Kiedy wykonuje się rezonans magnetyczny odcinka lędźwiowego kręgosłupa?

Wśród głównych funkcji kręgosłupa należy wymienić utrzymywanie wyprostowanej postawy ciała oraz ochronę rdzenia kręgowego przed uszkodzeniem. Kręgi, ułożone jeden na drugim, tworzą stabilną i wytrzymałą konstrukcję. Za możliwość wykonywania ruchów oraz niewielką sprężystość kręgosłupa odpowiadają krążki międzykręgowe, które – jak wskazuje ich nazwa – znajdują się pomiędzy kręgami.

Podstawowym badaniem wstępnym w diagnostyce schorzeń kręgosłupa bywa RTG, które dobrze uwidacznia struktury kostne, ustawienie kręgów czy zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe. W wielu dolegliwościach (np. podejrzenie uszkodzenia krążków międzykręgowych, ucisku na nerwy, procesu zapalnego lub guza) samo RTG nie jest jednak wystarczające. Gdy potrzebne jest dokładne zobrazowanie tkanek miękkich, kanału i rdzenia kręgowego, badaniem z wyboru staje się rezonans magnetyczny. Tomografia komputerowa natomiast bywa preferowana przy ocenie urazów kości i drobnych złamań.

Rezonans kręgosłupa lędźwiowego – wskazania

Podstawowym wskazaniem do rezonansu magnetycznego kręgosłupa jest podejrzenie zmiany w obrębie kanału i rdzenia kręgowego. Ucisk na rdzeń kręgowy wywołuje silny, utrzymujący się ból w odcinku krzyżowo-lędźwiowym kręgosłupa, może być także przyczyną pojawienia się objawów neurologicznych. Wymienić tu należy mrowienie kończyn dolnych, utratę czucia palców stóp, brak kontroli zwieraczy oraz wystąpienie problemów z chodzeniem. Istotne jest, aby w sytuacji pojawienia się powyższych objawów wykonać rezonans odcinka lędźwiowego kręgosłupa.

Najczęstsze wskazania do rezonansu magnetycznego odcinka lędźwiowego:

• Przewlekły ból pleców – szczególnie, gdy ból utrzymuje się przez długi czas, nie reaguje na leczenie i towarzyszą mu inne objawy, takie jak drętwienie czy mrowienie.

• Dyskopatia lędźwiowa – podejrzenie przepukliny krążka międzykręgowego, która może powodować ucisk na nerwy i objawiać się promieniującym bólem, drętwieniem lub osłabieniem kończyn dolnych.

• Zespół korzeniowy – silny ból promieniujący wzdłuż nerwów rdzeniowych, który może sugerować ucisk na nerw przez przepuklinę krążka międzykręgowego.

• Podejrzenie nowotworów kręgosłupa – rezonans może pomóc w diagnostyce guzów zarówno pierwotnych, jak i przerzutowych, które mogą uciskać na struktury nerwowe.

• Urazy i złamania – szczególnie, gdy istnieje ryzyko uszkodzenia tkanek miękkich i struktur kręgosłupa, których nie da się dokładnie zobaczyć na RTG.

• Zmiany zwyrodnieniowe – rezonans magnetyczny pomaga ocenić stopień zwyrodnienia kręgosłupa, w tym zwężenie kanału kręgowego (stenozę) czy zmiany w stawach międzykręgowych.

• Zapalenie kręgosłupa – podejrzenie stanów zapalnych, takich jak zapalenie kości i stawów kręgosłupa, w tym spondylodiscitis, gdzie potrzebna jest szczegółowa ocena struktury kręgosłupa.

• Zaburzenia neurologiczne – problemy z poruszaniem się, kontrolą pęcherza moczowego czy jelit, które mogą sugerować uszkodzenie rdzenia kręgowego lub nerwów rdzeniowych.

• Ocena przedoperacyjna – rezonans magnetyczny jest pomocny przed planowanymi operacjami kręgosłupa, aby dokładnie zlokalizować zmiany i ocenić stan anatomiczny struktur.

Jak wygląda rezonans kręgosłupa lędźwiowego

W praktyce stosuje się różne techniki obrazowania. Standardem są sekwencje T1 i T2 w kilku płaszczyznach oraz sekwencje z tłumieniem tłuszczu (np. STIR), które ułatwiają wykrycie obrzęku szpiku czy zapalenia. Kontrast z gadolinem podaje się selektywnie, m.in. gdy podejrzewa się guz, ropień/zmianę zapalną, zapalenie krążka i trzonów (spondylodiscitis), podejrzenie zapalenia opon/korzonków nerwowych, a także w ocenie pooperacyjnej do różnicowania blizny pooperacyjnej z nawrotem przepukliny dysku.

MRI, TK i RTG – porównanie

MRI zwykle najlepiej obrazuje krążki międzykręgowe, rdzeń, nerwy, więzadła i szpik kostny, dlatego przewyższa RTG i jest komplementarne wobec TK w rozpoznawaniu przepuklin, stenoz, zmian zapalnych i guzów. Tomografia komputerowa precyzyjniej ocenia struktury kostne (np. drobne złamania, zwapnienia), a RTG służy głównie do oceny ogólnej osi i niestabilności.

Gdy MRI jest przeciwwskazane lub niedostępne, alternatywą bywa TK-mielografia (po podaniu kontrastu do przestrzeni podpajęczynówkowej). Warto pamiętać, że zmiany w rezonansie mogą występować także u osób bezobjawowych, dlatego wynik zawsze należy interpretować w kontekście dolegliwości i badania klinicznego.

Kiedy wykonać rezonans kręgosłupa lędźwiowego – sytuacje szczególne

Kolejnym wskazaniem do rezonansu magnetycznego kręgosłupa jest jego uraz. Jeśli w bezpośrednim okresie pourazowym nie występują objawy neurologiczne, wystarczające może być zdjęcie RTG lub tomografia komputerowa.

W przypadku podejrzenia obrzęku, stłuczenia, przerwania czy krwawienia do rdzenia, konieczne może być wykonanie badania rezonansem magnetycznym.

Urazy kręgosłupa

W urazach MRI ujawnia uszkodzenia więzadeł, krążków, krwiaki nad- i podtwardówkowe oraz obrzęk szpiku, których nie widać w RTG. Jest także pomocny przy podejrzeniu uszkodzenia rdzenia przy prawidłowym RTG/TK. TK pozostaje pierwszym wyborem w ostrych złamaniach kostnych z uwagi na szybkość i czułość dla kości. MRI uzupełnia diagnostykę, gdy potrzebna jest ocena tkanek miękkich i rdzenia.

Stwardnienie rozsiane (SM) i kontrola leczenia

Obrazowanie rdzenia kręgowego i kręgosłupa rezonansem jest również częścią diagnostyki i monitorowania przebiegu stwardnienia rozsianego. W tej chorobie w mózgu pojawiają się zmiany demielinizacyjne, jednak w niektórych przypadkach mogą być one obserwowane także w rdzeniu kręgowym.

Rezonans magnetyczny może także pomóc w ocenie efektów leczenia niektórych schorzeń kręgosłupa, takich jak zespoły bólowe kręgosłupa, kiedy to stosowane leczenie farmakologiczne czy fizjoterapia nie przynoszą oczekiwanych rezultatów. Badanie jest wówczas wykorzystywane do weryfikacji skuteczności terapii oraz identyfikacji potencjalnych przyczyn oporności choroby na leczenie.

Przeciwwskazania i bezpieczeństwo MRI

Rezonans magnetyczny nie wykorzystuje promieniowania jonizującego, dlatego bywa preferowany wobec tomografii komputerowej u kobiet w ciąży, jeśli badanie obrazowe jest konieczne. W I trymestrze MRI wykonuje się jednak wyłącznie w uzasadnionych, pilnych sytuacjach, a środki kontrastowe z gadolinem co do zasady się omija (chyba że spodziewana korzyść kliniczna przeważa nad ryzykiem). U pacjentów, u których nie można podać kontrastu jodowego do TK, rezonans bez kontrastu stanowi często akceptowalną alternatywę – wskazania ocenia lekarz prowadzący.

Warto zaznaczyć, że chociaż rezonans magnetyczny jest zwykle dobrze tolerowany, istnieją pewne przeciwwskazania do jego wykonania, takie jak obecność metalowych implantów lub urządzeń elektronicznych (np. rozruszników serca) u pacjenta. W takich przypadkach konieczna jest konsultacja z lekarzem prowadzącym, który oceni ryzyko i podejmie decyzję o możliwości przeprowadzenia badania.

Współcześnie wiele implantów i urządzeń ma oznaczenie MR-conditional (warunkowo bezpieczne w MRI), co pozwala na wykonanie badania przy zachowaniu określonych parametrów. Stosuje się też rozwiązania techniczne zmniejszające ryzyko.

Klaustrofobia i przygotowanie do badania

U pacjentów z klaustrofobią pomocne bywają skanery z szerokim otworem, krótkim „tunelem” lub systemy otwarte (z zastrzeżeniem, że mogą mieć niższą rozdzielczość), a także krótkodziałające leki uspokajające po uzgodnieniu z lekarzem. Przed wejściem do pracowni należy usunąć wszystkie elementy ferromagnetyczne i wypełnić ankietę bezpieczeństwa. Warto mieć przy sobie kartę/pełną dokumentację implantu.