Przyczyny choroby De Quervaina

Zespół de Quervaina to choroba z grupy entezopatii, czyli zaburzeń i zmian w strukturze ścięgna w okolicy jego przyczepu do kości. Choroba de Quervaina nazywana jest stanem zapalnym pochewki ścięgnistej mięśni pierwszego przedziału prostowników, do których należy m. prostownik krótki kciuka i m. odwodziciel długi kciuka. Jednak wg badań m.in. dr M.T. Clarke i współpracowników patofizjologicznym podłożem choroby nie jest stan zapalny, ale zmiany histopatologiczne powodujące pogrubienie ścięgna przez nagromadzenie mukopolisacharydów, szczególnie w okolicy podmaziówkowej.

W brytyjskim czasopiśmie Occupational Medicine opisano, że problem dotyczy ok. 0,5% mężczyzn i 1,3% kobiet, najczęściej u osób między 50 a 60 r.ż. Natomiast z informacji podanych przez Brigham and Women’s Hospital w Bostonie w Massachusetts wynika, że stosunek zachorowania na zespół de Quervaina u kobiet i mężczyzn wynosi 4:1.

Objawami choroby są: ból i obrzęk w okolicy podstawy kciuka, nadgarstka i przedramienia po tej samej stronie. Bolesność szczególnie nasila się przy uciśnięciu miejsca między kciukiem i nadgarstkiem oraz przy wykonywaniu ruchów manualnych, szczególnie chwytania i odwodzenia ręki. W bardziej zaawansowanych fazach może dochodzić do zgrubienia pochewki ścięgnistej oraz bolesnego i utrudnionego ruchu kciuka.

Przyczyny zespołu de Quervaina

Po grzbietowej stronie nadgarstka znajduje się 6 przedziałów, w których biegną ścięgna mięśni prostowników. Przedziały te oddzielone są od siebie tkanką łączną, a od góry i dołu są dodatkowo ograniczone innymi strukturami. W pierwszym przedziale biegną ścięgna mięśnia prostownika krótkiego kciuka i m. odwodziciela długiego kciuka. Od dołu przedział ten zamknięty jest przez bruzdę wyrostka rylcowatego, a od góry nieelastycznymi włóknami tkanki łącznej.

Wewnątrz tego tunelu znajduje się pochewka ścięgnista wytwarzająca płyn maziowy, który zmniejsza tarcie poruszających się wewnątrz niej ścięgien i pozwala na ich płynne poruszanie się. Zespół de Quervaina spowodowany jest zaburzeniem tej współpracy. Przeciążone ścięgno drażni pochewkę ścięgnistą, zmniejsza się ilość wytwarzanej mazi i rozwija się stan zapalny. A w późniejszej fazie dochodzi do zwłóknienia pochewki i zmniejszenia elastyczności otaczających ją tkanek.

Do nadrzędnych czynników ryzyka przyczyniających się do wystąpienia choroby de Quervaina zaliczają się sumujące się przeciążenia i mikrourazy ścięgien prostowników kciuka. Często spowodowane są one powtarzalnymi ruchami dłoni z wykorzystaniem chwytu i odwiedzenia ręki. Wg dr Armstronga i współpracowników taka praca zwiększa ryzyko wystąpienia choroby 29-krotnie. W związku z tym najbardziej narażeni na wystąpienie tej patologii są m.in. sportowcy uprawiający golf i tenis, wędkarze, rzeźnicy, stolarze oraz inni pracownicy manualni.

Z badań dr S. Avci, C. Yilmaz i U. Sayli wynika, że choroba ta jest bardziej powszechna u kobiet w ciąży (prawdopodobnie na skutek obrzęku tkanek) oraz u matek karmiących, które dźwigają w rękach dziecko.

Dysbalans w pracy między ścięgnami mięśni prostowników a pochewką ścięgnistą może być również spowodowany bezpośrednim urazem ręki np. po upadku lub stłuczeniu. Rozwinięcie się zmian zwyrodnieniowych w okolicy wyrostka rylcowatego kości promieniowej lub jego pęknięcie może istotnie wpłynąć na wystąpienie zmian charakterystycznych dla zespołu de Quervaina.

Dr Bong Cheol Kwon i współpracownicy przedstawili w 2010 r. w Clinical Orthopaedics and Related Research wyniki ultrasonograficznych badań nad występowaniem wewnętrznej przegrody w pierwszym przedziale prostowników ręki. Udowodnili oni, że na 43 przebadane nadgarstki pacjentów z chorobą de Quervaina, u 19 z nich występowała owa wewnętrzna przegroda. W związku z tym stwierdzili, że pacjenci Ci są bardziej narażeni na wystąpienie choroby oraz, że są oni mniej podatni na leczenie metodami nieoperacyjnymi.

W ostatnich latach zaobserwowano wzrost liczby przypadków zespołu de Quervaina wśród młodszych osób, co może być związane z nadmiernym użytkowaniem smartfonów i innych urządzeń mobilnych. Badania przeprowadzone w Arabii Saudyjskiej wykazały, że długotrwałe korzystanie ze smartfonów (powyżej 5 godzin dziennie) zwiększa ryzyko wystąpienia objawów tej choroby u nastolatków. Eksperci podkreślają konieczność edukacji na temat ergonomicznego korzystania z urządzeń mobilnych, zwłaszcza wśród młodych dorosłych, aby ograniczyć ryzyko przeciążeń i mikrourazów prowadzących do rozwoju zespołu de Quervaina.

Diagnostyka i różnicowanie zespołu de Quervaina

Rozpoznanie zespołu de Quervaina opiera się głównie na wywiadzie klinicznym i badaniu fizykalnym. Kluczowym testem diagnostycznym jest test Finkelsteina, polegający na zgięciu kciuka do wnętrza dłoni, objęciu go palcami i odchyleniu nadgarstka w stronę łokciową. Pojawienie się bólu w okolicy wyrostka rylcowatego kości promieniowej wskazuje na pozytywny wynik testu.

W przypadku wątpliwości diagnostycznych pomocne mogą być badania obrazowe, takie jak ultrasonografia czy rezonans magnetyczny, które pozwalają ocenić stan ścięgien i pochewki ścięgnistej oraz wykluczyć inne schorzenia.

Differencjalna diagnostyka powinna uwzględniać inne przyczyny bólu w okolicy nadgarstka, takie jak zespół cieśni nadgarstka, artrozę stawu nadgarstkowo-śródręcznego kciuka czy zespół kanału Guyona.