Rezonans magnetyczny - z kontrastem czy bez?

Rezonans magnetyczny (Magnetic Resonance Imaging - MRI) jest techniką, której początki datowane są na rok 1973 - wtedy to Paulowi Lauterburgowi, amerykańskiemu chemikowi, udało się wykonać pierwsze obrazowanie właśnie tą techniką. Omawiane badanie, w zależności od poddanej mu części ciała, zajmuje od 30 do 60 minut.

Pacjent znajduje się w pozycji leżącej i przez ten czas rejestrowane są kolejne zapisy, które po połączeniu pozwolą obejrzeć wnętrze organizmu w wielu różnych płaszczyznach. Sam rezonans magnetyczny jest techniką nieinwazyjną, czasami bywają jednak zastosowane dodatkowe środki, dzięki którym uzyskiwany jest obraz o większej dokładności. Są one zbiorczo nazywane kontrastem.

Rezonans magnetyczny MRI – na czym polega badanie

Obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego wykorzystuje zjawiska związane z polem magnetycznym. Sygnały odbierane są dzięki obecności w tkankach ludzkich protonów, stanowiących integralną część jąder atomowych. Aby uczynić badanie jeszcze dokładniejszym, zastosowane mogą zostać substancje, które wzmacniają lub osłabiają intensywność rejestrowanych sygnałów. Kumulacja tzw. środków kontrastowych w obrębie tkanek sprawia, że łatwiejszym staje się odróżnienie stanów fizjologicznych od patologicznych.

Badanie MRI nie wykorzystuje promieniowania jonizującego, co odróżnia je od tomografii komputerowej. Przez to badanie uznawane jest za bezpieczne i może być powtarzane wielokrotnie, jeśli istnieją ku temu wskazania medyczne. Nowoczesne aparaty umożliwiają uzyskanie obrazów o bardzo wysokiej rozdzielczości, co znacząco zwiększa skuteczność diagnostyczną.

Rozwój technologii pozwolił skrócić czas badania oraz ograniczyć dyskomfort pacjenta, m.in. poprzez zastosowanie cichszych aparatów i bardziej ergonomicznych cewek.

Rezonans z kontrastem czy bez – kiedy podaje się kontrast

Czy środki kontrastowe są rutynowo stosowane podczas badania metodą rezonansu magnetycznego? Otóż nie. W przypadku takich zmian jak złamania czy inne urazy, substancje te nie wpływają znacząco na uzyskiwany wynik badania, w związku z czym ich zastosowanie przy podejrzeniu wymienionych jednostek wydaje się bezzasadne.

Kontrast wykorzystywany w rezonansie magnetycznym najczęściej zawiera związki gadolinu, które zmieniają właściwości magnetyczne tkanek. Umożliwia to dokładniejsze zobrazowanie zmian nowotworowych, zapalnych czy naczyniowych.

Wskazania do rezonansu z kontrastem

Stosowanie kontrastu powinno być zawsze poprzedzone oceną korzyści i ryzyka. W wielu przypadkach lekarz decyduje się najpierw na badanie bez kontrastu, a dopiero w razie potrzeby rozszerza diagnostykę.

Podanie kontrastu przed badaniem ułatwia również diagnostykę i różnicowanie chorób zapalnych oraz zaburzeń związanych z niedokrwieniem. Rezonans magnetyczny z kontrastem pozwoli uwidocznić wymienione schorzenia szczególnie w obrębie układu kostno-stawowego, serca czy narządów miednicy mniejszej (takich jak nerki, narządy rodne czy nadnercza).

Najczęstsze sytuacje, w których kontrast bywa pomocny:

• diagnostyka zmian nowotworowych,
• różnicowanie chorób zapalnych,
• ocena zaburzeń związanych z niedokrwieniem,
• dokładniejsze obrazowanie serca,
• ocena narządów miednicy mniejszej,
• obrazowanie układu kostno-stawowego.

Rezonans głowy z kontrastem czy bez – zastosowanie badania

Znane są jednak stany, w których rezonans bez kontrastu nie pomógłby przy diagnozowaniu pacjenta. Dotyczy to m.in. takich zaburzeń, jak różnego rodzaju choroby nowotworowe (szczególnie ośrodkowego układu nerwowego).

Środki kontrastowe podaje się także często przed badaniem głowy, np. przy podejrzeniu mikrogruczolaka przysadki mózgowej. Tego rodzaju zmiany potrafią być tak małe, że odpowiedź na pytanie "czy rezonans głowy bez kontrastu ma sens?", brzmi wówczas: nie.

Rezonans głowy z kontrastem jest również szczególnie przydatny w diagnostyce stwardnienia rozsianego, przerzutów nowotworowych oraz zmian zapalnych mózgu. Pozwala on ocenić aktywność choroby oraz stopień uszkodzenia tkanek.

Środki kontrastowe w rezonansie – bezpieczeństwo i przygotowanie

Środki kontrastowe dostępne są w formie dożylnej oraz doustnej (druga droga podania stosowana jest głównie wtedy, gdy obrazowany ma być układ pokarmowy). Zazwyczaj przed zastosowaniem omawianych substancji ocenie podlega czynność nerek pacjenta: odbywa się to poprzez analizę stężenia kreatyniny we krwi. Wszelkie odchylenia, wskazujące na obecność u chorego jakiejś formy niewydolności narządu filtrującego krew, mogą powodować odstąpienie od podania mu środków kontrastowych.

Przygotowanie do badania z kontrastem może obejmować pozostanie na czczo przez kilka godzin oraz dostarczenie aktualnych wyników badań laboratoryjnych. W trakcie badania pacjent powinien pozostawać nieruchomo - ma to kluczowe znaczenie dla jakości uzyskanego obrazu.

Decydując o tym, czy podczas badania rezonansem magnetycznym będą zastosowane środki kontrastowe, brane są pod uwagę nie tylko wskazania do danej formy tego badania. Równie istotne jest to, u kogo obrazowanie tą metodą jest wykonywane. Ze względu na nieznany wpływ na rozwijające się dziecko, zasadniczo unika się środków zmieniających intensywność uzyskiwanego sygnału u kobiet ciężarnych.

U matek karmiących podanie omawianych substancji sprawia, że zalecana jest przerwa w karmieniu piersią na okres 24 do 48 godzin. Zdarzają się jednak przypadki, gdzie kontrast jest stosowany w obu wymienionych sytuacjach – dotyczy to głównie tych stanów, w których takie postępowanie ewidentnie przyniesie więcej korzyści niż ewentualnych szkód.

Przeciwwskazaniem do wykonania rezonansu magnetycznego mogą być także niektóre implanty metalowe, rozruszniki serca czy pompy insulinowe. Dlatego przed badaniem pacjent wypełnia szczegółową ankietę medyczną.

U osób z klaustrofobią możliwe jest zastosowanie leków uspokajających lub wykonanie badania w aparacie o otwartej konstrukcji. Współczesna diagnostyka stawia duży nacisk na komfort pacjenta oraz indywidualne podejście do jego potrzeb.

Najważniejsze kwestie bezpieczeństwa i przygotowania:

• kontrast może być podawany dożylnie lub doustnie,
• przed badaniem często ocenia się czynność nerek,
• pomocne bywa dostarczenie aktualnych wyników badań laboratoryjnych,
• w trakcie badania pacjent powinien pozostawać nieruchomo,
• u kobiet ciężarnych zasadniczo unika się stosowania kontrastu,
• po podaniu kontrastu matkom karmiącym może być zalecana przerwa w karmieniu piersią,
• przeciwwskazaniem mogą być niektóre implanty metalowe, rozruszniki serca czy pompy insulinowe,
• u osób z klaustrofobią możliwe jest zastosowanie leków uspokajających lub badanie w aparacie o otwartej konstrukcji.