Alloplastyka stawu biodrowego

Staw biodrowy jest stawem kulistym, uformowanym przez głowę kości udowej i panewkę kości miednicznej. Staw ten jest wzmocniony systemem więzadeł, a jego budowa umożliwia wykonywanie ruchów takich jak prostowanie, zginanie, przywodzenie, odwodzenie czy rotacja.

Choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego – objawy i przyczyny

Za powstanie i rozwój choroby zwyrodnieniowej stawów, zwanej osteoartrozą, może odpowiadać wiele czynników.

Czynniki ryzyka choroby zwyrodnieniowej stawu biodrowego:

• wiek,
• czynniki genetyczne,
• nadwaga,
• otyłość,
• płeć żeńska.

Osteoartroza charakteryzuje się przewlekłym bólem, który jest najbardziej nasilony po wypoczynku. W zaawansowanych stadiach choroby zwyrodnieniowej stawu biodrowego zabieg alloplastyki może okazać się skuteczny.

Alloplastyka stawu biodrowego – co to jest?

Endoprotezoplastyką, zwaną alloplastyką, nazywamy zabieg chirurgiczny mający na celu resekcję i wymianę zmienionego fragmentu lub całego stawu. Zależnie od stanu pacjenta, stosuje się różne rodzaje endoprotez.

Historia endoprotezoplastyki

Historia próby wymiany stawu biodrowego sięga 1891 roku, kiedy niemiecki profesor Themistocles Glück przedstawił wyniki pracy nad implantami z kości słoniowej u pacjentów z gruźlicą. Pierwsze metalowe protezy były dziełem angielskiego chirurga George'a McKee w 1953 roku. Ojcem nowoczesnej endoprotezoplastyki jest John Charnley, który w 1960 roku wszczepił pierwszą cementową endoprotezę stawu biodrowego.

Rodzaje endoprotez biodra i metody mocowania

Wyróżniamy m.in.:

• endoprotezy połowicze,
• endoprotezy całkowite.

Endoproteza połowicza to zazwyczaj jednoczęściowy implant z metalową głową na trzpieniu. Stosuje się ją u osób starszych, mniej aktywnych lub z zaawansowaną osteoporozą. Endoprotezoplastyka całkowita obejmuje wymianę wszystkich elementów stawu biodrowego, w tym panewki i głowy kości udowej. Używa się zestawów implantów panewki i głowy z odpowiednim trzpieniem.

Mocowanie endoprotez dzieli się na:

• cementowe,
• bezcementowe.

Metody cementowe wykorzystują cement kostny, stabilizujący protezę w tkankach. Techniki cementowe są często stosowane u starszych pacjentów lub cierpiących na osteoporozę.

Bezcementowe implanty są stabilizowane mechanicznie w kości przez wkręcanie lub wklinowanie.

Materiały we współczesnych endoprotezach

Główne stosowany stopy w endoprotezach to stopy tytanu i kobaltu-chromu na trzpienie i panewki, ceramika tlenkowa na głowy protez oraz polietylen (HXLPE) na wkładki. Powierzchnie implantów bezcementowych mają często porowatą strukturę lub powłokę hydroksyapatytową, co sprzyja stabilizacji.

Dobór tzw. par trących wpływa na trwałość i zużycie elementów:

• ceramika – polietylen (HXLPE): niskie zużycie, popularne rozwiązanie;
• ceramika – ceramika: małe zużycie, dobra biokompatybilność; mogą wystąpić dźwięki z okolicy stawu;
• metal – polietylen (HXLPE): sprawdzone rozwiązanie, obecnie z niskim zużyciem;

Rozwiązania „metal–metal” są rzadziej stosowane. Wybór materiałów jest uzgadniany przez pacjenta i operatora. Nowoczesne materiały zmniejszają ścieranie i ryzyko obluzowania, co wydłuża żywotność implantów.

Endoprotezy custom made (CM)

Szczególnym rodzajem są endoprotezy CM, które wykonuje się indywidualnie dla pacjenta. Mają one zastosowanie u pacjentów, którzy mają zaawansowane zmiany destrukcyjne uniemożliwiające wszczepienie standardowej endoprotezy. Charakteryzują się wyższym kosztem.

Wskazania, kwalifikacja i przygotowanie do zabiegu

Wskazaniem do zabiegu są sytuacje, w których dochodzi do zniszczenia powierzchni stawowych. Najczęściej wynika ono z choroby zwyrodnieniowej, chorób zapalnych jak reumatoidalne zapalenie stawów, martwicy głowy kości udowej czy urazów.

Objawy wskazujące na potrzebę alloplastyki:

• problemy ze wstawaniem z łóżka,
• problemy z wchodzeniem po schodach,
• ograniczenie codziennego funkcjonowania,
• uporczywy ból.

Operacja jest wskazana, gdy leczenie zachowawcze, polegające na zmianie stylu życia, rehabilitacji fizycznej czy farmakoterapii, jest nieskuteczne.

Badania przed zabiegiem

Przed operacją niezbędna jest ocena zdrowia chorego, w tym badanie lekarskie i badania dodatkowe. Wymagana jest ocena morfologii krwi, grupy krwi, APTT, INR, jonogramu i badania moczu. Zleca się EKG i RTG klatki piersiowej.

W przypadku obecności chorób przewlekłych, takich jak nadciśnienie, cukrzyca, choroba serca czy tarczycy, konieczna jest ocena dodatkowych parametrów. Niewyrównane zaburzenia chorobowe mogą prowadzić do odroczenia zabiegu.

Przebieg operacji endoprotezy biodra i powikłania

Zabiegi endoprotezoplastyki stawu biodrowego przeprowadza się ze znieczuleniem zewnątrzoponowym lub podpajęczynówkowym, zapewniającym blokadę czucia bólu od pasa w dół. W dniu operacji pacjent jest na czczo, a zabieg trwa do 2 godzin.

Operator wykonuje cięcie w okolicy uda i biodra, co umożliwia dostęp do operowanego stawu. Po operacji do rany wprowadza się dreny usuwające zgromadzoną treść. Drugi dzień po zabiegu dreny są usuwane.

Stosuje się profilaktykę przeciwzakrzepową i antybiotykową. Pierwsze uruchomienie pacjenta odbywa się wcześnie, zależnie od jego stanu i zaleceń lekarza.

Techniki minimalnie inwazyjne i planowanie 3D

Współczesne metody endoprotezoplastyki uwzględniają minimalnie inwazyjne techniki oraz nowoczesne materiały. Daje to dłuższą żywotność implantom i szybszą rehabilitację pacjentów. W niektórych ośrodkach stosuje się planowanie 3D i systemy nawigacji komputerowej.

Możliwe powikłania po operacji

Choć zabieg jest skuteczny, istnieje ryzyko powikłań.

Możliwe powikłania po zabiegu:

• zakażenie,
• zakrzepica,
• krwawienie,
• uszkodzenie nerwów,
• różnice kończyn,
• kostnienie,
• ból.

Objawy takie jak ból, obrzęk, duszność wymagają pilnej konsultacji.

Rehabilitacja po wymianie stawu biodrowego

Po endoprotezoplastyce, wczesne uruchomienie jest kluczowe. Zapobiega to powikłaniom zakrzepowo-zatorowym. Pacjent uczony jest prostych ćwiczeń, które wzmacniają mięśnie i uczą życia z implantem.

Rehabilitacja zaczyna się już w pierwszej dobie po zabiegu. Zakres obciążenia kończyny zależy od rodzaju protezy i kości. Początkowo stosuje się kule, stopniowo zwiększając obciążenie i trudność ćwiczeń.

Dzięki zabiegowi znikają dolegliwości bólowe, a funkcje stawu są przywracane. Komfort życia pacjenta ulega znacznemu polepszeniu. Powrót do pracy zajmuje około 3 miesięcy.

Zalecenia i ograniczenia po operacji

Po zabiegu endoprotezoplastyki należy unikać m.in.:

• ciężkiej pracy fizycznej,
• ruchów rotacyjnych,
• krzyżowania nóg,
• schylania się.

Sytuacje te mogą prowadzić do zwichnięcia protezy.

Regularne, delikatne ćwiczenia izometryczne oraz codzienne spacery pomogą Ci stopniowo wrócić do formy i poczuć się pewniej w ruchu.

Po operacji bardzo ważne jest odpowiednie wsparcie – fizjoterapia, leki przeciwbólowe zalecone przez lekarza, troska o ranę oraz regularne wizyty kontrolne. W codziennych czynnościach mogą pomóc proste sprzęty ułatwiające poruszanie się i samoobsługę. Dodatkowo nauka bezpiecznych pozycji i sposobów wykonywania ruchów zmniejsza ryzyko powikłań i daje większy komfort na co dzień.