Przepukliny wrodzone a nabyte

Przepukliną nazywamy nieprawidłowe przemieszczenie się narządów wewnętrznych poza miejsce, w którym powinny być usytuowane. W zależności od czasu i sposobu, w jakim doszło do rozwoju przypadłości, wyróżniamy przepukliny wrodzone i przepukliny nabyte.

Przepukliny wrodzone – objawy i przyczyny

Do powstania przepuklin wrodzonych dochodzi w trakcie rozwoju wewnątrzmacicznego. Ich tworzenie się wiąże się z nieprawidłowym rozwojem tkanek i ścian jam ciała. Ujawniają się zaraz po narodzinach lub w ciągu pierwszych lat życia dziecka.

Najczęściej występującą przepukliną u dzieci jest przepuklina pępkowa. The British Hernia Centre szacuje, że może ona dotyczyć jednej piątej noworodków. Najczęściej jest to drobna wada, na którą narażone są głównie wcześniaki i dzieci o małej masie urodzeniowej.

Przepuklina pępkowa i pachwinowa u dzieci

Według danych zamieszczonych przez The British Hernia Centre u około 3-5% noworodków urodzonych o czasie dochodzi do rozwoju przepukliny pachwinowej. Zdecydowana większość, czyli 80-90% tych przepuklin, występuje u chłopców.

Przepukliny wrodzone mogą wymagać różnego zakresu interwencji medycznych. W niektórych przypadkach zaleca się jedynie obserwację i regularne kontrole lekarskie.

Dodatkowo u dzieci mogą występować wrodzone przepukliny przeponowe oraz rzadziej przepukliny udowe. Typowe objawy wrodzonych przepuklin zewnętrznych to wybrzuszenie widoczne lub wyczuwalne, nasilające się przy płaczu, kaszlu i wysiłku, czasem z uczuciem dyskomfortu.

Do powstania predyspozycji przyczyniają się różnice anatomiczne (np. niedomknięcie pierścienia pępkowego lub wyrostka pochwowego otrzewnej), wcześniactwo oraz czynniki rodzinne i zaburzenia jakości tkanki łącznej (np. choroby kolagenu). Objawy alarmowe sugerujące powikłanie to nagły, silny ból, zaczerwienienie, nieodprowadzalne wybrzuszenie, wymioty.

Przepukliny nabyte – przyczyny i czynniki ryzyka

Do powstania przepuklin nabytych dochodzi w trakcie rozwoju osobniczego. U podstaw ich patogenezy często leży wzrost ciśnienia wewnątrzbrzusznego, do którego dochodzi podczas intensywnej pracy fizycznej, kaszlu czy przewlekłych zaparć.

Wiek jest kolejnym istotnym czynnikiem ryzyka ich rozwoju. Wraz z upływem lat dochodzi bowiem do utraty elastyczności tkanki łącznej, co wpływa na jej mniejszą wytrzymałość i osłabia tolerancję na zmiany ciśnień.

W praktyce do najczęstszych przepuklin nabytych należą:

• przepuklina pachwinowa,
• przepuklina udowa (częstsza u kobiet),
• przepuklina pępkowa,
• przepukliny brzuszne (np. w linii białej),
• przepukliny pooperacyjne.

Objawiają się one zwykle uwypukleniem powiększającym się przy kaszlu/wysiłku i uczuciem ciągnięcia lub bólu.

Do dodatkowych czynników ryzyka zalicza się:

• otyłość,
• ciążę,
• przewlekły kaszel/POChP,
• przerost prostaty (parcie),
• wodobrzusze,
• podnoszenie ciężarów,
• palenie tytoniu (gorsze gojenie).

Przepukliny pooperacyjne

Innym rodzajem przepuklin nabytych są przepukliny pooperacyjne.

Do przyczyn ich powstania zalicza się:

• nieprawidłową technikę operacyjną (np. nieodpowiednie założenie szwów),
• zakażenia w miejscu rany pooperacyjnej,
• rodzaj cięcia (im jest ono większe, tym ryzyko tego powikłania wzrasta).

Profilaktyka przepuklin

Profilaktyka przepuklin nabytych obejmuje unikanie czynników ryzyka oraz wdrażanie odpowiednich zmian w stylu życia.

Zaleca się zwracanie uwagi na prawidłowe techniki podnoszenia ciężarów oraz dbanie o utrzymanie prawidłowej masy ciała w celu zredukowania nadmiernego obciążenia ścian jamy brzusznej.

Pomocne jest także ograniczenie palenia oraz leczenie przewlekłego kaszlu i zaparć.

Objawy przepuklin zewnętrznych i wewnętrznych

Najczęściej spotykane przepukliny zewnętrzne to pachwinowe, udowe, pępkowe i brzuszne. Dają one zwykle wyczuwalne zgrubienie/guza, nasilającego się przy napinaniu brzucha.

W przepuklinie udowej uwypuklenie bywa położone poniżej więzadła pachwinowego i ma większą skłonność do uwięźnięcia.

Przepukliny nie zawsze uwidaczniają się na powierzchni ciała — część z nich powstaje wewnątrz organizmu, a o ich obecności świadczą (nie zawsze występujące) objawy kliniczne. Do takich form zalicza się przepukliny przeponowe.

Przepona jest głównym mięśniem oddechowym człowieka i oddziela narządy klatki piersiowej od narządów jamy brzusznej. Do przemieszczeń narządów dochodzi przy jej uszkodzeniu (np. na skutek urazu) albo przy wspomnianym już wzroście ciśnienia, który może być wywołany nawet kichaniem.

Najczęściej zmiana lokalizacji dotyczy przełyku. Do wnętrza klatki piersiowej może jednak przemieszczać się także żołądek, co może skutkować występowaniem refluksu żołądkowo-przełykowego.

Inne objawy mogą obejmować ból w okolicy brzucha lub klatki piersiowej, uczucie pełności i dyskomfortu po posiłkach, a czasem duszność. W przypadku podejrzenia przepukliny, szczególnie z towarzyszącymi niepokojącymi objawami, ważne jest niezwłoczne zasięgnięcie porady lekarskiej.

Powikłania i objawy alarmowe

Przepuklina, choć początkowo może powodować jedynie niewielki dyskomfort, w przypadku braku leczenia niesie ryzyko wystąpienia poważnych i potencjalnie zagrażających życiu powikłań. Szczególną czujność powinny wzbudzić objawy świadczące o uwięźnięciu lub zaburzeniu ukrwienia narządów znajdujących się w worku przepuklinowym, ponieważ w takich sytuacjach konieczna jest szybka interwencja chirurgiczna.

Powikłania:

• uwięźnięcie przepukliny,
• niedrożność, uciśnięcie naczyń,
• niedokrwienie z martwicą,
• w ciężkich przypadkach perforacja i sepsa.

Objawy alarmowe:

• nagły silny ból,
• zaczerwienienie i ocieplenie okolicy przepukliny,
• nieodprowadzalne wybrzuszenie,
• wymioty,
• zatrzymanie gazów/stolca.

Leczenie przepuklin – operacja i laparoskopia

Często pacjenci lekceważą objawy przepuklin nabytych. Początkowo nie powodują one dolegliwości poza widocznym uwypukleniem ściany jamy brzusznej. Z czasem może jednak dojść do zaburzenia odpływu krwi z części narządu tworzącej przepuklinę i następczej martwicy. Tak powikłana przepuklina nabyta może zakończyć się nawet zgonem pacjenta.

W przypadku wrodzonych przepuklin pępkowych ingerencja chirurgiczna nie zawsze jest konieczna, ponieważ w większości przypadków dolegliwość cofa się samoistnie. Dziecko z przepukliną powinno znajdować się pod stałą opieką lekarza.

Metody operacyjne i wskazania

Chirurgiczne leczenie przepuklin jest obecnie najskuteczniejszym sposobem ich eliminacji. W zależności od typu i objawów stosuje się metody otwarte (np. technika z siatką) lub małoinwazyjne, takie jak laparoskopia oraz w wybranych ośrodkach zabiegi robotyczne.

W przepuklinach udowych i wielu brzusznych zwykle zaleca się wzmocnienie ściany powłok siatką. U dzieci z wrodzoną przepukliną pachwinową najczęściej wykonuje się zamknięcie kanału bez siatki.

W przypadku uwięźnięcia/strangulacji konieczna jest pilna operacja. U dorosłych z małoobjawową przepukliną pachwinową możliwa bywa obserwacja po ocenie chirurgicznej. Przepukliny udowe zwykle kwalifikują się do planowego, wczesnego leczenia.