Co to jest hernia hiatus oesophagei?

Przepuklina rozworu przełykowego (łac. hernia hiatus oesophagei) polega na przesunięciu się części żołądka z jamy brzusznej do klatki piersiowej. Schorzenie to jest spowodowane zaburzonym funkcjonowaniem przepony. Przemieszczenie części żołądka następuje przez rozwór przełykowy, czyli miejsce przechodzenia przełyku przez przeponę.

Rodzaje przepukliny rozworu przełykowego

Dla pełnego obrazu warto wiedzieć, że wyróżniamy kilka typów przepukliny rozworu przełykowego: wślizgową (typ I), okołoprzełykową (typ II), a także formy mieszane (typ III) oraz rozszerzone (typ IV), w których do klatki piersiowej może przemieścić się także inny narząd jamy brzusznej (np. śledziona, jelito). Każdy z tych typów może dawać nieco inne objawy i wiązać się z odmiennym ryzykiem powikłań.

Najczęściej występującą odmianą przepukliny rozworu przełykowego jest przepuklina wślizgowa, czyli taka, która polega na przesunięciu się jedynie wpustu żołądka. Badania wskazują, iż schorzenie to zwykle dotyka osoby między 40. a 70. rokiem życia, z czego znaczną większość stanowią kobiety. Na hernię hiatus oesophagei szczególnie narażone są osoby z dużą nadwagą, uzależnione od tytoniu oraz obciążone ciągłym stresem.

Przyczyny i czynniki ryzyka przepukliny rozworu przełykowego

Przepuklina rozworu przełykowego może mieć różne przyczyny. Jednym z głównych czynników jest osłabienie mięśni przepony, co może być związane z procesem starzenia. Inne czynniki ryzyka obejmują nadwagę, ciążę, przewlekły kaszel oraz częste podnoszenie ciężkich przedmiotów. Długotrwały stres i nałogi, takie jak palenie papierosów, również mogą przyczyniać się do rozwoju tej dolegliwości.

Przyczyny i czynniki ryzyka przepukliny:

• przewlekle podwyższone ciśnienie w jamie brzusznej(np. przy zaparciach, otyłości brzusznej, obturacyjnej chorobie płuc),
• predyspozycje anatomiczne lub wrodzone osłabienie struktur rozworu,
• uraz lub następstwa wcześniejszych operacji w obrębie przepony,
• występowanie refluksu żołądkowo-przełykowego.

Objawy i powikłania przepukliny rozworu przełykowego

Objawy kliniczne, które najczęściej wywołuje przepuklina rozworu przełykowego, to:

• zgaga,
• zaburzenia związane z połykaniem,
• wymioty,
• bóle w nadbrzuszu.

U części chorych występują także:

• kwaśne odbijania,
• uczucie cofania treści pokarmowej do przełyku,
• chrypka lub kaszel (zwłaszcza nocą),
• uczucie pełności po niewielkim posiłku,
• nieprzyjemny zapach z ust.

W przepuklinie okołoprzełykowej dolegliwości mogą być skąpe lub nietypowe (np. pobolewania w klatce piersiowej, szybkie uczucie sytości), ale u niektórych pacjentów dochodzi do niedokrwistości z powodu przewlekłego, skąpoobjawowego krwawienia z żołądka.

Objawy alarmowe wymagające pilnej konsultacji to m.in.:

• nagły, silny ból w klatce piersiowej lub nadbrzuszu,
• trudności w połykaniu narastające z godziny na godzinę,
• uporczywe wymioty,
• smoliste stolce lub krwiste wymioty,
• nasilona duszność.

Powikłania

Możliwe powikłania nieleczonej lub zaawansowanej przepukliny obejmują zapalenie przełyku, zwężenia przełyku, a przy długotrwałym refluksie – przełyk Barretta. W przepuklinach okołoprzełykowych istnieje ryzyko uwięźnięcia i skrętu żołądka, co może prowadzić do niedrożności oraz niedokrwienia ściany żołądka. Zdarza się również krwawienie (np. z tzw. zmian Camerona) skutkujące niedokrwistością. Rzadko duże przepukliny mogą uciskać płuca lub serce, powodując duszność czy kołatanie serca.

Diagnostyka i leczenie przepukliny rozworu przełykowego

Wprowadzenie nowoczesnych technik diagnostycznych, takich jak gastroskopia, manometria przełyku czy pH-metria, pozwala na dokładniejsze rozpoznanie przepukliny rozworu przełykowego oraz ocenę jej zaawansowania. Takie podejście umożliwia lepsze dostosowanie leczenia do indywidualnych potrzeb pacjenta.

Diagnostyka

W diagnostyce pomocne bywa także badanie RTG przełyku z kontrastem (tzw. pasaż) oraz – w wybranych, złożonych przypadkach – tomografia komputerowa. U osób z podejrzeniem krwawienia wykonuje się badania laboratoryjne (np. morfologię) w kierunku niedokrwistości.

Leczenie

Leczenie przepukliny rozworu przełykowego jest uzależnione od jej rodzaju oraz stopnia rozwoju. Jeśli schorzenie znajduje się na wczesnym etapie i nie jest rozległe, specjaliści zwykle zapisują pacjentom odpowiednie leki. Jeżeli jednak nie są one tolerowane przez pacjenta lub przepuklina jest już zaawansowana, wówczas konieczna jest interwencja chirurgiczna.

Zmiany stylu życia mogą wyraźnie zmniejszyć nasilenie objawów i wspierać leczenie:

• jedz mniejsze porcje, ale częściej; unikaj kładzenia się przez 2–3 godziny po posiłku,
• ogranicz produkty nasilające refluks (u wielu osób: tłuste i smażone potrawy, pikantne przyprawy, czekolada, mięta, cebula, czosnek, kawa, alkohol, napoje gazowane, cytrusy),
• zredukuj masę ciała przy nadwadze; noś luźniejsze ubrania w okolicy pasa,
• unieś wezgłowie łóżka o 10–15 cm (np. kładąc kloce pod nogi łóżka); sama dodatkowa poduszka zwykle nie wystarcza,
• unikaj dźwigania i gwałtownych skłonów po posiłku; dbaj o regularne wypróżnienia (błonnik, płyny),
• rzuć palenie,
• postaw na łagodne formy aktywności (spacery, pływanie, ćwiczenia oddechowo‑przeponowe); unikaj ćwiczeń silnie zwiększających ciśnienie w jamie brzusznej (np. intensywne brzuszki, ciężkie przysiady) – w razie wątpliwości skonsultuj plan z fizjoterapeutą.

Kiedy rozważa się operację? Zwykle przy dużych przepuklinach (zwłaszcza okołoprzełykowych), w razie powikłań (np. niedokrwistość z krwawień, nawracające zachłystywanie), braku kontroli objawów mimo leczenia zachowawczego lub nietolerancji leków. O kwalifikacji decyduje zespół specjalistów.

Operacje przepukliny rozworu przełykowego najczęściej wykonywane są metodą fundoplikacji Nissena, która polega na opasaniu końcowego odcinka przełyku mankietem z dna żołądka. Zabieg powinien być uzupełniony o gastropeksję, która ma na celu ustabilizowanie żołądka poniżej przepony, a poszerzony rozwór przełykowy powinien zostać zwężony.

Zabieg może być wykonany metodą klasyczną bądź laparoskopową. W przypadku zaopatrzenia przepukliny rozworu przełykowego techniką laparoskopową pacjent może opuścić szpital 2–3 doby po zabiegu. Ta metoda pozwala choremu szybciej powrócić do pełnej aktywności.

Możliwe powikłania leczenia operacyjnego:

• przejściowa lub utrwalona trudność w połykaniu,
• tzw. zespół „gas‑bloat” (wzdęcia, trudność w odbijaniu, nudności),
• nawrót przepukliny lub refluksu,
• krwawienie, zakażenie rany,
• powikłania znieczulenia,
• rzadko uszkodzenie przełyku, żołądka lub śledziony.

Część dolegliwości ustępuje wraz z gojeniem; w razie utrzymywania się objawów konieczna jest kontrola u operatora.

W ostatnich latach coraz większą popularność zyskują techniki endoskopowe, które są mniej inwazyjne i wiążą się z krótszym czasem powrotu do zdrowia. Warto dodać, że metody endoskopowe bywają rozważane głównie u chorych z niewielką przepukliną i dominującym refluksem. W przypadku większych przepuklin (zwłaszcza okołoprzełykowych) standardem pozostaje leczenie chirurgiczne.

Koszty i dostępność leczenia chirurgicznego

Cena operacji, jaką jest fundoplikacja Nissena, jest uzależniona od wielu czynników, w tym m.in. renomy i lokalizacji danej placówki medycznej. W Jeleniej Górze jest to 9900 zł, jednak w innych miejscach Polski za zabieg trzeba zapłacić nawet 16800 zł. Kwoty te mają charakter orientacyjny i mogą się zmieniać.

Refundacja NFZ

Zabieg leczenia przepukliny rozworu przełykowego jest świadczeniem gwarantowanym i może być wykonany w ramach NFZ w szpitalach posiadających kontrakt, o ile spełnione są wskazania medyczne i pacjent zostanie zakwalifikowany do operacji. Zwykle wymagane jest skierowanie (np. z poradni chirurgicznej lub gastroenterologicznej). Czas oczekiwania zależy od regionu i obłożenia placówki.

Finansowanie prywatne

Pacjenci rozważający finansowanie prywatne mogą skorzystać z ubezpieczeń lub abonamentów zdrowotnych, jednak zakres takich świadczeń różni się w zależności od polisy (często obowiązują limity, wyłączenia i okresy karencji). Warto sprawdzić szczegóły w Ogólnych Warunkach Ubezpieczenia oraz bezpośrednio w wybranej placówce.