Leczenie operacyjne łokcia golfisty

Łokieć golfisty, znany również jako zapalenie nadkłykcia przyśrodkowego kości ramiennej, to schorzenie wynikające z przeciążenia mięśni zginaczy przedramienia. Dotyczy około 0,4% populacji, najczęściej osób w wieku 20–49 lat. W Stanach Zjednoczonych jest to druga po łokciu tenisisty najczęstsza przyczyna bólu łokcia. Objawia się tkliwością i obrzękiem po wewnętrznej stronie łokcia, a dolegliwości mogą promieniować do przedramienia i IV–V palca ręki. Ból łokcia od wewnętrznej strony nasila się podczas oporowanego zgięcia łokcia, nadgarstka i palców, np. przy dźwiganiu zakupów.

Przyczyną schorzenia jest wielokrotne wykonywanie ruchów ręki powodujących przeciążenie mięśni przedramienia przyczepiających się do nadkłykcia przyśrodkowego. Mikrourazy prowadzą do przerośnięcia i zwłóknienia tkanek oraz powstawania patologicznych włókien nerwowych i naczyń krwionośnych, które są bardziej wrażliwe na ruch, dotyk i stan zapalny. Obserwacje dr Cyriax’a i Nirschl’a potwierdzają te zmiany charakterystyczne dla łokcia golfisty.

Diagnostyka opiera się głównie na badaniu przedmiotowym i testach prowokacji bólu. W celu potwierdzenia diagnozy wykonuje się badania obrazowe, takie jak USG czy MRI, które pozwalają ocenić stan tkanek miękkich i wykluczyć inne przyczyny dolegliwości.

Objawy i rozpoznanie

Typowe objawy łokcia golfisty obejmują:

• ból po wewnętrznej stronie łokcia, nasilający się przy zginaniu nadgarstka i palców,
• tkliwość w okolicy nadkłykcia przyśrodkowego,
• osłabienie siły chwytu,
• sztywność stawu łokciowego, szczególnie rano,
• promieniowanie bólu do przedramienia i palców IV–V.

W diagnostyce różnicowej należy wykluczyć inne schorzenia, takie jak zespół cieśni nadgarstka czy neuropatia nerwu łokciowego. Badania obrazowe, w tym USG i MRI, mogą pomóc w ocenie stopnia uszkodzenia tkanek i planowaniu leczenia.

Nieoperacyjne leczenie łokcia golfisty

W początkowej fazie leczenia łokcia golfisty zaleca się metody zachowawcze. Podstawą jest odpoczynek oraz unikanie czynności wywołujących ból. W celu zmniejszenia stanu zapalnego stosuje się zimne okłady oraz farmakoterapię przeciwbólową i przeciwzapalną, na przykład niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ). Ważną rolę odgrywa fizjoterapia, obejmująca ćwiczenia rozciągające i wzmacniające mięśnie przedramienia, a także terapię manualną i techniki mobilizacji tkanek miękkich. Wspomagająco stosuje się również ortezy lub opaski odciążające, które zmniejszają napięcie w okolicy nadkłykcia.

W ostatnich latach coraz większą popularność zyskują biologiczne metody leczenia, w tym iniekcje osocza bogatopłytkowego (PRP). Terapia PRP polega na ostrzyknięciu zmienionego chorobowo miejsca koncentratem płytek krwi pobranym od pacjenta. Zawarte w osoczu czynniki wzrostu mogą wspomagać procesy regeneracyjne tkanek oraz zmniejszać stan zapalny. Metoda ta znajduje zastosowanie zarówno jako uzupełnienie leczenia zachowawczego, jak i jako wsparcie po zabiegu operacyjnym.

U wielu pacjentów objawy ustępują w ciągu kilku miesięcy terapii nieoperacyjnej. Kluczowa jest systematyczna fizjoterapia oraz przestrzeganie zaleceń lekarskich dotyczących aktywności ruchowej i ergonomii pracy.

Zabieg operacyjny

Gdy leczenie zachowawcze nie przynosi oczekiwanych rezultatów, a objawy utrzymują się przez 3–6 miesięcy, wskazane może być leczenie operacyjne. Kryteriami kwalifikacji do zabiegu są utrzymujące się objawy mimo właściwej rehabilitacji, obraz uszkodzenia w MRI oraz ograniczenie funkcjonalne w codziennych czynnościach.

Zabieg chirurgiczny jest konieczny również w przypadku obecności ciał wolnych w stawie łokciowym lub blizn ograniczających ruchomość. Chirurgia ortopedyczna łokcia w tym przypadku skupia się na usunięciu uszkodzonych tkanek i odbarczeniu zajętych struktur.

Leczenie operacyjne łokcia golfisty jest podobne do procedur stosowanych w przypadku łokcia tenisisty, z tą różnicą, że dotyczy nadkłykcia przyśrodkowego i przyczepiających się do niego mięśni.

Większość zabiegów opiera się na procedurze wg Nirschl’a. Podczas operacji nacinana jest skóra nad nadkłykciem przyśrodkowym, usuwane są przerośnięte i uszkodzone tkanki oraz wyrośla kostne. Okolica nadkłykcia jest nawiercana w celu poprawy ukrwienia i przyspieszenia procesu gojenia. W razie potrzeby usuwa się zbliznowaciałe fragmenty ścięgień. Zabieg odbarcza ścięgna mięśni zginających nadgarstek i pronujących przedramię, takich jak mięsień nawrotny obły i mięsień zginacz promieniowy nadgarstka.

Jedną z mniej inwazyjnych technik jest metoda mini-otwarta wg Nirschl’a, która polega na mniejszym nacięciu skóry, co skraca czas gojenia i zmniejsza ryzyko powikłań. Badania opublikowane w czasopiśmie Clinics in Orthopedic Surgery w 2009 roku potwierdzają skuteczność tej metody w 97,6% przypadków.

W ostatnich latach rozwijane są również techniki artroskopowe, które pozwalają na precyzyjne usunięcie uszkodzonych tkanek przy minimalnej inwazyjności. Techniki artroskopowe wiążą się zazwyczaj z krótszym czasem rekonwalescencji i mniejszym ryzykiem powikłań niż metody otwarte, choć wymagają specjalistycznego sprzętu i doświadczenia operatora.

Różnice między technikami operacyjnymi

Techniki artroskopowe zapewniają krótszy okres rekonwalescencji, mniejszy ból pooperacyjny i szybszy powrót do aktywności w porównaniu z metodami otwartymi. Natomiast techniki otwarte są często preferowane w przypadkach rozległych zmian strukturalnych, wymagających dokładnej inspekcji i oczyszczenia okolicy nadkłykcia.

Rehabilitacja i powrót do sprawności

Rehabilitacja pooperacyjna jest kluczowym elementem powrotu do pełnej sprawności. Program rehabilitacji obejmuje:

• unieruchomienie kończyny w ortezie przez pierwsze 1–2 tygodnie,
• rozpoczęcie ćwiczeń zakresu ruchu nadgarstka i palców już w pierwszych dniach po operacji,
• stopniowe wprowadzanie ćwiczeń wzmacniających mięśnie przedramienia i ramienia,
• terapię manualną i mobilizację blizny w celu zapobiegania zrostom,
• ćwiczenia propriocepcji i koordynacji ruchowej,
• monitorowanie postępów i dostosowywanie programu rehabilitacji do indywidualnych potrzeb pacjenta.

Pełna rekonwalescencja trwa zazwyczaj od 3 do 5 miesięcy, w zależności od zakresu zabiegu i zaangażowania pacjenta w proces rehabilitacji. Powrót do aktywności zawodowej i sportowej powinien być skonsultowany z lekarzem prowadzącym i fizjoterapeutą.

Skuteczność i profilaktyka nawrotów

Operacyjne leczenie łokcia golfisty przynosi poprawę u większości pacjentów. Badania wykazują skuteczność zabiegów w zakresie 81–100% w powrocie do aktywności sportowej oraz 66,7–100% w powrocie do pracy zawodowej.

Chociaż skuteczność operacji jest wysoka, istnieje pewne ryzyko powikłań. Należą do nich infekcje w miejscu operowanym, uszkodzenia nerwów skórnych (w tym nerwu łokciowego), utrzymujące się dolegliwości bólowe, sztywność stawu łokciowego oraz nawrót objawów. Nawrót dolegliwości po leczeniu chirurgicznym zdarza się u niewielkiego odsetka pacjentów i częściej występuje w przypadku niepełnej rehabilitacji lub zbyt szybkiego powrotu do obciążeń. Ryzyko wystąpienia powikłań jest jednak stosunkowo niskie, szczególnie przy prawidłowo przeprowadzonym zabiegu i konsekwentnie realizowanej rehabilitacji.

Zapobieganie nawrotom

W celu zmniejszenia ryzyka nawrotu łokcia golfisty warto zadbać o regularne wzmacnianie mięśni przedramienia i ramienia. Istotne jest także stosowanie ergonomicznych narzędzi i technik pracy, a także unikanie przeciążeń oraz powtarzalnych ruchów, które nadmiernie obciążają staw łokciowy. Utrzymanie prawidłowej techniki wykonywania codziennych czynności oraz dbałość o odpowiednią regenerację po wysiłku fizycznym to kluczowe elementy skutecznej profilaktyki.