Terapia komórkami macierzystymi - LIPOGEMS

W ciele człowieka występuje ponad 1000 typów komórek pełniących rozmaite funkcje. Komórki macierzyste, zwane inaczej komórkami pnia, to niewyspecjalizowane komórki organizmu, mające zdolność różnicowania się w różne typy komórek i odnawiania swojej puli (proliferacji). Zakres ich potencjału zależy od rodzaju komórek macierzystych – komórki embrionalne mają bardzo szerokie możliwości różnicowania, natomiast komórki macierzyste tkanek dorosłych mają potencjał bardziej ograniczony.

Wyróżnić można komórki macierzyste embrionalne (zarodkowe) – pochodzące z wczesnych faz rozwoju zarodka, oraz komórki macierzyste somatyczne (dorosłe) – występujące w wykształconych już tkankach organizmów. Te drugie występują m.in. w szpiku kostnym, rogówce i siatkówce oka, miazdze zębowej, wątrobie, skórze, tkance tłuszczowej, trzustce i jelitach. Najczęściej odtwarzają komórki tkanki, w której występują; niektóre populacje (np. mezenchymalne komórki macierzyste – MSC) różnicują się głównie w komórki tkanki łącznej (m.in. kostne, chrzęstne, tłuszczowe, fibroblasty, mięśnie gładkie).

Wykorzystanie komórek macierzystych jest obecnie jedną z obiecujących metod leczenia małoinwazyjnego, jednak w wielu wskazaniach pozostaje nadal w fazie badań klinicznych.

Lipogems – co to jest i jak działa?

Jednym z najnowszych „wcieleń” terapii komórkami macierzystymi jest wykorzystanie preparatu Lipogems, czyli oczyszczonej i poddanej „obróbce” własnej tkanki tłuszczowej pacjenta, która może być implantowana w miejsca wymagające regeneracji lub naprawy uszkodzonej tkanki.

Oprócz tkanki tłuszczowej Lipogems zawiera liczne naczynia włosowate, w których znajdują się komórki zwane perycytami. Są to komórki tkanki łącznej otaczające śródbłonek naczyń krwionośnych, umożliwiające obkurczanie i budowanie naczyń. W procesie mechanicznego rozdrabniania i oczyszczania tkanki tłuszczowej dochodzi do uwalniania perycytów i innych komórek zrębu, które wykazują właściwości zbliżone do mezenchymalnych komórek macierzystych (MSC).

Charakterystyczną cechą MSC jest zdolność różnicowania przede wszystkim w komórki tkanki łącznej, m.in. kostne, chrzęstne, tłuszczowe oraz komórki ścięgien i więzadeł. Komórki te i towarzyszące im czynniki parakrynne mogą modulować procesy bliznowacenia, wspierać powstawanie nowych naczyń oraz ograniczać obumieranie komórek w warunkach niedotlenienia.

Skuteczność i status regulacyjny

Terapia komórkami macierzystymi jest w fazie intensywnych badań; w piśmiennictwie dostępne są wyniki sugerujące potencjalną skuteczność w wybranych wskazaniach, ale wiele zastosowań pozostaje eksperymentalnych. Przykładowo, badania nad podawaniem komórek do mięśnia sercowego po zawale nadal trwają i nie dają jednoznacznych wniosków co do długoterminowych efektów.

Jeśli chodzi o choroby o podłożu autoimmunologicznym, MSC wykazują działanie immunomodulujące – mogą m.in. hamować proliferację limfocytów T i B, sprzyjać powstawaniu limfocytów T regulatorowych, modulować aktywność komórek NK i różnicowanie makrofagów, a także wydzielać czynniki przeciwzapalne. Trwają badania kliniczne w takich schorzeniach jak reumatoidalne zapalenie stawów, przetoki okołoodbytnicze w chorobie Leśniowskiego-Crohna, toczeń rumieniowaty układowy czy stwardnienie rozsiane.

Wyniki są zróżnicowane, a profil bezpieczeństwa i skuteczności zależy od konkretnego produktu komórkowego i wskazania. Nieliczne terapie komórkowe zostały dopuszczone w ściśle określonych wskazaniach w niektórych krajach; preparat Lipogems (minimalnie przetworzona autologiczna tkanka tłuszczowa) nie jest tożsamy z produktami leczniczymi z hodowanych MSC i ma odmienny status regulacyjny.

Zastosowania Lipogems

Już teraz można korzystać z możliwości, jakie daje system Lipogems w medycynie estetycznej oraz w ortopedii, pamiętając, że zakres wskazań i siła dowodów naukowych różnią się w zależności od zastosowania, a decyzja o terapii powinna być podejmowana po kwalifikacji lekarskiej i omówieniu alternatyw.

Mezenchymalne komórki macierzyste są cennym narzędziem medycyny regeneracyjnej, znajdującym zastosowanie m.in. w:

• medycynie estetycznej (np. rewitalizacja i odmłodzenie skóry twarzy i rąk)
• chirurgii plastycznej (powiększanie piersi, pośladków, modelowanie łydek)
• leczeniu trudnogojących się ran
• leczeniu zmian zwyrodnieniowych stawów i ścięgien
• entezopatiach (łokieć tenisisty, łokieć golfisty, kolano skoczka)
• rekonstrukcji tkanek kostnych i chrzęstnych oraz krążków międzydyskowych kręgosłupa

Technika Lipogems pozwala wykonać całą procedurę w ciągu jednej wizyty w gabinecie zabiegowym. Tkanka tłuszczowa bywa opisywana jako źródło zawierające wielokrotnie więcej komórek progenitorowych niż ta sama ilość szpiku kostnego, choć rzeczywista liczba i jakość komórek zależy od wielu czynników (m.in. wieku i stanu zdrowia pacjenta oraz techniki pobrania).

Komórki pochodzące z tkanki tłuszczowej mogą także wolniej tracić swój potencjał wraz z wiekiem niż komórki ze szpiku, jednak wiek, choroby współistniejące i styl życia mogą wpływać na ilość i funkcję komórek. Leczenie łysienia jest jedną z opcji terapeutycznych.

Przebieg zabiegu Lipogems

Sposób przeprowadzenia liposukcji podczas zabiegu Lipogems jest minimalnie inwazyjny. W ciągu zaledwie kilku minut pozyskiwany jest materiał gotowy do implantacji w miejsce wymagające regeneracji. Zabieg jest wykonywany z wykorzystaniem specjalnego zestawu Lipogems, który jest zestawem jednorazowego użytku. Zapewnia on sterylność pobranym tkankom w czasie trwania całej procedury.

Tkanka tłuszczowa pobierana jest od pacjenta w znieczuleniu miejscowym do przygotowanego wcześniej zestawu. Następnie jest ona poddawana procesowi mechanicznego rozdrobnienia w roztworze soli fizjologicznej, której zadaniem jest obniżenie ryzyka uszkodzenia pobranych tkanek. Dzięki nieenzymatycznym procesom oczyszczania otrzymywany jest materiał do podania, bogaty w elementy zrębowe, naczynia krwionośne oraz komórki o właściwościach progenitorowych.

Zastosowanie takiej technologii umożliwia utrzymanie wysokiej żywotności komórek (według deklaracji producenta urządzenia). Ostatnim etapem zabiegu jest podanie gotowego lipoaspiratu w wybrane miejsce. Cała procedura trwa około 1,5 h.

Jedną z głównych zalet metody jest jej mała inwazyjność i brak konieczności namnażania komórek w laboratorium. Przeszczep własnej tkanki tłuszczowej sprawia, że nie występuje ryzyko jej odrzucenia przez organizm w sensie immunologicznym. Zabieg Lipogems nie wymaga hospitalizacji – pacjent może wyjść do domu w ciągu kilku godzin po jego zakończeniu.

Ryzyka, przeciwwskazania i zasady kwalifikacji do zabiegu Lipogems

Zabieg Lipogems, mimo małoinwazyjnego charakteru, wymaga dokładnej oceny stanu zdrowia pacjenta oraz omówienia możliwych zagrożeń. Jak każda procedura medyczna wiąże się z pewnymi ryzykami i przeciwwskazaniami, które należy uwzględnić przed podjęciem decyzji o terapii. Prawidłowa kwalifikacja oraz świadoma rozmowa z lekarzem pozwalają zwiększyć bezpieczeństwo i przewidzieć ewentualne powikłania, a także ocenić, czy metoda ta jest odpowiednia dla danego przypadku.

Potencjalne ryzyka:

• ból,
• obrzęk,
• zasinienia i krwiaki w miejscu pobrania lub podania,
• przejściowe nasilenie dolegliwości po iniekcji (np. do stawu),
• zakażenie,
• reakcje na środki znieczulające,
• uszkodzenie nerwu lub naczynia (rzadko),
• nierówności konturu w miejscu pobrania,
• bardzo rzadko zatorowość tłuszczowa.

Przeciwwskazaniami są m.in.:

• aktywne zakażenia,
• nieuregulowane zaburzenia krzepnięcia,
• ciężkie choroby ogólnoustrojowe w fazie dekompensacji,
• aktywna choroba nowotworowa.

Lipogems to procedura z użyciem minimalnie przetworzonej autologicznej tkanki, nie jest to hodowany produkt leczniczy.

Cena zabiegu Lipogems

Cena zabiegu Lipogems w Polsce może znacząco się różnić w zależności od miejsca, gdzie jest przeprowadzany, zakresu procedury oraz obszaru ciała, który ma być poddany terapii. Koszty mogą również zależeć od doświadczenia i renomy kliniki, w której wykonywany jest zabieg.