć łąkotki.

W kontekście leczenia zachowawczego bywa rozważane podanie PRP (osocza bogatopłytkowego) jako metody wspomagającej gojenie wybranych uszkodzeń, jednak decyzję o takim postępowaniu podejmuje lekarz po analizie obrazu klinicznego i obrazowego. W ostatnich latach nastąpił znaczący postęp w technologii obrazowania, co pozwala na dokładniejszą diagnozę uszkodzeń łąkotki.

Nowoczesne metody, takie jak rezonans magnetyczny, umożliwiają precyzyjne zobrazowanie wewnętrznej struktury kolana i pozwalają lekarzom na lepsze zrozumienie konkretnego rodzaju uszkodzenia.

Artroskopia łąkotki – przebieg zabiegu

Nowe techniki chirurgiczne, takie jak zastosowanie narzędzi endoskopowych, stają się coraz bardziej popularne. Umożliwiają one mniej inwazyjne podejście do leczenia łąkotki, co przekłada się na skrócenie czasu rekonwalescencji i minimalizowanie ryzyka powikłań pooperacyjnych.

Artroskopia jest rodzajem endoskopii stawu – przez niewielkie nacięcia wprowadza się kamerę i cienkie narzędzia, co pozwala jednocześnie postawić rozpoznanie i wykonać leczenie. Dzięki wysokiej jakości obrazowania MRI czysto diagnostyczna artroskopia jest obecnie rzadko potrzebna, natomiast artroskopia operacyjna pozostaje standardem w naprawie lub usunięciu uszkodzonych fragmentów łąkotki.

Artroskopia kolana jest zabiegiem małoinwazyjnym, polegającym na wykonaniu niewielkich nacięć i wprowadzeniu przez nie do stawu aparatu optycznego (kamerki) oraz miniaturowego instrumentarium, przy użyciu którego operator będzie wykonywał zabieg.

W trakcie artroskopii stawu kolanowego lekarz ocenia wnętrze kolana, m.in. strukturę i stan uszkodzenia łąkotek.

W porównaniu z technikami otwartymi artroskopia zwykle wiąże się z mniejszym urazem tkanek, mniejszym bólem pooperacyjnym, krótszą hospitalizacją i szybszym powrotem do funkcji. Zapewnia także bardzo dobrą wizualizację wnętrza stawu. Ograniczenia obejmują m.in. gorsze rokowanie niektórych złożonych uszkodzeń degeneracyjnych lub współistniejącą zaawansowaną chorobę zwyrodnieniową, gdzie efekt leczenia może być ograniczony.

Nieliczne sytuacje wymagają technik mini‑otwartych uzupełniających (np. przy wybranych rekonstrukcjach lub przeszczepach). W związku z tym, że łąkotki są tworami słaboukrwionymi, proces ich samoistnego gojenia może być długi. Można podejmować próby leczenia zachowawczego z zastosowaniem osocza bogatopłytkowego lub technik fizjoterapeutycznych.

Jednak najczęściej konieczny jest zabieg operacyjny, przeprowadzony metodą artroskopową. Główną zasadą jest maksymalne oszczędzanie łąkotki. Meniscektomia (częściowe wycięcie uszkodzonego fragmentu) bywa konieczna, ale dąży się do szycia łąkotki wszędzie tam, gdzie sprzyjają temu warunki anatomiczne i ukrwienie (tzw. strefa czerwona i czerwono‑biała).

Uszkodzona łąkotka: jakie opcje leczenia są dostępne?

źródło: Fot. Bartłomiej Barczyk / Agencja Gazeta

W zależności od aktualnego stanu i możliwości leczenia istnieje kilka metod naprawczych łąkotki:

• Oczyszczenie i pozostawienie niewielkich uszkodzeń – lekarz może również ukrwić okolice uszkodzenia, aby wspomóc proces gojenia.
• Częściowe wycięcie uszkodzonego fragmentu (tzw. częściowa meniscektomia) – szczególnie gdy wolna część uwiera w stawie i może powodować jego zablokowanie.
• Szycie łąkotki (metodami inside-out, outside-in lub all-inside) – zalecane, jeśli tylko jest możliwość zeszycia.
• Całkowite usunięcie (resekcja, całkowita meniscektomia) – w przypadku gdy nie ma już co ratować. Jednak jest to zawsze ostateczność.
• Wszczepienie implantu (protezy kolagenowej lub łąkotki pobranej od zmarłego dawcy – tzw. allogenicznej) – jest to leczenie nowatorskie, stosowane zazwyczaj u osób młodych, z niezniszczoną powierzchnią stawową chrząstki.

Po meniscektomii ryzyko przyspieszonego zużycia chrząstki stawowej rośnie wraz z rozmiarem usuniętego fragmentu, dlatego preferuje się naprawę łąkotki, o ile jest to możliwe. O kwalifikacji decydują m.in. typ pęknięcia, jego lokalizacja i ukrwienie oraz wiek i aktywność pacjenta.

Rehabilitacja po operacji łąkotki

W zależności od tego, co było wykonywane w trakcie operacji, czas powrotu do normalnego życia i aktywności fizycznej jest różny.

Jeśli łąkotka została tylko oczyszczona lub usunięto jej niewielki fragment, powoli można zacząć obciążać kończynę od 2. tygodnia po zabiegu, wykonywać ćwiczenia wzmacniające w pozycjach odciążonych i stosować terapię tkanek miękkich. Wówczas powrót do sportu możliwy jest nawet po 6 tygodniach.

Jeśli zaś w trakcie operacji lekarz zeszywał łąkotkę bądź usunął jej znaczną część, należy się wstrzymać od obciążania kolana do 3–4 tygodni po zabiegu, wykonywać ćwiczenia wspomagające zmniejszanie obrzęku oraz ćwiczenia wzmacniające mięśnie w pozycjach odciążonych. Dodatkowo stosować terapię tkanek zmniejszającą ryzyko powstania zrostów międzytkankowych.

Powrót do pełnej aktywności fizycznej następuje zazwyczaj 3–4 miesiące po zabiegu.

Warto zwrócić uwagę na znaczenie rehabilitacji po operacji łąkotki. Indywidualnie dobrane ćwiczenia przez fizjoterapeutę pomagają w odzyskaniu pełnej sprawności kolana, poprawiają zakres ruchów oraz zapobiegają ponownym urazom. Regularna kontrola lekarska jest również istotna, aby monitorować proces gojenia i wdrażać ewentualne korekty w planie rehabilitacyjnym.

Zalecenia po operacji

Aby zminimalizować ryzyko dolegliwości i powikłań, program rehabilitacji powinien obejmować kontrolę bólu i obrzęku (chłodzenie, kompresja, uniesienie), wczesną mobilizację w bezpiecznym zakresie, stopniowe wprowadzanie ćwiczeń siłowych i koordynacyjnych oraz edukację w zakresie unikania przeciążeń (np. wczesnych głębokich przysiadów i ruchów skrętnych po szyciu łąkotki).

O powrocie do pracy i sportu decyduje lekarz wraz z fizjoterapeutą na podstawie gojenia tkanek, siły mięśniowej i kontroli ruchu.

Powikłania po artroskopii kolana

Możliwe powikłania po artroskopii obejmują:

• zakażenie,
• krwawienie do stawu,
• zakrzepicę żylną i zatorowość,
• sztywność stawu/zwłóknienia,
• utrzymujący się ból,
• uszkodzenie chrząstki lub struktur okołostawowych,
• po szyciu – niepowodzenie gojenia i nawrót pęknięcia.

Ryzyko jest na ogół niskie, ale można je ograniczać poprzez:

• przestrzeganie zaleceń pooperacyjnych (higiena rany, zmiana opatrunków, stosowanie ortezy i kul zgodnie ze wskazaniami),
• wczesną mobilizację kończyny w bezpiecznym zakresie oraz ćwiczenia pompowe łydki,
• profilaktykę przeciwzakrzepową zgodnie z indywidualnym ryzykiem ustaloną przez lekarza,
• kontrolę obrzęku i bólu (chłodzenie, kompresja, elewacja, leki według zaleceń),
• unikanie palenia tytoniu i dbałość o prawidłową kontrolę chorób współistniejących (np. cukrzycy).

Kiedy pilnie zgłosić się do lekarza?

W razie gorączki, nasilającego się bólu i obrzęku, zaczerwienienia lub wycieku z rany, bólu/obrzęku łydki czy pojawienia się duszności należy pilnie skontaktować się z lekarzem.