NTM - co to znaczy?

Nietrzymanie moczu (NTM) występuje u osób w każdym wieku, jednak znacznie częściej dotyczy kobiet – zwłaszcza tych po 40. roku życia. Prawdopodobieństwo pojawienia się choroby wzrasta wraz z wiekiem. W przypadku kobiet, czynnikami sprzyjającymi wystąpieniu nietrzymania moczu są również przebyte ciąże, otyłość i zabiegi ginekologiczne. U mężczyzn ryzyko zachorowania na NTM wzrasta przy schorzeniach gruczołu krokowego oraz po wykonanych w związku z nimi zabiegach chirurgicznych.

NTM może znacząco obniżać jakość życia – powodować wstyd, lęk, obniżony nastrój, zaburzenia snu i ograniczać aktywność zawodową, seksualną oraz społeczną. Warto o tym mówić z lekarzem, ponieważ skuteczne metody pomocy są dostępne.

Nietrzymanie moczu (NTM)

Nietrzymanie moczu (NTM) jest znane także pod nazwą inkontynencja. Jeszcze do niedawna wiele osób uważało, że problem ten dotyczy jedynie dojrzałych kobiet i jest związany z obniżeniem narządu rodnego oraz osłabieniem mięśni dna miednicy. Po części to prawda, jednak ze schorzeniem nierzadko zmagają się także młodsze panie. Niezależnie od wieku pacjentkom często trudno przyznać, że cierpią na nietrzymanie moczu.

Według statystyk jedynie co druga kobieta informuje lekarza o swoich problemach z inkontynencją. Jeśli zauważasz objawy, porozmawiaj z lekarzem rodzinnym lub skonsultuj się ze specjalistą — urologiem lub ginekologiem/uroginekologiem — aby uzyskać trafną diagnozę i spersonalizowane leczenie.

Czynniki ryzyka i choroby towarzyszące

Oprócz wymienionych wcześniej czynników, przyczyną nietrzymania moczu mogą być także inne schorzenia układowe, takie jak cukrzyca, choroby neurologiczne czy przewlekłe infekcje dróg moczowych. Niekiedy udział mają również przewlekły kaszel, zaparcia, palenie tytoniu, przebyte operacje w obrębie miednicy oraz niektóre leki (np. moczopędne).

Ważne jest, aby zdiagnozować i zrozumieć wszystkie potencjalne źródła problemu, ponieważ mogą one wpływać na wybór terapii.

Czynniki zaostrzające objawy

Silne emocje i stres mogą nasilać parcia naglące i częstość oddawania moczu, co u części osób skutkuje epizodami wycieku. Nie stanowi to jednak odrębnego, klasycznego typu NTM — wymaga natomiast całościowego podejścia terapeutycznego, w tym pracy nad czynnikami wyzwalającymi i, w razie potrzeby, wsparcia psychologicznego.

Rodzaje nietrzymania moczu

Wyróżniamy kilka rodzajów nietrzymania moczu. Najczęściej występującym jest wysiłkowe nietrzymanie moczu, przy którym niekontrolowany wyciek następuje podczas wzrostu ciśnienia w jamie brzusznej. Z powodu wysiłkowego NTM cierpią przede wszystkim kobiety z osłabionymi mięśniami dna miednicy, u których cewka moczowa nie jest wystarczająco mocno zaciskana. Często współistnieją także objawy parć naglących — wówczas mówimy o nietrzymaniu mieszanym.

Nietrzymanie z parcia (pęcherz nadaktywny)

Drugim często występującym rodzajem NTM jest nietrzymanie moczu z parcia. W tym przypadku pęcherz moczowy kurczy się zbyt szybko i często, nie otrzymując odpowiedniego sygnału z mózgu. Mięśnie pęcherza przejawiają nadmierną aktywność, co jest niezmiernie dokuczliwe dla chorego.

Z przepełnienia i przemijające nietrzymanie moczu

Przy przeszkodach w odpływie moczu z pęcherza mówimy natomiast o nietrzymaniu moczu z przepełnienia, a osoby przyjmujące leki moczopędne bądź rozluźniające mięśnie pęcherza mogą zachorować na przemijające nietrzymanie moczu – schorzenie występujące okresowo.

Silne emocje i stres mogą nasilać parcia naglące i częstość oddawania moczu, co u części osób skutkuje epizodami wycieku. Nie stanowi to jednak odrębnego, klasycznego typu NTM — wymaga natomiast całościowego podejścia terapeutycznego, w tym pracy nad czynnikami wyzwalającymi.

Diagnostyka nietrzymania moczu

Diagnostyka NTM obejmuje nie tylko rozmowę z pacjentem i badanie fizykalne, ale także proste testy oraz badania dodatkowe, dzięki którym można precyzyjnie rozpoznać typ inkontynencji i dobrać leczenie.

W wybranych sytuacjach kluczowe znaczenie ma badanie urodynamiczne, pomagające ustalić mechanizm objawów (zwłaszcza przed leczeniem operacyjnym, przy objawach złożonych lub gdy leczenie zachowawcze jest nieskuteczne).

Najważniejsze badania i testy:

• dzienniczek mikcji (zapisywanie godzin i objętości oddawanego moczu, epizodów nietrzymania i parć naglących),
• badanie ogólne moczu i — w razie podejrzenia zakażenia — posiew,
• badanie fizykalne (u kobiet ocena dna miednicy i próba kaszlowa; u mężczyzn m.in. ocena gruczołu krokowego),
• ocena zalegania moczu po mikcji (np. USG), test podpaskowy,
• badanie urodynamiczne — gdy rozpoznanie jest niejasne, objawy są ciężkie lub planowane jest leczenie zabiegowe.

Leczenie nietrzymania moczu

Istnieje kilka metod leczenia inkontynencji, w tym farmakoterapia. Kobietom zaleca się także regularne ćwiczenia fizyczne mięśni miednicy małej (ćwiczenia mięśni Kegla). Zaawansowane przypadki wymagają leczenia chirurgicznego. Im wcześniej chora uda się do lekarza, tym szybsza i skuteczniejsza będzie terapia.

Duże znaczenie mają metody niefarmakologiczne — terapia behawioralna (np. trening pęcherza) oraz fizjoterapia uroginekologiczna, najlepiej prowadzona pod okiem specjalisty.

Metody leczenia NTM

• Zmiany stylu życia: redukcja masy ciała przy nadwadze/otyłości, ograniczenie kofeiny, napojów gazowanych i alkoholu, zaprzestanie palenia, leczenie zaparć, dostosowanie ilości płynów do potrzeb organizmu.
• Terapia behawioralna: trening pęcherza (stopniowe wydłużanie przerw między mikcjami), mikcje o stałych porach, techniki hamowania parcia, modyfikacja nawyków toaletowych.
• Ćwiczenia mięśni dna miednicy: indywidualnie dobrany program, często z wykorzystaniem biofeedbacku lub elektrostymulacji — poprawiają siłę i koordynację mięśni.
• Wyroby medyczne: w wybranych przypadkach wysiłkowego NTM pomocne mogą być pessaria dopochwowe.
• Farmakoterapia: leki stosowane w parciach naglących (m.in. antymuskarynowe lub beta-3-mimetyki), u niektórych kobiet po menopauzie — miejscowe estrogeny; w wybranych przypadkach wysiłkowego NTM — wypełniacze okołocewkowe.
• Toksyna botulinowa podawana do pęcherza — w opornych na leczenie przypadkach nietrzymania z parcia.
• Neuromodulacja: przezskórna stymulacja nerwu piszczelowego (PTNS) lub stymulacja nerwów krzyżowych — rozważana przy objawach opornych na leczenie zachowawcze.
• Leczenie zabiegowe: u kobiet m.in. taśmy podcewkowe; u mężczyzn — odpowiednio dobrane techniki (np. sling, sztuczny zwieracz) w ciężkim lub utrwalonym NTM.

Dobór terapii i konsultacja specjalistyczna

Właściwy dobór terapii zależy od rodzaju NTM, nasilenia dolegliwości i chorób współistniejących, dlatego istotna jest konsultacja ze specjalistą (urologiem lub ginekologiem/uroginekologiem), który zaplanuje diagnostykę i leczenie dopasowane do pacjenta.

Fizjoterapia i styl życia

Oprócz ćwiczeń fizycznych i farmakoterapii, istotną rolę w leczeniu odgrywa także fizjoterapia. Specjalistyczne techniki mogą poprawić siłę mięśniową i funkcjonowanie układu moczowego. Ponadto pacjenci powinni unikać spożywania dużych ilości płynów przed snem, ograniczyć napoje kofeinowe i alkoholowe oraz dążyć do utrzymania zdrowej masy ciała.

W przypadku podejrzenia, że objawy mogą nasilać przyjmowane leki (np. moczopędne), ewentualne modyfikacje należy omówić z lekarzem prowadzącym.