Czym jest potnica, jakie są jej objawy i rodzaje oraz jak leczyć wyprysk potnicowy?

Czym jest i jakie są przyczyny potnicy?

Wyprysk potnicowy to dermatoza, która występuje jedynie na skórze dłoni (zwłaszcza na bocznych powierzchniach palców) i stóp. Potocznie nazywany jest potnicą, a do jego typowych objawów zalicza się świąd i symetrycznie, głęboko osadzone pęcherzyki. Etiologia wyprysku potnicowego nie została do końca wyjaśniona. Egzema ta może być związana z wypryskiem atopowym, alergiami kontaktowymi na metale czy z infekcjami grzybiczymi na stopach. Wśród przyczyn wyprysku potnicowego wymienia się też uczulenie na leki oraz nadreaktywność układu odpornościowego pod wpływem stresu.

Charakterystycznym objawem wyprysku potnicowego są pęcherzyki o mocno napiętej pokrywie, występujące w obrębie dłoni i stóp – przy wtórnym zakażeniu bakteryjnym są one wypełnione płynem. W przebiegu choroby dochodzi również do pojawiania się bolesnych nadżerek. Na etapie gojenia na skórze pacjenta powstają łuszczące się grudki umiejscowione na podłożu rumieniowym. Z czasem świąd maleje i tworzą się ogniska złuszczające. Dermatoza przebiega ostro lub przewlekłe i zazwyczaj dotyczy ludzi młodych oraz w średnim wieku.

Jakie są rodzaje wyprysku potnicowego?

W zależności od lokalizacji zmian wyróżnia się:

• cheiropompholyx – zmiany występujące na dłoniach i palcach rąk;

• podopompholyx – zmiany obejmujące podeszwy lub palce stóp;

• cheiropodopompholyx – jednoczesne zajęcie dłoni i stóp.

Pod względem przebiegu choroba może mieć charakter ostrego, pojedynczego epizodu, postaci nawracającej albo przewlekłego wyprysku z łuszczeniem, pękaniem i pogrubieniem skóry.

Jakie są objawy wyprysku potnicowego?

Typowe objawy wyprysku to w szczególności pojawianie się na stopach oraz dłoniach chorego niewielkich pęcherzyków wypełnionych płynem i powodujących swędzenie. Symetrycznie rozmieszczone, głęboko osadzone pęcherzyki zajmują często boczne powierzchnie drugiego i piątego palca u ręki, z pominięciem skóry kciuka.

Na stopach natomiast wyprysk potnicowy pojawia się zwykle na łuku stopy (częściej niż na palcach). Często towarzyszą mu infekcje bakteryjne i grzybicze.

W przebiegu wyprysku potnicowego możliwe jest wystąpienie nie tylko grudek wypełnionych przezroczystym płynem, czasami w postaci żółtej ropy, ale i stanu zapalnego czy nadżerek.

Z jakimi chorobami można pomylić potnicę?

Pęcherzyki na dłoniach i stopach mogą występować także w przebiegu innych chorób.

W diagnostyce różnicowej uwzględnia się przede wszystkim:

• alergiczne i drażniące kontaktowe zapalenie skóry;

• grzybicę dłoni lub stóp;

• łuszczycę krostkową dłoni i stóp;

• świerzb;

• zanokcicę opryszczkową;

• choroby pęcherzowe;

• zakażenie bakteryjne;

• chorobę dłoni, stóp i jamy ustnej, szczególnie u dzieci.

Potnica – diagnostyka

W przypadku podejrzenia wyprysku potnicowego należy udać się do lekarza POZ lub od razu do specjalisty dermatologa. Celem jest prawidłowe rozpoznanie dermatozy oraz włączenie odpowiedniego leczenia. Diagnostyka jest niezwykle istotnym etapem, ponieważ pozwala na dobór efektywnych metod terapii. Kluczowy jest w tym kontekście szczegółowo zebrany wywiad oraz ocena zmian skórnych. W celu potwierdzenia rozpoznania pobiera się wycinek ze zmiany i przekazuje się go następnie do oceny histopatologicznej. Zmiany na stopach wymagają dodatkowego badania mykologicznego – w celu diagnostyki grzybicy stóp.

Jak leczy się wyprysk potnicowy?

Leczenie zależy od nasilenia zmian, częstotliwości nawrotów oraz obecności zakażenia lub alergii kontaktowej.

Najczęściej wykorzystuje się:

• miejscowe glikokortykosteroidy przepisane przez lekarza;

• regularnie stosowane emolienty i preparaty odbudowujące barierę skóry;

• chłodne, wilgotne okłady podczas ostrej fazy pęcherzykowej;

• leczenie zakażenia bakteryjnego lub grzybiczego, jeśli zostało rozpoznane;

• fototerapię w opornych albo często nawracających przypadkach;

• leki miejscowe lub ogólne wpływające na układ odpornościowy w ciężkiej chorobie;

• leczenie nadmiernej potliwości, jeżeli wyraźnie nasila nawroty.

Dobór siły glikokortykosteroidu i czasu jego stosowania powinien należeć do lekarza. Skóra dłoni i podeszew jest gruba, dlatego może wymagać innych preparatów niż skóra pozostałych części ciała.

Jak zapobiegać nawrotom potnicy?

W ograniczaniu nawrotów pomocne może być:

• regularne natłuszczanie skóry bezzapachowymi emolientami;

• używanie łagodnych środków myjących;

• osuszanie przestrzeni między palcami;

• unikanie długiego kontaktu z wodą i detergentami;

• stosowanie rękawic ochronnych podczas prac domowych i zawodowych;

• zakładanie bawełnianych rękawic pod rękawice nieprzepuszczalne;

• unikanie znanych alergenów, np. niklu lub kobaltu, jeśli uczulenie potwierdzono testami;

• leczenie współistniejącej grzybicy stóp;

• ograniczanie przegrzewania i nadmiernej potliwości.

Nie należy samodzielnie przebijać pęcherzy, ponieważ zwiększa to ryzyko zakażenia.

Kiedy potrzebna jest pilna konsultacja?

Do lekarza należy zgłosić się szybciej, jeżeli występują:

• ropa lub mętny płyn w pęcherzach;

• szybko narastające zaczerwienienie, ból albo obrzęk;

• gorączka lub czerwone smugi biegnące od zmiany;

• trudności w chodzeniu albo używaniu dłoni;

• rozległe zmiany u dziecka;

• brak poprawy pomimo prawidłowego leczenia.