Przewlekłe zapalenie prostaty – objawy, przyczyny i leczenie

Czym jest przewlekłe zapalenie prostaty?

Prostata, nazywana również gruczołem krokowym lub sterczem, znajduje się poniżej pęcherza moczowego i otacza początkowy odcinek cewki moczowej. Odpowiada za produkcję wydzieliny stanowiącej część nasienia.

Określenie „przewlekłe zapalenie prostaty” jest powszechnie stosowane w odniesieniu do długotrwałych dolegliwości bólowych w okolicy gruczołu krokowego. Nie u każdego pacjenta oznacza jednak rzeczywisty stan zapalny wywołany przez bakterie.

Wyróżnia się przede wszystkim:

• Przewlekłe bakteryjne zapalenie prostaty (CBP) – zakażenie gruczołu krokowego, które może powodować nawracające dolegliwości i infekcje układu moczowego.

• Zespół przewlekłego zapalenia prostaty/przewlekłego bólu miednicy (CP/CPPS) – utrzymujący się lub nawracający ból w obrębie miednicy, któremu nie towarzyszy potwierdzone zakażenie ani inna choroba w pełni wyjaśniająca dolegliwości. W nowszej klasyfikacji EAU wyróżnia się m.in. zespół pierwotnego bólu prostaty (PPPS), gdy ból jest odczuwany w okolicy gruczołu krokowego.

Jakie są objawy przewlekłego zapalenia prostaty?

Najczęstszą dolegliwością jest ból lub dyskomfort w obrębie miednicy. Może mieć charakter tępy, piekący albo uciskowy. U niektórych mężczyzn występuje codziennie, u innych pojawia się okresowo i zmienia nasilenie.

Objawy przewlekłego zapalenia prostaty mogą obejmować:

• ból krocza, czyli obszaru między moszną a odbytem;

• dyskomfort w podbrzuszu, pachwinach, prąciu lub jądrach;

• ból w okolicy odbytu albo dolnej części pleców;

• pieczenie lub ból podczas oddawania moczu;

• częste oddawanie moczu, również w nocy;

• nagłe parcie na mocz, trudności z rozpoczęciem mikcji;

• ból podczas wytrysku lub po ejakulacji.

Nie wszystkie objawy muszą występować jednocześnie. Dolegliwości mogą nasilać się np. podczas długiego siedzenia, choć nie jest to regułą.

Jakie są przyczyny przewlekłego zapalenia prostaty?

W przewlekłym bakteryjnym zapaleniu stercza przyczyną jest zakażenie drobnoustrojami, najczęściej bakteriami jelitowymi, takimi jak Escherichia coli. Zakażenie może wiązać się z przedostawaniem się bakterii z dróg moczowych do gruczołu krokowego. U części pacjentów występują nawracające infekcje układu moczowego.

Przyczyny CP/CPPS są bardziej złożone.

W powstawaniu i utrzymywaniu się bólu mogą uczestniczyć:

• nadmierne napięcie mięśni dna miednicy;

• zaburzenia funkcjonowania układu nerwowego odpowiedzialnego za odczuwanie bólu;

• wcześniejsze infekcje lub podrażnienie tkanek;

• stres i inne czynniki wpływające na nasilenie przewlekłego bólu.

Nie zawsze udaje się ustalić jeden czynnik odpowiedzialny za dolegliwości. Co ważne, brak bakterii w badaniach nie oznacza, że pacjent nie odczuwa rzeczywistego bólu.

Jak rozpoznać przewlekłe zapalenie prostaty?

Diagnostykę rozpoczyna konsultacja urologiczna. Lekarz pyta o czas trwania i umiejscowienie bólu, problemy z oddawaniem moczu, przebyte infekcje oraz dotychczas stosowane leczenie.

Podczas wizyty może przeprowadzić badanie gruczołu krokowego palcem przez odbytnicę. Pozwala ono ocenić prostatę i ewentualną bolesność, ale samo nie wystarcza do rozpoznania przewlekłego zapalenia. W zależności od objawów lekarz może również ocenić mięśnie dna miednicy.

Jak przygotować się do konsultacji?

Pomocne jest wcześniejsze zanotowanie, kiedy pojawia się ból, co go nasila, czy towarzyszą mu problemy z oddawaniem moczu oraz jakie leki były dotąd stosowane. Warto zabrać również wcześniejsze wyniki badań i posiewów.

Jakie badania wykonuje się przy podejrzeniu zapalenia prostaty?

Zakres badań zależy od podejrzewanej przyczyny dolegliwości.

W diagnostyce mogą być wykorzystywane:

• badanie ogólne moczu – pomaga wykryć nieprawidłowości sugerujące zakażenie lub inne problemy układu moczowego;

• posiew moczu – pozwala zidentyfikować bakterie i określić ich wrażliwość na antybiotyki;

• próba Mearesa-Stameya – służy do lokalizacji źródła zakażenia; obejmuje badanie odpowiednio pobranych próbek moczu, a w wersji czteroszklankowej także wydzieliny prostaty;

• badania w kierunku zakażeń przenoszonych drogą płciową – zlecane w uzasadnionych przypadkach.

Przy podejrzeniu przewlekłego bakteryjnego zapalenia prostaty wytyczne EAU zalecają dwu- lub czteroszklankową próbę lokalizacyjną. Podczas badania pobiera się próbki przed masażem prostaty i po nim, aby sprawdzić, czy zakażenie pochodzi z gruczołu krokowego.

Czy USG i PSA wykrywają zapalenie prostaty?

Ani USG, ani oznaczenie PSA nie pozwalają samodzielnie rozpoznać przewlekłego zapalenia prostaty.

USG może pomóc ocenić inne nieprawidłowości układu moczowego. Nie jest jednak wiarygodnym badaniem potwierdzającym zapalenie gruczołu krokowego.

PSA (antygen swoisty dla prostaty) nie służy do rozpoznawania zapalenia gruczołu krokowego. Choć jego stężenie może wzrastać podczas stanu zapalnego, podwyższony wynik nie potwierdza zakażenia, a prawidłowy go nie wyklucza. PSA może być zwiększone również z innych przyczyn, dlatego wynik wymaga interpretacji przez lekarza.

Jak wygląda leczenie przewlekłego zapalenia prostaty?

Leczenie przewlekłego zapalenia prostaty zależy przede wszystkim od przyczyny dolegliwości. Inne postępowanie stosuje się przy potwierdzonym zakażeniu bakteryjnym, a inne w przypadku CP/CPPS.

Leczenie przewlekłego bakteryjnego zapalenia prostaty

Podstawą leczenia jest odpowiednio dobrana antybiotykoterapia. Lekarz uwzględnia rodzaj bakterii, wyniki badań mikrobiologicznych, wrażliwość drobnoustrojów oraz przeciwwskazania do stosowania poszczególnych leków.

Leczenie trwa zwykle kilka tygodni. W wytycznych EAU dla wybranych antybiotyków stosowanych w przewlekłym bakteryjnym zapaleniu prostaty przewidziano kurację trwającą 4–6 tygodni. Nie wszystkie zakażenia wymagają jednak identycznego schematu.

Jeżeli objawy powracają po zakończeniu antybiotykoterapii, konieczna jest ponowna ocena lekarska. Nie należy samodzielnie powtarzać wcześniejszej kuracji.

Leczenie niebakteryjnego zapalenia prostaty (CP/CPPS)

W przypadku CP/CPPS celem leczenia jest przede wszystkim zmniejszenie bólu, ograniczenie innych dolegliwości i poprawa jakości życia. Terapia może obejmować kilka metod stosowanych równocześnie lub kolejno.

W zależności od objawów lekarz może rozważyć:

• leki przeciwbólowe i przeciwzapalne;

• alfa-adrenolityki, zwłaszcza przy współistniejących zaburzeniach oddawania moczu;

• fizjoterapię dna miednicy;

• leczenie ukierunkowane na przewlekły ból;

• wsparcie psychologiczne, szczególnie gdy ból istotnie wpływa na codzienne funkcjonowanie;

• wybrane metody zabiegowe, np. pozaustrojową terapię falą uderzeniową (ESWT).

ESWT może przynosić krótkoterminowe zmniejszenie dolegliwości u części pacjentów. Nie oznacza to jednak, że usuwa przyczynę choroby lub zapewnia trwałe wyleczenie.

Czy fizjoterapia pomaga przy przewlekłym bólu prostaty?

Fizjoterapia może stanowić ważny element leczenia CP/CPPS, szczególnie gdy dolegliwościom towarzyszy nadmierne napięcie mięśni dna miednicy.

Podczas pierwszej wizyty fizjoterapeuta urologiczny ocenia dolegliwości, sposób oddychania, pracę mięśni oraz czynniki mogące nasilać ból.

W zależności od potrzeb terapia może obejmować:

• techniki rozluźniania mięśni dna miednicy;
• terapię mięśniowo-powięziową;
• ćwiczenia oddechowe i relaksacyjne;
• naukę prawidłowej pracy mięśni podczas codziennych czynności.

Co pomaga złagodzić objawy przewlekłego zapalenia prostaty?

Codzienne nawyki mogą wpływać na nasilenie dolegliwości, zwłaszcza przy CP/CPPS. Nie ma jednak jednego zestawu zaleceń skutecznego dla wszystkich pacjentów.

U niektórych mężczyzn ulgę przynoszą ciepłe kąpiele, przerwy podczas długotrwałego siedzenia czy aktywność fizyczna dostosowana do możliwości. Pomocne może być również obserwowanie reakcji organizmu na kawę, alkohol i ostre potrawy, ponieważ u części osób nasilają one objawy ze strony układu moczowego.

W przypadku przewlekłego bólu miednicy znaczenie może mieć także ograniczanie stresu i nauka technik relaksacyjnych.

Czy przewlekłe zapalenie prostaty można całkowicie wyleczyć?

W przypadku przewlekłego bakteryjnego zapalenia prostaty odpowiednio dobrana antybiotykoterapia może doprowadzić do wyeliminowania zakażenia. U części pacjentów choroba jednak nawraca i wymaga ponownej diagnostyki.

W CP/CPPS rokowanie jest bardziej zróżnicowane. Dolegliwości mogą stopniowo ustępować, ale niekiedy utrzymują się lub powracają. Leczenie skupia się wówczas na długoterminowej kontroli objawów i poprawie codziennego funkcjonowania.

Brak poprawy po jednej metodzie leczenia nie oznacza, że pozostałe okażą się nieskuteczne. W przypadku utrzymujących się objawów lekarz może zmodyfikować postępowanie lub zaproponować terapię wielokierunkową.

Przewlekłe zapalenie prostaty a seks i płodność

Mężczyźni z przewlekłymi dolegliwościami prostaty mogą odczuwać ból podczas wytrysku lub po nim, a także zauważać zmniejszenie zainteresowania seksem czy trudności z erekcją. Nie oznacza to jednak, że przewlekłe zapalenie prostaty automatycznie powoduje impotencję.

Podobnie samo rozpoznanie nie oznacza niepłodności. Jeżeli pojawiają się trudności z poczęciem dziecka, konieczna jest odrębna diagnostyka, uwzględniająca również inne możliwe przyczyny.

W przypadku problemów seksualnych nie trzeba czekać na zakończenie leczenia prostaty, aby zgłosić je urologowi. Mogą wymagać osobnego postępowania.

Kiedy należy pilnie zgłosić się do lekarza?

Przewlekły ból krocza czy nawracające problemy z oddawaniem moczu wymagają konsultacji urologicznej, ale zwykle nie oznaczają bezpośredniego zagrożenia życia.

Inaczej jest, jeśli występują:

• nagła niemożność oddania moczu;

• wysoka gorączka i dreszcze;

• silny ból krocza z wyraźnym pogorszeniem samopoczucia;

• objawy ciężkiego zakażenia, takie jak znaczne osłabienie czy splątanie.

Takie symptomy wymagają pilnej pomocy medycznej, ponieważ mogą świadczyć o ostrym zakażeniu lub jego powikłaniach.