Przeszczep włosów metodą S.A.F.E.R.

Przeszczepy włosów należą do zabiegów z dziedziny chirurgii plastycznej i rekonstrukcyjnej. Są to procedury autologiczne, co oznacza, że pacjent jest jednocześnie dawcą i biorcą. Zabiegi polegają na przeniesieniu własnych mieszków włosowych z okolicy skóry owłosionej w obszary pozbawione owłosienia.

U osób z łysieniem androgenowym mieszki włosowe pobiera się z tylnej i bocznej części owłosionej skóry głowy i przenosi w okolicę czołową i centralną część głowy. Rzadziej mieszki włosowe pobierane są z klatki piersiowej, pleców czy skóry owłosionej twarzy.

Przeszczep włosów – historia i rozwój

Chirurdzy zaczęli zgłębiać temat kosmetycznego uzupełniania owłosienia już dawno temu. Zauważyli, że włosy znajdujące się na owłosionej skórze głowy rosną w zespołach, tzw. unitach, składających się z jednego do czterech włosów. Pierwsze próby kliniczne przeszczepów owłosienia poczynione zostały już w XVII w.

Transplantacje mieszków włosowych ze względów medycznych przeprowadzane były również w Japonii w latach 30. XX w. – wówczas przeszczepiano płaty skóry o średnicy 4-5 mm. Otrzymany efekt nie był jednak zadowalający pod względem estetycznym.

Udoskonalenie urządzeń do pobierania i implantowania zespołów mieszków włosowych zmniejszyło rozmiary przeszczepianej skóry do wartości poniżej 1 mm, co znacznie poprawiło rezultaty. Dzięki temu odtworzenie naturalnego wzoru wzrostu włosów obecnie nie stanowi już problemu.

Wraz z rozwojem wiedzy wyodrębniono również tzw. bezpieczną strefę dawcy w okolicy potyliczno-skroniowej, która zwykle jest mniej podatna na działanie androgenów i najczęściej stanowi najlepsze źródło przeszczepów.

Metody przeszczepu włosów FUT i FUE – porównanie

Pierwszą metodą przeszczepu włosów dającą zadowalające rezultaty kosmetyczne była metoda FUT (Follicular Unit Hair Transplantation), zwana też metodą STRIP (z ang. strip – pasek, pasmo). Polega ona na pobraniu linijnego wycinka skóry z okolicy dawczej i wypreparowaniu z niego wszystkich zespołów mieszków włosowych.

Jej zaletą jest zachowanie mieszków włosowych w bardzo dobrym stanie, a wadą pozostawienie blizny na potylicy.

Nowszą techniką jest  FUE (Follicular Unit Extraction). Zaletą tej metody przeszczepu włosów jest mała inwazyjność i bardzo dobre efekty kosmetyczne. Mieszki włosowe pobierane są bezpośrednio z okolicy dawczej, z niewielkim marginesem otaczających tkanek.

Unity pobierane są przy pomocy metalowej sztancy, a następnie wyjmowane ręcznie metalowymi szczypczykami. Ryzyko uszkodzenia części pobranego materiału istnieje, zwłaszcza przy nieoptymalnej technice i niewłaściwym doborze narzędzia. Doświadczone zespoły dążą do jego minimalizacji poprzez staranne planowanie, właściwą kalibrację głębokości nacięcia oraz atraumatyczną manipulację graftami.

Porównując te dwie metody, warto zwrócić uwagę na różnice w procesach rekonwalescencji oraz w uzyskiwanych efektach estetycznych. Metoda FUT może być mniej korzystna estetycznie ze względu na powstawanie blizn, choć jest czasem preferowana w przypadku dużych obszarów wymagających przeszczepienia.

Z kolei FUE, pomimo wyższej ceny i potencjalnego uszkodzenia części materiału, jest często wybierana ze względu na krótszy czas gojenia i brak widocznych blizn. Ostateczny wybór metody powinien być dobrany indywidualnie, w oparciu o konsultacje ze specjalistą.

Czynniki wpływające na powodzenie zabiegu

W praktyce o powodzeniu decydują przede wszystkim:

• odpowiednia kwalifikacja okolicy dawczej,
• doświadczenie operatora,
• sposób postępowania z graftami (czas pozaustrojowy, nawilżenie, temperatura).

Przeszczep włosów metodą S.A.F.E.R. (Neograft)

Kolejny krok w udoskonalaniu zabiegu przeszczepu włosów to wprowadzanie automatyzacji i robotyzacji do technik operacyjnych. Jednym z najnowszych osiągnięć w tej dziedzinie jest urządzenie  S.A.F.E.R. (Suction Assisted Follicular Extraction and Re-implantation), znane na rynku amerykańskim pod nazwą Neograft.

Prace nad jego budową rozpoczęto w 2008 r., a debiut rynkowy odbył się w 2012 r. Warto podkreślić, że jest to rozwiązanie wspomagające zabieg z rodziny FUE – automatyzuje wybrane etapy pobierania i podawania graftów, nie zmieniając biologii procesu przeszczepiania.

Zastosowanie pneumatycznego pobierania i transportu mieszków włosowych pozwoliło na znaczne skrócenie zabiegu i ograniczenie urazowości tkanek. Rozmiar sztancy służącej do pobierania mieszków włosowych dobierany jest indywidualnie do średnicy włosa i gęstości owłosienia.

Wielkość narzędzia ma duże znaczenie, gdyż pobranie zbyt małego wycinka tkanki może uszkodzić torebkę mieszka włosowego i osłabić wzrost włosa. W S.A.F.E.R. operator wykonuje zwykle płytkie nacięcie okalające mieszek (tzw. scoring), a dalsze oddzielenie ułatwia podciśnienie i delikatna trakcja.

To zmniejsza konieczność głębokiego wprowadzania sztancy. W klasycznej technice FUE głębokość nacięcia dostosowuje się do grubości skóry i położenia cebulki – nie jest to stała wartość. Po nakłuciu pobrane unity transportowane są za pomocą podciśnienia do specjalnej komory, a następnie segregowane i układane na wilgotnych gazikach, gdzie czekają na implantację w warunkach ograniczających wysychanie.

Kolejny etap to wszczepianie unitów w okolicę biorczą. Każdy unit pobierany jest do urządzenia za pomocą podciśnienia, a następnie umieszczany w nakłuciu na skórze za pomocą sprężonego powietrza. Ta innowacja ogranicza użycie szczypiec popularnych w starszych metodach.

Dzięki temu, zmniejsza się ryzyko uszkodzeń wynikających z wielokrotnej manipulacji. Co więcej, korzystanie z pistoletu pneumatycznego może skracać czas zabiegu i poprawiać powtarzalność ruchów zespołu, choć całkowita długość procedury zależy od liczby przeszczepianych jednostek.

Zabieg jest minimalnie inwazyjny dla pacjenta, wiąże się z krótką rekonwalescencją, ryzyko powikłań jest niewielkie i nie powstają linijne blizny.

Przygotowanie i przebieg zabiegu S.A.F.E.R.

Do zabiegu pacjent nie musi być specjalnie przygotowany – poleca się jedynie krótkie obcięcie włosów w okolicy dawczej. Zabieg jest bezbolesny i przeprowadzany w znieczuleniu miejscowym. Podczas pobierania unitów pacjent leży na brzuchu, podobnie jak podczas masażu.

Natomiast podczas implantowania przeszczepów pacjent spoczywa wygodnie na plecach i może wtedy słuchać muzyki lub nawet oglądać telewizję. Już następnego dnia po zabiegu można powrócić do codziennych zajęć. Nie ma konieczności bandażowania okolicy poddanej zabiegowi. Poleca się natomiast unikanie uprawiania sportu i noszenia kasków przez kilka dni.

Wskazania, przeciwwskazania i kwalifikacja do zabiegu

Głównym wskazaniem do zabiegu przeszczepu włosów jest łysienie androgenowe u kobiet oraz u mężczyzn. Choroba ma podłoże genetyczne, choć u pań wiąże się przede wszystkim z zaburzeniami hormonalnymi.

Zabieg poleca się również pacjentom, którzy trwale utracili owłosienie w wyniku:

• urazów,
• powstania blizn pooperacyjnych,
• naświetlania, np. po radioterapii.

Osoby z bardzo kręconymi włosami oraz te z łysieniem dużego stopnia, u których okolica dawcza jest mała, nie są dobrymi kandydatami do tego zabiegu. Włosy bardzo kręcone i ciemne mogą jednak zapewniać lepsze pokrycie optyczne – kwalifikacja zawsze jest indywidualna i zależy od doświadczenia zespołu oraz oceny ryzyka.

Ocena okolicy dawcy i test FOX

Jak określa się, czy okolica dawcy nadaje się do przeszczepu? Kwalifikacja opiera się na badaniu klinicznym i narzędziowej ocenie jakości włosów oraz skóry w tzw. bezpiecznej strefie dawcy.

Kwalifikacja do zabiegu najczęściej obejmuje:

• mapowanie bezpiecznej strefy dawcy (potylica i boczne części głowy) w odniesieniu do typu łysienia (skale Norwood/Hamilton u mężczyzn i Ludwig/Sinclair u kobiet),
• trichoskopię/dermatoskopię w celu oceny miniaturyzacji włosów, oznak zapalenia czy bliznowacenia,
• ocenę gęstości jednostek mieszkowych na cm² oraz proporcji graftów 1-, 2- i wielowłosowych,
• ocenę średnicy (kalibru) włosa, koloru i kontrastu ze skórą, które wpływają na efekt estetyczny,
• ocenę elastyczności i grubości skóry oraz obecności blizn,
• ocenę stabilności choroby (dynamiki wypadania) i dotychczasowego leczenia zachowawczego.

Dr Marc Divaris, doświadczony chirurg plastyk, ogranicza wskazania do przeszczepu włosów metodą S.A.F.E.R. do łysienia niewielkiego lub średniego stopnia. Ponadto zaleca u każdego pacjenta wykonanie testu wstępnego (FOX), tj. pobrania od 10 do 100 unitów, w celu oceny liczby nieuszkodzonych mieszków włosowych oraz indywidualnej tendencji pacjenta do tworzenia się tkanki włóknistej. Nadmierne włóknienie w miejscach urazu jest przyczyną braku wzrostu włosów. Jeśli test wypadnie niekorzystnie, u pacjenta powinno się wykonać zabieg inną metodą, np. FUT.

Efekty, rekonwalescencja i zalecenia po przeszczepie włosów

Odległe efekty przeszczepu włosów S.A.F.E.R. są bardzo dobre, natomiast zaraz po zabiegu może dojść do częściowego lub nawet całkowitego wypadnięcia włosów. Jest to normalne zjawisko związane z reimplantacją włosów. Wzrost owłosienia następuje z prędkością około 1 cm na miesiąc.

Satysfakcjonujący efekt leczenia pojawia się zwykle po 5-6 miesiącach, a dalej stopniowo narasta. Odrost włosów jest długotrwały.

Możliwe powikłania po przeszczepie

Komplikacje związane z przeszczepem włosów są rzadkie. Członkowie Brazylijskiego Towarzystwa Chirurgów Plastyków donoszą, że u ich pacjentów, niezależnie od metody, takie przypadki nie przekraczają 5%.

Na liście możliwych powikłań znajdują się:

• poszerzenie blizn,
• zapalenie mieszków włosowych,
• powstanie martwicy lub keloidu,
• przedłużone krwawienie,
• infekcja.

Pielęgnacja po zabiegu i kontrola dolegliwości

W pierwszej dobie po przeszczepie włosów skórę głowy należy oczyszczać z pozostałych po zabiegu resztek krwi i osocza. Dokonuje się tego najczęściej za pomocą sterylnego roztworu soli fizjologicznej i jałowych gazików.

W ciągu pierwszych kilku dni po procedurze nie zaleca się również zbyt intensywnego uprawiania sportu czy innego wysiłku fizycznego. Pacjent powinien także unikać źródeł natężonego światła (m.in. solariów) przez okres pierwszych tygodni od zabiegu.

Jeśli pojawią się bóle głowy, można zastosować ogólnodostępne leki, np. paracetamol. W przypadku wystąpienia obrzęku specjaliści zalecają krótkotrwałe stosowanie zimnych okładów oraz spanie z głową uniesioną pod kątem 45 stopni.

Powstałe po przeszczepie strupki powinny odpadać samoistnie i nie należy ich drapać. Proces ich usuwania można przyspieszyć poprzez delikatny masaż skóry głowy z wykorzystaniem specjalnych, polecanych przez specjalistę oliwek.

Pod koniec pierwszego tygodnia po przeszczepie włosów S.A.F.E.R. pacjent może zacząć myć włosy z użyciem specjalnych roztworów odkażających bądź delikatnych szamponów dziecięcych.

Stosowana podczas mycia włosów woda powinna być ciepła, a same włosy powinno się delikatnie dotykać, unikając jednocześnie ich wzmożonego masowania. Nie ma potrzeby stosowania żadnych dodatkowych odżywek, maści czy oliwek do pielęgnacji włosów. Lekki masaż skóry głowy wdraża się zazwyczaj w drugim tygodniu.

Przyszłość przeszczepiania włosów – robotyka i nowe technologie

Choć przeszczep włosów metodą S.A.F.E.R. jest nowoczesną procedurą, to producenci nie ustają we wprowadzaniu kolejnych innowacji. System ARTAS amerykańskiej firmy Restoration Robotics jest robotem, który samodzielnie analizuje obraz okolicy dawczej oraz automatyzuje pobieranie zespołów mieszków włosowych.

W nowszych wersjach wspomaga także planowanie i wytwarzanie miejsc biorczych. Procedura wymaga jednak stałego nadzoru lekarza i pracy zespołu. Podejmowane są też próby przeszczepiania sztucznych włosów z włókien syntetycznych.

Pomimo dobrych efektów osiągniętych w badaniu pilotażowym zaprezentowanym na łamach Journal of Cosmetic Dermatology, na wprowadzenie tej metody do standardowej praktyki trzeba będzie jeszcze poczekać.

Kierunki rozwoju i wybór metody leczenia

Na koniec warto dodać, że łysienie jest narastającym problemem o dużych konsekwencjach psychologicznych. Do tej pory pacjenci musieli wybierać pomiędzy niezadowoleniem z łysienia a zabiegami obarczonymi wieloma konsekwencjami.

Obecnie osoby dotknięte łysieniem mogą korzystać z coraz bardziej nowoczesnych, bezpiecznych metod leczenia. Wybór pomiędzy klasycznym FUE a rozwiązaniami wspomaganymi (np. S.A.F.E.R.) powinien wynikać z rzetelnej kwalifikacji okolicy dawcznej, doświadczenia zespołu i realistycznego planu rekonstrukcji, którego celem jest maksymalna przeżywalność graftów i naturalny efekt estetyczny.