Całkowita a częściowa endoprotezoplastyka stawu biodrowego

Wymiana stawu biodrowego jest brana pod uwagę w przypadku objawowych chorób tego stawu, gdy pojawiają się dolegliwości bólowe, ograniczenie ruchomości i utrudnienia w chodzeniu, a leczenie zachowawcze jest nieskuteczne.

Wskazania do endoprotezoplastyki stawu biodrowego

Typowymi schorzeniami, w przebiegu których zachodzi konieczność przeprowadzenia endoprotezoplastyki stawu biodrowego, są choroba zwyrodnieniowa, choroby reumatyczne, guzy, martwica głowy kości udowej oraz urazy.

Kiedy wskazana jest operacja biodra?

Zmiany zwyrodnieniowe zwykle dotyczą obu powierzchni stawowych, w związku z czym przeprowadzanie częściowej wymiany stawu w tych schorzeniach nie rozwiązuje problemu i należy przeprowadzić całkowitą endoprotezoplastykę biodra. Gwarantuje to lepsze wyniki odległe i ustąpienie objawów.

Z tego powodu również u pacjentów młodszych ze złamaniami wybór pomiędzy częściową a całkowitą endoprotezoplastyką stawu biodrowego zwykle jest dokonywany na korzyść całkowitej.

Endoprotezoplastyka częściowa stawu biodrowego (hemiartroplastyka)

Chociaż określenie „częściowa endoprotezoplastyka stawu biodrowego” wydaje się brzmieć jak zabieg mniej inwazyjny i może sugerować, że jest on korzystniejszy od całkowitej wymiany tego stawu, to jednak wskazania do wymiany połowicznej są dużo bardziej ograniczone.

W przypadku tego zabiegu wymianie podlega tylko głowa i część szyjki kości udowej, panewka stawu pozostaje nienaruszona. W związku z tym dochodzi do kontaktu sztucznej powierzchni wszczepionej protezy z naturalną, chrzęstną powierzchnią panewki stawowej. Może to z czasem powodować powstawanie zmian w obrębie panewki.

Częściowa endoproteza stawu biodrowego — rodzaje

W częściowej endoprotezoplastyce stosowane są dwa rodzaje protez biodra:

• monopolarne,
• bipolarne.

Te pierwsze — obecnie dużo rzadziej używane — są zbudowane w taki sposób, że głowa protezy jest trwale połączona z trzpieniem, osadzanym w kości udowej. Są one niekiedy stosowane u pacjentów z dużą osteoporozą oraz w zaawansowanym wieku, z dużym ograniczeniem ruchomości i ograniczonym rokowaniem co do długości życia.

Protezy bipolarne są zbudowane z dwóch części — na trzpieniu trwale osadzona jest mała część kulista, połączona przegubowo z właściwą protezą głowy kości udowej. Zaletą tej protezy jest lepsza ochrona chrząstki stawowej w panewce, mniejsza podatność na zwichnięcia oraz łatwiejsza ewentualna późniejsza wymiana zużytej głowy kości udowej, a także możliwość wymiany panewki stawu biodrowego.

Trwałość protez monopolarnej i bipolarnej a planowanie leczenia biodra

Trwałość protez monopolarnej i bipolarnej ma znaczenie dla planowania leczenia:

• W protezach monopolarnych ruch odbywa się przede wszystkim między metalową głową a naturalną panewką, co u osób bardziej aktywnych może sprzyjać szybszej erozji panewki i pojawieniu się dolegliwości w dłuższym okresie. W takich sytuacjach częściej rozważa się konwersję do całkowitej endoprotezy.

• W protezach bipolarnych dodatkowe łożysko wewnętrzne może ograniczać tarcie o panewkę i tym samym opóźniać jej zużywanie. W bardzo długim okresie część ruchu może jednak przenosić się na kontakt z panewką, przez co różnice w zużyciu względem protez monopolarnych mogą się zmniejszać.

Wybór typu protezy zależy od wieku, oczekiwanej aktywności i jakości kości.

Częściowa czy całkowita endoproteza biodra – porównanie

W porównaniu z całkowitą endoprotezoplastyką (THA) częściowa wymiana (hemiartroplastyka) jest zwykle krótszym zabiegiem i może wiązać się z mniejszą utratą krwi. Często pozwala to na wczesne uruchomienie w pierwszych dobach po operacji. Ryzyko zwichnięcia bywa niższe. W dłuższej perspektywie u osób bardziej aktywnych możliwe jest jednak narastanie dolegliwości w pachwinie wskutek zużywania się chrząstki panewki, co może pogarszać jakość życia i niekiedy prowadzić do konieczności konwersji na całkowitą endoprotezę.

THA, zwłaszcza w chorobie zwyrodnieniowej i u pacjentów sprawnych, częściej daje trwalszą poprawę funkcji i satysfakcji, ale we wczesnym okresie po operacji ryzyko zwichnięcia może być nieco wyższe.

Faktyczny czas powrotu do sprawności zależy od stanu ogólnego, jakości kości, współistniejących chorób, przebiegu zabiegu i procesu rehabilitacji.

W kontekście jakości życia w dłuższym okresie całkowita endoprotezoplastyka częściej zapewnia stabilniejszą ulgę w bólu i większy zakres aktywności u osób sprawnych, natomiast częściowa endoproteza bywa wystarczająca u pacjentów o mniejszych wymaganiach funkcjonalnych, szczególnie w podeszłym wieku.

Zabiegi całkowitej endoprotezoplastyki stawu biodrowego pozostają złotym standardem leczenia w przypadku degeneracji tego stawu lub skomplikowanych złamań głowy i szyjki kości udowej. Endoprotezoplastyka częściowa ma uzasadnienie w ograniczonej grupie chorych starszych ze złamaniami kości udowej.

Hemiartroplastyka w złamaniach szyjki kości udowej

Endoprotezoplastyka częściowa jest przeprowadzana przede wszystkim u osób ze złamaniami kości udowej, które nie kwalifikują się do leczenia innymi metodami lub nie rokują wyleczenia, na przykład zespoleniem odłamów.

Najczęstszym tego typu wskazaniem jest złamanie, w którym dochodzi do przemieszczenia odłamów i całkowitej utraty połączenia pomiędzy odłamami. Kandydatami do wszczepienia częściowej protezy stawu biodrowego są głównie osoby starsze.

Zastosowanie endoprotezy częściowej na złamania kości udowej

U pacjentów młodszych, z uwagi na ich aktywność i dłuższe oczekiwane przeżycie, zaleca się częściej całkowitą endoprotezoplastykę. Rozwój nowoczesnych technologii w endoprotezoplastyce umożliwia coraz lepsze dopasowanie protez do indywidualnych potrzeb pacjenta, co znacząco wpływa na jakość życia po operacji.

Rehabilitacja po złamaniach szyjki kości udowej zwykle rozpoczyna się wcześnie, niezależnie od rodzaju zastosowanej protezy. Częściowa endoproteza często pozwala na szybką pionizację w pierwszych dobach, natomiast u osób aktywnych i w dobrym stanie ogólnym całkowita endoprotezoplastyka może w perspektywie miesięcy dawać lepszą funkcję i mniejsze dolegliwości bólowe. Wybór metody leczenia powinien uwzględniać ryzyko powikłań (w tym zwichnięcia), sprawność przed złamaniem i cele pacjenta.

Nowoczesne techniki i materiały w endoprotezoplastyce biodra

Warto również podkreślić, że w ostatnich latach rozwój technologii, takich jak protetyka trójwymiarowa i minimalnie inwazyjne techniki chirurgiczne, zaczyna odgrywać coraz większą rolę w procesie leczenia. Nowoczesne podejścia umożliwiają krótszy czas rekonwalescencji i mniejsze ryzyko powikłań, co wpływa na szybszy powrót pacjentów do codziennych aktywności.

Kapoplastyka jako mniej inwazyjna metoda leczenia stawu biodrowego

Innym rodzajem endoprotezoplastyki oszczędzającej jest kapoplastyka, w której wymienia się panewkę stawu, a na głowę kości udowej nakładana jest „kapa” — proteza głowy. Zabieg ten ma uzasadnienie u młodych, aktywnych osób i może odroczyć w czasie całkowitą wymianę stawu.

Materiały i konstrukcje implantów w endoprotezoplastyce biodra

Nowoczesne materiały i rozwiązania konstrukcyjne mogą przynosić wymierne korzyści, zwłaszcza w całkowitej endoprotezoplastyce:

• Wysoko usieciowany polietylen w panewkach zmniejsza zużycie w porównaniu z tradycyjnym polietylenem, co może ograniczać ryzyko osteolizy i wydłużać trwałość implantu.
• Głowy ceramiczne w połączeniu z nowoczesnym polietylenem cechują się bardzo niskim zużyciem; rozwiązania ceramiczno-ceramiczne oferują wysoką odporność na ścieranie, wymagają jednak precyzyjnego osadzenia i nie są odpowiednie dla każdego pacjenta.
• Powierzchnie o zwiększonej odporności na ścieranie (np. oksydowana cyrkonia) mogą ograniczać zużycie w porównaniu ze standardowymi głowami metalowymi.
• Porowate powłoki i materiały sprzyjające osteointegracji (np. tytanowe, tantalowe) wspierają stabilność bezcementową, co bywa korzystne u młodszych, aktywnych pacjentów.
• Panewki o podwójnej mobilności w całkowitej endoprotezie zwiększają stabilność i mogą zmniejszać ryzyko zwichnięcia u chorych obarczonych większym ryzykiem niestabilności.
• Krótsze, oszczędzające kość trzpienie mogą ułatwiać ewentualne zabiegi rewizyjne w przyszłości, przy zachowaniu stabilności u odpowiednio dobranych pacjentów.

Dobór materiałów, par trących i sposobu mocowania (cementowy vs bezcementowy) jest indywidualizowany. Innowacyjne implanty mogą zmniejszać zużycie i ryzyko późnych powikłań, co przekłada się na długoterminową jakość życia, ale nie każde rozwiązanie będzie optymalne w każdej sytuacji. W wybranych ośrodkach stosuje się również narzędzia wspomagające precyzję (np. nawigację), co może poprawiać odtworzenie anatomii. Kluczowe pozostaje doświadczenie zespołu operującego oraz rzetelna rehabilitacja.